Қазақ суретшілері

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Пәні: Бейнелеу өнері
Сыныбы: 4-сынып
Сабақтың тақырыбы: Қазақ суретшілері. Ғани Иляев
Сабақ түрі: Жаңа сабақ
Сабақ әдісі: Сұрақ-жауап, әңгімелеу, суреттер арқылы түсіндіру
Көрнекілігі: Мультимедиалық проектор, сәйкестендіру тесті, слайд

Сабақтың мақсаты

Білімдік мақсат

Оқушыларды қазақ суретшілерімен таныстыру.
Ою-өрнек түрлерін танытып, мән-мағынасын түсіндіру.
Қазақстан суретшісі Ғани Иляевтің шығармашылығы туралы білімді кеңейту.

Дамытушылық мақсат

Сурет салу барысында нобай (эскиз) жасау қабілетін дамыту.
Ою-өрнек салу арқылы қол икемділігін арттыру, шеберлікті шыңдау.

Тәрбиелік мақсат

Балалардың өз жерлестерінің өнерін қадірлеуіне, мақтан тұтуына ықпал ету.
Ұлттық мұраны сақтаудың маңызын ұғындыру.

Сабақтың түйінді ойы: «Өнері бар адам ешқашан қор болмайды» — өнер адамды асырап қана қоймай, абыройын да асқақтатады.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу.
Оқу құралдарын түгендеу.
Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

II. Өткен сабақты қайталау

Өткен тақырыптарды еске түсіру үшін сұрақ-жауап жүргізіледі және сәйкестендіру тапсырмасы орындалады.

Талқылау сұрақтары

Өткен сабақтарда қандай тақырыптарды өттік?
Қандай қазақ мүсіншілерін білесіңдер?
Мүсіншілер қандай құрал-жабдықтармен жұмыс істейді?
Шымкент қаласында қандай танымал ескерткіштер орнатылған?
Мүсіндеу дегеніміз не?
Живопись дегеніміз не?
Сәулет өнеріне не жатады?
Графика дегеніміз не?
Сәндік-қолданбалы өнер туындыларына нелер жатады?

Сәйкестендіру тапсырмасы

Кестенің бір бағанында терминдер, екінші бағанында олардың сипаттамалары беріледі. Екі бағанды сызықтар арқылы өзара сәйкестендіріңдер.

Нәтиже:

Оқушылар бейнелеу өнерінің түрлерін ажыратып, негізгі ұғымдарды бекітеді.

Ой қозғау

«Суретте кім бейнеленген?» деген сұрақ арқылы әңгіме басталады. Бұл — ауылымыздың тұрғыны, ұлттық мұраны жаңғыртып жүрген шебер Гүлбахрам Көкебаева.

Ол ұлттық киім тігеді, мата қиындыларынан көрпе-көпшікке көз тартарлық құрақ құрайды, ою-өрнек ойып, жоғалып бара жатқан құндылықтарды тірілтіп келеді. Осы мысал сабақтың негізгі өзегіне — ою-өрнек өнеріне алып келеді.

III. Жаңа сабақ: Қазақ суретшілері және Ғани Иляев

Қазақ бейнелеу өнері — ұлттық көркем мәдениеттің ажырамас бөлігі. Қазақ суретшілері бірнеше бағытта еңбек етеді: графика, кескіндеме, сәндік-қолданбалы өнер, мүсін, дизайн.

Қолданбалы сәндік өнердің бейнелеу тілін, бастауы мен дәстүрін терең зерттеп, оны жүйелі түрде дамытқан шеберлердің бірі — Ғани Иляев. Ол ою-өрнек үлгілерін жинап, сақтаумен қатар, оларды жаңаша түрлендіріп, әрі қарай дамытуға күш салды.

Ғани Иляев туралы деректер

Туған жылы: 21.02.1918 (Ташкент, Өзбекстан)
Қайтыс болған жылы: 1991 (Шымкент)
Мамандығы: қолөнер шебері, суретші-зерттеуші
КСРО Суретшілер одағының мүшесі: 1957
ҰОС қатысушысы
Білімі: Ташкент көркемсурет училищесі (1936)
Қызметі: 1945–1960 жж. Шымкент көркемсурет-өндіріс шеберханасының, 1960–1978 жж. көркемсурет мектебінің директоры

Негізгі мұрасы

Кілем, сырмақ, алаша, басқұрға арналған 15 000-ға жуық ою-өрнек үлгісі.
500-ден астам еңбегі галереялар мен көркемөнер қорына алынған.
Өрнек сызықтарының жатықтығы, үйлесімі мен анықтығына ерекше мән берген.

Көрмелер, бағалау және мойындалу

1958 жылы Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде Иляевтің 88 туындысы көрмеге қойылып, жоғары баға алды.

