Қазақша рефераттар

Қорқыттың нақыл сөздері

8-сынып. Қазақ әдебиеті: жылдық жоспар және күнделікті сабақ жоспары

Бұл материал 8-сыныпқа арналған қазақ әдебиеті пәні бойынша жылдық күнтізбелік жоспардың бір бөлігі мен күнделікті сабақ жоспарын ұсынады. Негізгі мақсат — тақырыптарды жүйелі меңгерту, мәтінмен жұмыс дағдыларын дамыту және оқушының дүниетанымын кеңейту.

Тақырыптар тізімі

  • 6. Қорқыт ата кітабы

    (VIII–IX ғғ.)

  • 7. Қорқыттың нақыл сөздері

  • 8. Оғыз қаған жыры

  • 9. Әбунасыр әл-Фараби

  • 10. Әбунасыр әл-Фараби шығармалары

Сабақ тақырыбы: Қорқыт ата кітабы (VIII–IX ғғ.)

Сабақтың мақсаты

  • Қорқыт ата туралы түсінік беру, аңыз-әңгімелер арқылы дерек пен танымды кеңейту.
  • Оқушыларды адамгершілікке, қайырымдылыққа тәрбиелеу, қоғамдық-саяси дүниетанымын дамыту.
  • Өз ойын еркін жеткізуге, мәнерлеп оқуға және талдауға дағдыландыру.

Ұйымдастыру мәліметтері

Сабақтың түрі
Жаңа сабақ
Сабақтың әдісі
Сұрақ-жауап, шығармашылық ізденіс
Көрнекілігі
Кітаптар, деңгейлік тапсырмалар
Пәнаралық байланыс
Тарих

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
  • Оқу құралдарын тексеру.
  • Сынып тазалығына назар аудару.
  • Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.

2) Үй тапсырмасын пысықтау

Үй жұмысы бойынша сұрақтар арқылы өткен тақырып қайталанады:

  1. 1. Түркілердің тауғаштарға елу жыл күш-қуатын жұмсауының себебі неде?
  2. 2. Түрік қағанаты қалай құрылған?
  3. 3. Орхон жырларының қазақ эпостарымен ұқсастығы қандай?
  4. 4. Мәтіннің негізгі айтар ойы қандай?

3) Жаңа сабақты түсіндіру: Қорқыт ата туралы

Қорқыт ата VIII–IX ғасырларда Сыр бойындағы Жанкент қаласында өмір сүрген. Оның мазары Қармақшы стансасынан шамамен 18 шақырым жерде орналасқан.

Қорқыт — түркілердің оғыз ұлысынан шыққан көреген сәуегей, бақсы, күйші әрі жыраулық өнердің атасы. Аңыз бойынша, ол қобыз аспабын алғаш жасап, алғаш тартқан тұлға ретінде танылады.

Аңыз желісі

Жиырма жасқа келгенде Қорқыт түс көріп, түсіндегі ақ киімді адам: «Қырықтан артық өмір сүрмейсің», — дейді. Осы сөзден кейін Қорқыт нағашылары сыйлаған желмаяға мініп, өлмейтін жер іздеуге аттанады.

Қайда барса да алдынан жер қазып жатқан адамдар кездеседі. «Бұл не?» — деген сұрағына олар: «Бұл — Қорқыттың көрі», — деп жауап береді.

Жан сақтайтын жер қалмағанын аңғарған Қорқыт Сырдың үстіне кілемін төсеп, зарлы қобызын тартады. Аңызда айтылуынша, ажалдың өзі күйдің құдіретінен ұмыт қалады. Бірақ Қорқыт қалғып кеткен сәтте ғана ажал қайрақ жылан кейпіне еніп келіп, оның өмірін қияды.

Қобызшылар Қорқыт бабадан он шақты күй сақтап жеткізгені айтылады. Солардың қатарында: «Ұшардың ұлуы», «Аққу», «Кілем жайған», «Желмая», «Әупбай», «Башпай» және басқа күйлер бар.

Маңызды түйін

Аңыздық танымда Қорқытты ажалдан уақытша болса да тежеген — оның қобызы. Осы сенімге сүйеніп, кейінгі бақсылар қобызбен емдеу дәстүрін ұстанған.

Қорқытқа қатысты жырлар XV ғасырда қара сөзбен хатқа түскен. «Қорқыт ата кітабында» он екі жыр бар. Олардың ішінде: «Дерсеханұлы Бұқаш туралы жыр», «Байбөрі баласы Алып Бамсы», «Төбекөз дәуді өлтірген Бисат батыр», «Хан Төрәлі», «Қазан Саларбектің ауылын жау шапқаны» және басқа да жырлар аталады.

4) Кітаппен жұмыс

Оқушылар Қорқыт ата туралы аңыздарды мәнерлеп оқиды, негізгі ойды анықтайды және көркемдік ерекшеліктерін талдайды.

5) «Топтастыру» стратегиясы: Қорқыттың күйлері

Ұшардың ұлуы Кілем жайған Желмая Әупбай Башпай Аққу

6) Білімді бекіту

Өтілген тақырып бойынша сұрақтар қойылады. Оқушылардың түсінбеген тұстарына қосымша түсіндіру жұмысы жүргізіледі.

7) Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігіне, жауаптарының мазмұндылығына және мәтінмен жұмыс сапасына қарай бағаланады.

8) Үй тапсырмасы

«Қорқыт ата кітабын» оқып келу, толық нұсқасымен танысу.