Қауіпсіздік ережесіне тоқталу
Компьютер және балалар
Қазіргі өмірді информатика ғылымынсыз елестету қиын. Технология күн сайын өзгеріп, көз алдымыздан тізбектеліп өткен пойыз вагондары секілді жылдам ілгерілеп келеді. Біз бұл өзгеріске тез үйрендік: дербес компьютерді де күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналдырдық.
Бірақ бір маңызды сұрақ үнемі ойға оралады: компьютердің пайдасы мен зиянын дұрыс ажырата аламыз ба? қауіпсіздік ережелерін қаншалықты жақсы меңгердік? Ал балаларды баурап алатын компьютерлік ойындар мен интернеттің ықпалы қандай?
Мақсат
- Компьютердің пайдалы және зиянды жақтарын түсіндіру.
- Компьютерді қауіпсіз пайдалануға үйрету.
- Өмірде дұрыс қолдану дағдысын қалыптастыру.
- Еркін сөйлеуге, өз ойын жеткізуге және шығармашылыққа баулу.
- Компьютерлік сауаттылықтан ақпараттық мәдениетке тәрбиелеу.
Ұйымдастыру
Негізгі ой
ХХІ ғасыр — техниканың қарқынды дамыған дәуірі. Компьютер адамға көптеген мүмкіндік береді, бірақ оны саналы әрі қауіпсіз қолданбасақ, денсаулық пен өмір салтына зиян келтіруі мүмкін.
Компьютердің пайдасы: мүмкіндіктер мен жетістіктер
Ғылыми-техникалық төңкерістің бір айқын белгісі — микрокомпьютерлер мен дербес компьютерлердің пайда болуы. Бүгінде олар зертханаларда да, мекемелерде де, оқу орындарында да, дүкендерде де кең қолданылады.
Күнделікті өмірдегі пайдасы
- Бірнеше минуттың ішінде қажетті ақпаратты табуға көмектеседі.
- Күрделі есеп-қисапты, сызбаларды, құжаттарды тез әрі дәл орындауға мүмкіндік береді.
- Көп адамның еңбегін жеңілдетіп, шығармашылыққа уақыт бөлуге жағдай жасайды.
Адам мен техника: қорқыныш па, мүмкіндік пе?
Кейде “компьютермен көп жұмыс істейтін адам басқа адамдармен аз араласады, сонда адам машинаға ұқсап кетпей ме?” деген сұрақ туады. Зерттеулер көп бағдарламашының көңілді, мейірімді, өнер мен әдебиетке жақын екенін көрсетеді. Яғни, мәселе техникада емес — қолдану мәдениетінде.
Роботтар және компьютердің рөлі
Компьютер — роботтардың “миы”. Роботтар ғарышты игеруде, шахтада, мұхит түбін зерттеуде, адамға қауіп төнетін ортада жұмыс істеуде аса маңызды. Олар шаршамайды, үздіксіз жұмыс істей алады. Бірақ ең бастысы: бұл ақыл-ойдың негізі — адам жасаған есептеу жүйесі.
Сауалнама: өзіңізді тексеріп көріңіз
Компьютерді пайдалану ережелері мен қауіпсіздік туралы білімді бағалау үшін қысқа сауалнама ұсынылады. Сұрақтарға “иә” немесе “жоқ” деп жауап беріңіз.
| № | Сұрақ | Жауап |
|---|---|---|
| 1 | Сізде дербес компьютер (ДК) бар ма? | Иә / Жоқ |
| 2 | Дербес компьютерді пайдалану ережесін білесіз бе? | Иә / Жоқ |
| 3 | Компьютердің адам өміріндегі орны ерекше деген пікірмен келісесіз бе? | Иә / Жоқ |
| 4 | Техникалық қауіпсіздік ережесін үнемі сақтайсыз ба? | Иә / Жоқ |
| 5 | Кітапқа қарағанда компьютерді қолдану тиімді деп ойлайсыз ба? | Иә / Жоқ |
Сауалнама нәтижесі маңызды: ол сіздің қауіпсіздік әдеттеріңізді және компьютерді қолданудағы тәуекелдерді түсінуге көмектеседі.
Компьютердің зияны: денсаулық пен мінез-құлыққа әсері
Денсаулық — ең үлкен құндылық. Компьютерді шамадан тыс пайдалану шаршауды күшейтіп, дұрыс режим болмаса түрлі мәселеге әкелуі мүмкін.
Физикалық әсері
- Көздің талуы және көру қабілетінің төмендеуі.
- Ұзақ отыру салдарынан омыртқа, мойын-жауырын бұлшықеттерінің қажуы.
- Дұрыс үзіліс жасалмаса жалпы әлсіздік, ұйқы режимінің бұзылуы.
Психологиялық және мінез-құлықтық әсері
- Компьютерлік ойындарға тәуелділікке жақындатуы мүмкін (әсіресе зорлық-зомбылыққа негізделген ойындар).
- Ойлау дағдысының әлсіреуі: қарапайым есептерді де құрылғыға сүйеніп шығару әдеті.
- Еріншектік: қолмен жазуға дағдының төмендеуі, қимылдың азаюы.
Интернет және байланыс әдеттері
Интернет ақпарат алуға, үйренуге, алмасуға мүмкіндік береді. Бірақ мессенджерлер мен әлеуметтік желілер экран алдында уақытты көбейтіп, режимді бұзуы мүмкін. Негізгі қағида — мақсатпен пайдалану.