1957 жылы Шымкентте халық шеберлігінің слеті өтті. Оған Алматыдан Қазақ ССР-нің халық суретшісі Әбілхан Қастеев келіп, Ғанидың 700-ге жуық ою-өрнек үлгісімен танысып, ізденіс бағытын құптады. Сол жылы Қастеевтің кепілдемесімен Ғани Иляев КСРО Суретшілер одағына қабылданды.

Өрнек түрлері

Суретші ою-өрнектердің зооморфтық, өсімдік тектес және геометриялық түрлерін жүйелі зерттеп, өз жұмыстарында тиімді қолданды.

Туындылары

Композициялар: «Қыз қуу», «Сәлем», «Айтыс»
Кілем эскиздері: «Гүлденген оңтүстік», «Көктем»
«Көктем» эскизінде дәстүрлі өрнектер әдемі тоғысқан: қошқар мүйіз, толқын, бұғы мүйіз, құс қанат, құс таңдай.

Ізденіс мәдениеті: даладағы үлгіні сақтау

Ғани Иляев халықтық өрнек үлгілерін іздеп, көне бұйымдарды суретке түсіріп, қағазға түсірумен айналысты. Бірде өткен ғасырдың соңында өмір сүрген байдың киіз үйінен қалған есікті, бірде өрнегі байыпты кілемді тауып, ерекше қызығушылықпен көшіріп отырған. Бұл еңбектің құндылығы — ұмыт бола бастаған нақыштарды дерек ретінде сақтап қалуында.

Оның еңбегіне күмән келтіргендер де болды. Дегенмен, шебер қайсарлық танытып, өз бағытын жалғастырды. Көне әшекейлерге оның суреттерінде жаңаша тыныс бітіп, кейбір композициялар өндірістік бұйымдарды бедерлеуге де қолданылды.

Естелік белгі

2010 жылғы 12 тамызда Шымкент қаласында суретші әрі зерттеуші Ғани Иляев тұрған, кейін оның есімі берілген көшеге мыс мемориал орнатылды. Мемориал шымкенттік шеберлер Дәурен Әлдебеков пен Насыр Рүстемовтың эскизі негізінде, қырғызстандық мүсінші Базарбек Сыдыковтың қолымен жасалды.

IV. Сергіту сәті

Орнымыздан тұрайық, Қылқаламды қояйық, Белімізді жазайық, Бір тынығып алайық. Тынығып біз болған соң, Әдемі сурет салайық.

V. Мақал-мәтелді толықтыру

Оқушылар берілген мақал-мәтелдердің түсіп қалған сөздерін тауып, мағынасын түсіндіреді.

Өнерсізден құт …
Өрнегі көптің … көп.
Үлгісі көптің … көп.
Ою ойғанның ойы …
… сыры өрнекте.
Өнерлінің … кең.

VI. Сөзжұмбақ (Ою-өрнек)

Тігінші құралы.
Бұйымды немен әшекейлейді?
«Ою» сөзімен мағынасы жақын сөз.
Тіл-көзден сақтасын деп баланың мойнына тағылатын ою.
Түйенің ізіне байланысты жасалған ою.
Әшекей бұйымдар жасау өнері.
Ромб тәрізді геометриялық ою-өрнек.

Жауап сөздері

оймақ ою-өрнек тұмар шақұсқанат зергерлік ботакөз

Ескерту: кейбір жауаптар жергілікті қолданысқа қарай әртүрлі нұсқада кездесуі мүмкін.

VII. Слайд көрсету

Ою-өрнек түрлері мен қолданылу аймақтарына арналған слайдтар көрсетіліп, негізгі ерекшеліктері талданады.

VIII. Оқушылардың өзіндік жұмысы

Жұмыс кезеңдері

Салынатын өрнектің пішінін анықтау.
Жобалау және үйлестіру жолдарын таңдау.
Суретті салып, түстік шешімін табу.
Кемшіліктермен жұмыс жасау.

Бағалау өлшемдері

Композицияның жинақылығы мен тепе-теңдігі.
Сызық сапасы және өрнек симметриясы.
Түстердің үйлесімі, ұлттық нақыштың сақталуы.
Тазалық және жұмыстың аяқталу деңгейі.

IX. Қорытынды және бекіту

Бекіту сұрақтары

Бүгінгі сабақ ұнады ма? Неліктен?
Біз қай суретшімен таныстық?
Ғ. Иляевтің еңбектері бейнелеу өнерінің қай түріне жатады?

Сабақты аяқтау

Сабақ ақын Фариза Оңғарсынованың өлеңімен түйінделеді:

Түрін-ай текеметтің, асыл қандай! Үңілдім үнсіз ғана басымды алмай. Келе ғой, қошақаным, өзіме деп, Әжем кеп сипағандай шашымнан жай. Күнімді кешсеңдер-ау сол беттегі, Тұрғандай ана көңіл тербеп мені. Жан бітіріп жайраңдап жан-жағымда, Қазақтың қошқармүйіз өрнектері.