Егеменді еліміздің болашағы - балалар
Бала өмірінің қауіпсіздігі – отбасы тәрбиесінің басты өлшемі
Отбасы тәрбиесінің негізгі мақсаты – дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, рухани ойлауы жоғары, мәдениетті, парасатты, ар-ожданы берік, еңбекқор әрі білімді азамат тәрбиелеу. Бала – жас терек секілді: жастай берген тәрбие ертеңгі өміріне берік негіз болады. Сондықтан ата-ана үшін ең бірінші міндет – баланың қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Жол қауіпсіздігі: күнделікті тәуекел және жауапкершілік
Қалалар мен ауылдарда автокөлік саны артқан сайын жол-көлік оқиғалары да жиілеп келеді. Статистикаға назар аударсақ, қалалық жерлерде жаяу жүргіншілердің кінәсінен болатын оқиғалар аз емес. Ең алаңдататыны – балалардың жиі зардап шегуі: орны толмас қайғыға ұрындыруы мүмкін немесе ауыр жарақат алып, өмір бойы мүгедек болып қалу қаупі бар.
Көп кездесетін себептер:
- жолда жүру ережесін толық білмеу немесе сақтамау;
- асығыстық жасап, жолды жүгіріп кесіп өтуге ұмтылу;
- қауіп-қатерді бағамдамау, айналаға назардың төмендігі.
Жолға асығып жүгіріп шыққан баланың қауіпке ұшырауы ғана емес, өзгелердің өміріне де қатер төндіруі мүмкін. Мұндай жағдайлардың алдын алу үшін мектепте мұғалім, үйде ата-ана жол ережесін жүйелі түрде түсіндіріп, еске салып отыруы қажет.
«Жүгіріп өтпе» деген ескерту неге жеткіліксіз?
Көп ата-ана баласын мектепке шығарып саларда «жолдан жүгіріп өтпе, машина қағып кетеді» деп ескерткенмен, мұның өзі жалғыз жеткіліксіз. Бастауыш сынып оқушысы үшін үйден мектепке дейінгі бағыттағы қауіпсіз жүріс дағдысы нақты әрекет арқылы қалыптасады.
Ата-ана не үйретуі керек?
- жол бойындағы қауіпті тұстарды алдын ала көрсету;
- жол белгілерін таныстыру және мағынасын түсіндіру;
- қауіпсіз өткелдер мен бағдаршам тәртібін қайталау;
- көшеден өту кезінде тоқтап, жан-жағына қарау әдетін қалыптастыру.
Көлікпен қатынайтын оқушыға:
- қиылыстардан дұрыс өту жолын үйрету;
- көлік толық тоқтағанда ғана түсу/мінудің қауіпсіз екенін түсіндіру;
- өз аялдамасын нақты білуін қадағалау;
- бөтен көлікке отырмауын қатаң ескерту.
Қауіпсіздік үшін қарапайым, бірақ маңызды құжаттама
Бастауыш сынып оқушысының күнделігінің алғашқы беттері толық әрі анық толтырылуы тиіс: баланың аты-жөні, мектебі, сыныбы, мекенжайы, үй телефоны, ата-анасының ұялы телефондары, мектеп телефоны. Баланың фотосы да жапсырылғаны дұрыс.
«Менің мектепке барар жолым» кестесі
Үйден мектепке дейінгі бағыт анық сызылып, қай көшелермен, қай қиылыстар арқылы, қай үйлердің арасымен жүретіні белгіленгені жөн. Бұл балаға да, ата-анаға да нақты тәртіп пен бақылауды жеңілдетеді.
Әсіресе 1–2 сынып оқушыларын мектепке ата-анасы (немесе жауапты ересек адам) міндетті түрде әкеліп-әкеткені дұрыс.
Көшедегі мінез-құлық: баланы қорғайтын нақты ережелер
- Таныс емес, бөтен адаммен сөйлеспе.
- Мас немесе қауіпті адамдардан алыс жүр.
- Бөтен адаммен подъезге, подвалға, лифтіге кірме.
- Егер біреу қуса, көп адам жиналған жерге қарай жүгір.
Сонымен қатар ата-ана баласының қайда және кіммен ойнап жүргенін біліп отыруы керек. Мектепке уақытылы баруын, үйге уақытында келуін бақылау маңызды. Жарақаттың көп бөлігі дәл мектеп пен үй арасындағы жолда орын алатыны да естен шықпасын.
Кешігіп қайту және бақылаусыз уақыт: тәуекелді арттыратын факторлар
Көшеде ұзақ ойнап жүріп қалған бала түрлі қиын жағдайға тап болуы мүмкін: өзара ерегісіп төбелесіп қалу, бір-бірінің затын тартып алу, бұзақы балалардың көзіне түсіп, ақша талап етуі, тіпті қауіпті заттарды сатып алып ойнауы ықтимал.
Алдын алу үшін:
- балаға артық ақша бермеу;
- үшкір заттар мен газ баллондарын алып жүрмеуін қадағалау;
- баланың бос уақытын жоспарлап, қауіпсіз ортаға бағыттау.
Үйде жалғыз қалғанда: техника қауіпсіздігі
Кейде ата-ана жұмыста болып, бала үйде жалғыз қалатын жағдайлар кездеседі. Мұндайда қауіпсіздік ережелері қысқа әрі түсінікті түрде қайта-қайта ескертілуі тиіс.
Үй ішіндегі негізгі тыйымдар:
- электр желілеріне, розеткаларға жақындамау;
- газ плитасына тиіспеу;
- терезені өз бетінше ашпау.
Сыртқы қауіптен сақтану:
- бөтен адамға есік ашпау;
- қажет болса, ата-анаға немесе сенімді ересекке бірден хабарласу;
- түсініксіз жағдайда үйден шықпай, көмек сұрау.
Ата-ананың әр ескертуін ұмытпай, талаптарды бұлжытпай орындаған бала әртүрлі сәтсіздіктен әлдеқайда қауіпсіз болады.
Ата-анаға үндеу
Құрметті ата-ана, балаларыңызды жолда қараусыз қалдырмаңыз. Жолда жүру ережесін сақтауда балаңызға өзіңіз үлгі болыңыз. Егемен еліміздің болашағы – балалар. Сондықтан бала өмірінің қауіпсіздігіне немқұрайлы қарамайық.