Проблемалық сұрақтар
Сабақ жоспары: Қазақ әдебиеті
Бұл сабақта Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығына шолу жасалып, «Қамар сұлу» романының идеялық мазмұны, көркемдік құрылымы және көтерген әлеуметтік мәселелері талданады. Негізгі мақсат — студенттердің көркем мәтінді саралау, кейіпкер әрекетін бағалау және әлеуметтік-тарихи құбылыстарға өзіндік көзқарас қалыптастыру дағдыларын дамыту.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
С. Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығын меңгерту; «Қамар сұлу» романының идеялық мазмұнын ашу; романдағы әлеуметтік мәселелерді талдай отырып, көркем шығарманы саралай білуге жетелеу.
Тәрбиелік
Кейіпкерлердің іс-әрекетін талдау арқылы жаманнан жиреніп, жақсыдан үлгі алуға, адамгершілік қасиеттерді бағалауға және мақсат жолында күресе білуге тәрбиелеу.
Дамытушылық
Шығарманы талдау, кейіпкер әрекетіне баға беру, ойды жүйелі жеткізу дағдыларын дамыту; қоғамдық-әлеуметтік жағдайларды саралау арқылы өзіндік пікір қалыптастыруға ықпал ету.
Әдістер мен ресурстар
Әдістер
- Түсіндіру, сұрақ-жауап
- Топтастыру, проблемалық сұрақтар
- Композициялық талдау, тұжырымдық кесте
- Венн диаграммасы
Көрнекіліктер
- С. Торайғыров «Қамар сұлу» романы
- Слайдтар, интерактивті тақта
- Сөзжұмбақ
Нәтиже күтілімі
Студенттер романның негізгі идеяларын, әлеуметтік қайшылықтарын, кейіпкерлер жүйесін және композициялық құрылымын дәлелді түрде талдап, өз ойларын мәдениетті әрі жүйелі түрде қорғай алады.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу
- Түгелдеу
- Назарды сабаққа аудару
II. Үй тапсырмасын сұрау
М. Жұмабаев өлеңдері бойынша сұрақ-жауап.
- Міржақыптың туған жері, өскен ортасы, алған тәрбиесі.
- Білім алған жылдары және қоғамдық істерге араласуы.
- М. Дулатов шығармашылығы: поэмалары мен әңгімелері.
III. Үй тапсырмасын бекіту
Алынған жауаптарды нақтылау, негізгі тұжырымдарды жинақтау, қателерді түзету.
Жаңа білім: Сұлтанмахмұт Торайғыров және дәуір сипаты
Сұлтанмахмұт Торайғыров екі дәуір тоғысында, аса күрделі тарихи кезеңде өмір сүрді. Ол Ресей тарихындағы және Ресей құрамындағы қазақ қоғамының өрлеу, күрес пен көтерілістер, қақтығыстар мен революциялар қатар жүрген дәуірінде шығармашылықпен айналысты. Бұл қоғамдық дүмпулер ақынның дүниетанымына, көркем ойына және әлеуметтік мәселелерді батыл көтеруіне тікелей әсер етті.
Өмірбаяннан қысқаша дерек
- 1893 жылы 29 қазанда қазіргі Көкшетау облысы Қызылту ауданында дүниеге келген.
- 4–5 жасынан Павлодар облысы Баянауыл өңірінде өскен.
- Арғы атасы Торайғыр би — ел ішінде шешендігімен танылған тұлға.
- Әкесі Әубәкір (ел ішінде Шоқпыт, Шоқа атанған) — момын, кедей шаруа.
Болашақ ақын алты жасында әкесінен хат танып, оқуын әртүрлі молдалардан жалғастырады. Олардың ішінде Мұқан есімді молда діни сауатпен қатар әдебиетке де жақын болып, араб-парсы қиссаларын өлең түрінде қазақшаға түсіріп, суырыпсалма өлең де шығара білген. Мұндай орта Сұлтанмахмұттың тіл байлығын, сөзге жүйріктігін ерте қалыптастырды.
Талқылау: проблемалық сұрақтар
Төмендегі сұрақтар романның идеялық өзегін бүгінгі өмірмен байланыстыра талдауға бағытталған.
1) Салт-дәстүр және бүгін
Романда көрінетін салт-дәстүрлер қазіргі қоғамда қаншалықты сақталған?
2) Қайшылықтар
Романдағы әлеуметтік қарама-қайшылықтар бүгінгі өмірде кездесе ме?
3) Таңдау және төзім
Қамардың орнында болсаңдар, қиындықты қалай жеңер едіңдер?
4) Қазіргі әйел бейнесі
Қазіргі әйел бейнесін қандай құндылықтар арқылы сипаттар едіңдер?
Салыстырмалы талдау: Венн диаграммасы
Венн диаграммасы арқылы М. Дулатовтың «Бақытсыз Жамал» романы мен С. Торайғыровтың «Қамар сұлу» романы салыстырылады. Негізгі салыстыру бағыттары:
- Әйел теңсіздігі мәселесінің қойылуы
- Қоғамдық қысым және жеке таңдау
- Кейіпкерлер жүйесі мен конфликті құру тәсілдері
- Финалдың идеялық салмағы
Бекіту: роман композициясын талдау
Басталуы
Қамар бейнесін суреттеу; Қамар мен Ахметтің бір-біріне хат жазысуы.
Дамуы
Нұрымның әйелінің қайтыс болуы; Қамарды айттырып қоюы.
Шиеленісуі
Қамардың ұзатылуы.
Шарықтау шегі
Қамардың науқастануы.
Шешімі
Екі ғашықтың қазасы.
Қорытынды және бағалау
Қорытынды
Сабақ соңында негізгі тұжырымдар жинақталып, сөзжұмбақ арқылы білім бекітіледі.
Бағалау
Студенттер деңгейіне қарай (қатысу белсенділігі, жауап сапасы, дәлелді пікір, топтық жұмыс) бағаланады.
Үй тапсырмасы
- «Қамар сұлу» романынан үзінді жаттау.
- Романның негізгі мәселелері бойынша қысқаша пікір (5–7 сөйлем) дайындау.