Сырдария бойындағы қалаларды Қазақ хандығына қарату
Қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы (XV ғасырдың соңғы ширегі)
XV ғасырдың екінші жартысында Қазақ хандығы орда тіккен Жетісуға шамамен 200 мың адам қоныстанды. Мұндай демографиялық өсім кең өрісті жайылым мен қонысқа деген сұранысты күшейтті. Осы кезеңде хандық өз алдына нақты тарихи міндеттер қойып, ішкі тұрақтылық пен сыртқы ықпалды арттыруға бағыт алды.
Қазақ хандығының негізгі тарихи міндеттері
- Дешті Қыпшақ даласында бұрыннан қалыптасқан жайылымды пайдалану тәртібін қалпына келтіру.
- Сырдария бойындағы қалаларды Қазақ хандығына қаратудың саяси-экономикалық негізін қалыптастыру.
- Қазақ тайпаларының басын қосып, қазақтың этникалық аумағын біріктіру.
Сыр бойы қалалары: экономикалық және әскери тірек
Сырдария бойындағы қалаларды хандықтың экономикалық-әскери тірегіне айналдыру Дешті Қыпшақ даласын билеудің басты шарты болды. Қала орталықтары сауда, қолөнер, азық-түлік қоры және әскери-стратегиялық артықшылық беріп, көшпелі аймақтарды басқаруды нығайтты.
Шайбани ханмен күрес: ұзаққа созылған текетірес
Қазақ хандарының Сыр бойындағы қалалар үшін Әбілхайырдың немересі Мұхаммед Шайбани ханмен жүргізген соғысы 30 жылдан астам уақытқа созылды. Бұл күрес өңірдегі билік үшін таласқан күштердің арақатынасы өзгергенін көрсетіп, XV ғасырдың соңына қарай қазақ хандарының басымдығын айқындай түсті.
Сыр бойындағы Сығанақ, Сауран, Созақ қалалары Қазақ хандығының күш-қуатын және саяси беделін нығайтып, оны кеңірек танымал етті.
Ішкі тұрақтылық және шаруашылыққа әсері
Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы ішкі феодалдық қырқысулар мен тартыстарды бәсеңдетіп, басқару жүйесін тұрақтандыруға ықпал етті. Хандықтың күшеюі көшпелі шаруалардың дәстүрлі мал жайылымдарын жыл мезгілдеріне сай тиімді пайдалануға жағдай жасады.