Маңызды ескерту
Денсаулыққа байланысты шағымдар (көрудің нашарлауы, бас ауруы, ұйқы бұзылысы) жиілесе, экран уақытын қысқартып, үзіліс режимін енгізіп, қажет болса маманға қаралған дұрыс.
Техникалық қауіпсіздік ережелері
Негізгі талаптар
- Көз бен монитор арақашықтығы 60–70 см болуы керек.
- Жұмыс кезінде оқыс қимыл жасамаңыз: айналадағы құрылғыларға зиян келтіріп, қауіпті жағдай туғызуы мүмкін.
- Электр желісінде ақау (мысалы, токтың тұрақсыздығы) байқалса, компьютерді қолдануды уақытша тоқтатыңыз.
- Құрылғыларды аптасына кемінде екі рет шаңнан тазартып, бөлмені жиі желдетіңіз.
- Компьютер кабинетінде тәртіп сақтаңыз, мұғалімнің рұқсатынсыз кірмеңіз.
- Жүйелік блок жұмыс істеп тұрғанда ішін ашпаңыз: ток соғу қаупі бар.
- Дұрыс отырыс: арқа тік, иық бос; мониторға жоғарыдан төмен қарай қараған жөн.
Экран алдында отыру уақыты (жас ерекшелігіне сай)
| Жас | Ұсынылатын ұзақтық |
|---|---|
| 7–10 жас | 10 минутқа дейін |
| 11–25 жас | 15–20 минут |
| 26 жастан жоғары | Күніне 5 сағатқа дейін, міндетті үзіліспен |
Ескерту: бұл көрсеткіштер жалпы ұсыныс ретінде берілген. Ең маңыздысы — жиі үзіліс жасап, көз бен денеге демалыс беру.
Пайдалы кеңестер: зиянның алдын алу
Күнделікті әдеттер
- Экран алдында ұзақ отырмауға тырысыңыз.
- Ұзақ отырыстан кейін 5–10 минут таза ауада серуендеп, дене жаттығуын жасаңыз.
- Көзіңіз талса, арнайы жаттығуларды орындаңыз.
- Экранға тым үңілмеңіз: қажет болса, үлкейту батырмаларын пайдаланыңыз.
- Жұмыстан кейін дәрумені мол тағам тұтынып, күш-қуатты қалпына келтіріңіз.
Көз және мойын шаршағанда жасалатын жаттығулар
- Көзіңізді 5 рет қатты жұмып-ашыңыз.
- Көз қарашығын сағат тілі бағытымен 10 рет, кері бағытта 10 рет айналдырыңыз.
- Сұқ саусақты көз деңгейінде ұстап, алыстатып-жақындатыңыз (10 рет).
- Басыңызды сағат тілі бағытымен 10 рет, кері бағытта 10 рет айналдырыңыз.
- Басыңызды оңға және солға кезек бұрыңыз (бірнеше рет).
- Басыңызды оңға және солға кезек қисайтыңыз (10 рет).
- Иықты артқа 5 рет, алға 5 рет айналдырыңыз.
Осындай қысқа жаттығулар шаршауды басып, жұмысты қауіпсіз жалғастыруға көмектеседі.
Нәтиже қарапайым: компьютерді дұрыс пайдалансаңыз, оның пайдасы артады, зияны азаяды.
Көрініс: “Кітап пен Компьютер”
Тәрбиелік әңгіме түріндегі шағын көрініс бір ойды ұғындырады: кітап пен компьютер — қарсылас емес, бірін-бірі толықтыратын құралдар.
Кейіпкерлер
- Кітап
- Компьютер
- Білім
- Баяндамашы
Түйін
Компьютер өзінің мүмкіндігін мақтан етеді: ақпаратты тез табу, электронды оқулық, ойындар, байланыс. Кітап болса, адамды тәрбиеге, адамгершілікке, ой тереңдігіне жетелейтінін айтады. Соңында Білім екеуіне де әділ баға береді:
Компьютер — бүгінгі қоғамға қажет көмекші, бірақ қауіпсіздік ережесі сақталмаса зияны бар. Ал кітап — рухани, мәдени және танымдық негіз. Екеуін салыстырудан бұрын, екеуін де орнымен пайдалану маңызды.
Ойлануға сұрақ
Сіз үшін қайсысы басым: жылдам ақпарат па, әлде терең білім мен ой қалыптастыру ма? Ең дұрыс шешім — екеуін тең ұстау.
Қорытынды
Медициналық бақылауларға сүйенсек, соңғы жылдары көздің көруі нашарлау, жүйкенің қажуы сияқты мәселелер жиілеп келеді. Негізгі себеп — компьютерді дұрыс қолданбау және қауіпсіздік ережелеріне немқұрайды қарау.
Балалардың компьютерді меңгеруі маңызды, бірақ ата-ана мен ұстаздың міндеті — уақытты, мазмұнды және режимді дұрыс реттеу. Компьютердің пайдасы көп, алайда саналы пайдалану, үзіліс және қауіпсіздік сақталса ғана ол пайдалы көмекшіге айналады.
Есте сақтайтын қағида
Кітап оқуды ұмытпаңыз. Ғылыми және әдеби кітаптар білімді тереңдетеді, ал компьютер сол білімді кеңейтуге, қолдануға және жылдам іздеуге көмектеседі.