СТО технологиясы
Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында жаңа технологиялар арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту
Қазіргі білім берудің басты мақсаты — шығармашыл тұлға қалыптастыру. Оқушының шығармашылық қабілетін ашу және оны жүйелі түрде дамыту үшін жұмыстың мақсаты мен міндеттерін нақты айқындау қажет.
Мақсат
Оқушылардың іскерлігі мен дағдыларын қалыптастыра отырып, шығармашылық жұмысқа баулу және ой-өрісінің дамуына мүмкіндік туғызу.
Міндеттер
- Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту.
- Жан-жақты дамуына тұрақты көңіл бөлу.
- Ғылыми-зерттеу дағдыларын қалыптастыру.
Күтілетін нәтижелер
- Пәнге қызығушылығы мен белсенділігі артады.
- Шығармашылық тапсырмалар арқылы ойлау қабілеті дамиды.
- Өздігінен ізденіп, ғылыми-зерттеу жұмысына бейімделеді.
- Өзіне деген сенімділігі қалыптасады.
- Интеллектуалдық даму деңгейі көтеріледі.
Қолданылатын технологиялар мен тәсілдер
Сабақ үдерісінде жаңа технологиялардың элементтерін жүйелі қолданамын. Олардың қатарына АКТ, СТО, ҚБТ, БЖС (биоақпараттану және синергетика), жобалау әдісі, деңгейлеп оқыту және денсаулықты сақтау технологиялары кіреді.
АКТ (ақпараттық-коммуникациялық технологиялар)
Сабақты түрлендіріп, қызықты ету үшін әртүрлі электрондық ресурстарды пайдаланамын: мультимедиалық презентациялар, бейнематериалдар, электронды оқулықтар, интернеттен алынған деректер, интерактивті тесттер және т.б.
Презентация дайындау мұғалімнен үлкен дайындықты талап етеді: материалды іріктеу, құрылымын ойластыру және мазмұнын көрнекі түрде ұсыну.
- Оқу дағдыларын дамытады.
- Жазбаша сауаттылықты арттырады.
- Сөздік қорды кеңейтеді.
- Шығармашылық белсенділікті күшейтеді.
ҚБТ технологиясы
Бұл технология оқушыны алған білімін өмірлік тәжірибесімен ұштастырып, әртүрлі оқу және тұрмыстық жағдаяттарда шығармашылықпен қолдануға үйретеді. Сонымен қатар өзіндік даму мен өзін-өзі басқаруға дайын болуына ықпал етеді.
5-сынып: Б. Соқпақбаев «Менің атым Қожа»
- 15 минут ішінде киініп, жуынып, мектепке жету мүмкін бе?
- Сен мектепке дайындалуға қанша уақыт жұмсайсың?
- Сабақта отырғанда сенің арманың қандай еді?
- Сен Қожаның орнында болсаң, анаңа қандай көмек берер едің?
8-сынып: «Қазақстанның ірі қалалары»
- Астанаға көшу үшін кімді көндіру керек? Неге?
- Егер Астанаға көшіп барсаң, қандай бизнес бастар едің?
8-сынып: «Отбасы» тақырыбы
- Өз отбасың болғанда қандай дәстүрлерді ұстанар едің?
- Өзің қандай жаңа дәстүр енгізер едің?
- «Қыз бала — қонақ» дегенді қалай түсінесің? Неге?
- Қызыңды қалай тәрбиелер едің?
Деңгейлеп оқыту (Блум таксономиясы негізінде)
Тапсырмалар оқушының дайындық деңгейіне қарай біртіндеп күрделенеді. Бұл тәсіл түсіну, талдау, бағалау және шығармашылық әрекетке шығуға мүмкіндік береді.
8-сынып: мәтін бойынша деңгейлік тапсырмалар
- Мәтінді түсініп оқы.
- Түсінгеніңді айтып бер.
- Мәтінге ат қой.
- Мәтінді қалай аяқтар едің?
- Жасаған үйшіктің пайдасы қандай?
- Баланың ісіне баға бер.
- Өзің ұсынатын үйшіктің суретін сал.
2-сыныпта суреттер бойынша да бірнеше деңгейлік тапсырмалар ұсынылады.
СТО (сыни тұрғыдан ойлау)
Курстан өткеннен кейін СТО элементтерін сабақта тұрақты әрі тиімді қолданамын. Бұл оқушылардың ой қорыту, дәлелдеу және пікірін жүйелеу дағдыларын дамытады.
- Төрт жолды өлең құрастыру
- Кластер құру
- Әдеби кеш
- «Аквариум» әдісі
- T-кестесі
- Басқа да стратегиялар
Тақырып: «Табиғат. Табиғатты қорғау»
Суреттерді таңдап алып, сол суреттерді өз білімдеріңмен және интернет материалдарымен байланыстыра отырып, әңгіме құрастырыңдар.
Денсаулықты сақтау технологиясы
Оқушылардың жұмысқа қабілеттілігін сақтау үшін презентация арқылы сергіту сәтін ұйымдастырамын. Сонымен қатар компьютермен үздіксіз жұмыс істеу уақытын шамамен 20 минутпен шектеуге мән беремін.
БЖС (Биоақпараттану және синергетика) технологиясы
Өз тәжірибемде бұл технологияның бірнеше әдісін қолданамын. Мысалы, оқу жылының басында оқушыларды отырғызу матрицасын (ООМ) қолданып көрдім. Алайда кейін бұл тәсілден бас тарттым, себебі оқушыны «А1», «Б3» сияқты кодпен белгілеу тұлғалық қырын әлсіретіп, адами мәнін көмескілендіруі мүмкін деп есептеймін.
«Шапалақ» әдісі
Сабақ басталар алдында 1, 2 немесе 3 рет шапалақ ұру арқылы оқушылардың назарын шоғырландырып, тапсырманы уақытпен орындауға бағыттаймын.
Мысалы, 2-сыныпта 30 секунд ішінде суреттерді жаттап, есте сақтайды. Екі рет шапалақтан кейін жазуға кіріседі. Кейін сыни сұрақ қойылады: «Не артық? Неге?».
«Ауызша сабақ — 1» элементі
5-сыныпта Ы. Алтынсариннің «Әке мен бала» әңгімесін өткенде осы элементті қолдандым. Технология бойынша оқушы 7, 14, 21 сөзді белгілі уақыт ішінде меңгере алады:
- 7 сөз — 30 секунд
- 14 сөз — 1 минут
- 21 сөз — 2 минут 30 секунд
Мәтінді оқымай тұрып тірек сөздер беріліп, мағынасы түсіндіріледі. Оқып болған соң тақтадағы 14 сөз 1 минутта жаттатылып, жаздырылады. 12–14 сөз жазған оқушының ООМ көрсеткіші «+» деп белгіленеді.
«Қарама-қарсы сұрақ қою» әдісі
Материалды қаншалықты меңгергенін анықтау үшін «қарама-қарсы сұрақ қою» әдісін қолданамын. Бұл тәсіл оқушылардың білім деңгейін жылдам байқап, келесі қадамды нақты жоспарлауға көмектеседі.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, қазақ тілін оқытуда жаңа технологияларды тиімді қолдану оқу үдерісін жетілдіреді, нәтижелілігін арттырады және сабақтарды мазмұнды әрі қызықты өткізуге мүмкіндік береді.