Қазақстан Республикасындағы экстремизм мен терроризмнің қауіп қатері (презентациясымен)Дөңгелек үстелдің мақсаты
Қазақстан Республикасындағы экстремизм мен терроризмнің қауіп-қатері
Бұл материал дөңгелек үстел форматындағы талқылауға арналған (презентациясымен). Негізгі назар — діни экстремизм мен терроризмнің мәнін түсіндіру, алдын алу қажеттігін көрсету, діни төзімділік пен ұлтаралық келісімді сақтаудың маңызын айқындау, сондай-ақ исламға жат ағымдардың қазақ қоғамының діни танымына ықпалын талдау.
Дөңгелек үстелдің мақсаттары
-
Қазіргі әлемдегі діни экстремизм мен терроризм құбылыстары туралы түсінік беру, оларды болдырмаудың қажеттігін негіздеу, діни төзімділік пен ұлтаралық келісімді сақтау мәселелерін талқылау.
-
Оқушыларды өз ойын еркін айтуға және көзқарасын нақты дәлелдер арқылы қорғауға дағдыландыру.
-
Әділдікке, адамгершілікке, Қазақстан Республикасын құрметтеуге және адалдыққа тәрбиелеу.
Сарапшылар пікірі: себептер, қауіптер және алдын алу
Тарихшы
Ғаламдық қауіп және ақпараттық бұрмалау
ХХІ ғасырдың басында терроризм әлемдік дамуға айрықша қауіп төндіріп отыр. Қазіргі озық технологиялар бұл құбылысқа бұрын-соңды болмаған қуат беріп, оны адамзат үшін ең үлкен қатерлердің біріне айналдырды.
Соңғы жылдары ірі террористік актілерді жасағандардың арасында мұсылман елдерінің өкілдері жиі аталатындықтан, кей ортада оларды «ислам террористері» деп біржақты айыптау үрдісі байқалады. Бұл зұлымдықтың түбірін түсіндіруде оны географиялық және діни факторлармен ғана байланыстыратын пікірлер де бар.
Талқылау сұрағы
Терроризмді белгілі бір дінмен немесе аймақпен байланыстыру қаншалықты әділетті? Мәселенің терең себептері қайда жатыр?
Саясаттанушы
Терроризмнің саяси-әлеуметтік тамыры
«Терроризмнің себебі неде?» деген сұраққа жауап іздесек, оның төркіні бай әрі өзін «өркениетті» деп атайтын елдердің үстемдік әрекеттерімен, халықаралық әділетсіздікпен сабақтас екенін көреміз.
Әлемнің «алтын миллиард» және «қалғаны» болып жіктелуі, зорлық-зомбылықты ақтайтын үрдістер, маскүнемдік, отбасылық құндылықтардың әлсіреуі — терроризм тамырының дінде емес, көбіне саясат пен әлеуметтік теңсіздікте екенін аңғартады.
Талқылау сұрағы
Терроризммен күресте қауіпсіздік шараларынан бөлек, әділеттілік пен тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету қандай рөл атқарады?
Әлеуметтанушы
Жат идеологиялар және қоғамның иммунитеті
Бүгінгі таңда дінді жамылып, жат құндылықтарды насихаттайтындар көбейіп барады. Бұл — түптеп келгенде болашақтың іргесіне нұқсан келтіретін үрдіс.
Мысалы, 1,5 млрд халқы бар Қытайда ресми мойындалған діни конфессиялар саны төртке жуық болса, халқы шамамен 16 млн болған кезеңдерде Қазақстанда мыңдаған діни бірлестіктің тіркелуі қоғам үшін маңызды сұрақтар тудырады.
Негізгі ой
Дін — дұрыс ұстансаң қасиет, ұстана алмасаң қасірет. Елбасы да «Сындарлы он жыл» еңбегінде діни надандық пен фанатизмнен сақтану қажеттігін атап өткен.
Талқылау сұрағы
Дәстүрлі дін мен адасқан ағымдарды ажыратуда отбасы, мектеп және қоғам қандай нақты қадамдар жасай алады?
Географ
Өркениеттер тоғысындағы кеңістік
Қазақстан географиялық орналасуына қарай ірі өркениеттер мен діндердің тоғысқан аумағында тұр. Батысы мен солтүстігінде Ресеймен (православ кеңістігімен), оңтүстігінде Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстанмен (ислам өркениетімен), шығысында Қытаймен (будда-конфуцийлік әлемге тән қытай өркениетімен) шектеседі.
Талқылау сұрағы
Осындай тоғыс аймағында орналасу діни радикализмнің алдын алу саясатында қандай ерекшеліктерді талап етеді?
Зерттеуші
Миссионерлік және ақпараттық ықпал
Бүгінгі миссионерлер — көбіне шетелде арнайы дайындықтан өткен мамандар. Олар адамдарды тартудың психологиялық тәсілдерін жақсы меңгерген, сендіру мен еліктіру қабілеті жоғары тұлғалар болуы мүмкін.
Әлемдік тәжірибеде мұндай топтар қызметін ірі сауда орталықтарында немесе табиғи ресурстарға бай өңірлерде жиі ұйымдастырады. Қазақстан да кей күштер үшін діни ықпал жүргізуге «тың» кеңістік ретінде қарастырылуы ықтимал.
Талқылау сұрағы
Ақпараттық қауіпсіздік пен діни сауаттылықты күшейту үшін қандай жүйелі механизмдер қажет?
Мәдениеттанушы
Зайырлы білім, діни сауат және мінез мәдениеті
Терроризмнің алдын алу үшін зайырлы білімді күшейтумен қатар, діннің негіздерін, оның адамгершілік қағидаларын және көркем мінез-құлыққа бастайтын құндылықтарын дұрыс түсіндіру маңызды.
Ғасырлар бойы ата-бабамыз қабылдап, салт-дәстүрімізге сіңген ислам құндылықтарын мектептен бастап жоғары оқу орындарына дейін жүйелі әрі сауатты түрде оқыту — адасқан ағымдарға қарсы қоғамдық иммунитетті нығайтады. Өз дінін терең білетін адам күмәнді идеологияға еріп кетпейді.
Ұсыныс
«Дінтану негіздері» сияқты арнайы курстардың енгізілуі — діни сауаттылықты арттыруға бағытталған қажетті қадамдардың бірі.
Қорытынды
Аға ұрпақтың, зиялы қауымның және ұстаздардың басты міндеті — жас сананы экстремизм мен терроризмнің зиянды ықпалдарынан қорғау. Бұл міндет білім, тәрбие, ашық диалог, сыни ойлау және діни сауаттылық арқылы жүйелі түрде орындалуға тиіс.