Қазақша рефераттар

Сиыр цепенінің тіршілік әрекеті өте күрделі

Биология пәні мұғалімі: Бақытқызы Әсел

Сабақ тақырыбы: Сиыр цепені — жалпақ таспа құрттардың өкілі

Бұл сабақта таспа құрттардың құрылымдық ерекшеліктері, паразиттік тіршілікке бейімделуі және сиыр цепенінің (жармасқақтың) адам мен ірі қара арасындағы даму кезеңдері қарастырылады.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Көпжасушалылардың өкілі — жалпақ құрттардың құрылым ерекшеліктерін және маңызын түсіндіру.

Дамытушылық

Таралу жолдары, сақтық шаралары, пайдасы мен зияны туралы білімді қолдана отырып, қосымша дереккөздермен іздену дағдысын қалыптастыру.

Тәрбиелік

Көпжасушалы жануарлар туралы білімді пайдаланып, жалпақ құрттардың өкілдерін ажырата білуге үйрету.

Сабақ туралы қысқаша ақпарат

Сабақтың түрі
Жаңа білім қалыптастыру сабағы
Сабақтың әдістері
Түсіндіру, баяндау, тірек-сызбамен жұмыс
Көрнекіліктер
Суреттер, тірек сызбалар, слайдтар
Пәнаралық байланыс
Гельминтология

Сабақтың құрылымы

  1. I

    Ұйымдастыру бөлімі

    Амандасу, сынып тазалығын тексеру, оқушыларды түгендеу, жаңа сабаққа назар аударту.

  2. II

    Жаңа сабақ

    Таспа құрттар класы және сиыр цепенінің ерекшеліктері.

  3. III

    Бекіту

    Кестелер арқылы қайталау және нақтылау.

  4. IV

    Қорытындылау

    Негізгі ұғымдарды жинақтау, сұрақ-жауап.

  5. V

    Үй тапсырмасы

    Тақырыпты бекітуге арналған тапсырмалар.

Жаңа сабақ: Таспа құрттар класы

Жалпы сипаттама

Жалпақ құрттардың көпшілігінің пішіні жапыраққа немесе таспаға ұқсайды. Таспа тәрізді жалпақ құрттардың денесі бунақты, ал бас бөлігінде бунақ болмайды.

Жалпақ құрттардың ішекқуыстылардан негізгі айырмашылығы — денесі екі қабаттан емес, үш қабаттан тұрады. Ұрық дамуы кезінде эктодерма мен энтодерма арасынан аралық жасушалы қабат — мезодерма пайда болады. Мезодермадан әртүрлі мүшелер мен мүшелер жүйесі түзіледі.

Дене жабыны (еркін тіршілік ететін түрлер)

Денесін цилиндр тәрізді жасушалардан тұратын эпителий қаптайды. Эпителий жасушаларында кірпікшелер болады. Мысалы, ақ сұлама сияқты еркін жүзетін түрлерде кірпікшелі жасушалар жақсы дамыған.

Дене жабыны (паразиттік түрлер)

Паразиттік жалпақ құрттардың дене жабыны ерекше: эпителийде жасушалар болмай, сыртын тығыз қорғаныш түзіліс — сірқабық қаптайды. Ол қорғаныш және тірек қызметін атқарады.

Жармасқақ (таспа құрттар) және паразиттік өмір салты

Таспа құрттар — жануарлар мен адамның ішкі мүшелерінде паразиттік тіршілік ететін эндопаразиттер. Денесі жалпақ әрі таспа тәрізді болғандықтан, бұл класс таспа құрттар деп аталады.

Паразиттік тіршілікке ерекше бейімделген өкілдердің бірі — сиыр цепені. Оның ересек дарағы адамның ішегінде, ал дернәсілдері мүйізді ірі қараның (сиырдың) ағзасында дамиды.

Сиыр цепенінің құрылысы және жүйелері

Сиыр цепені ішекке сорғыштарының көмегімен жабысып, берік бекінеді. Денесінің алдыңғы бөлігінде қысқа мойынға жалғасқан басы болады. Басында 4 дөңгелек сорғыш орналасады. Денесінің сыртын сірқабық қаптайды.

Жүйке жүйесі бас бөлігінде жүйке жасушаларының жиынтығынан түзіліп, екі желілі жүйке бағаны құрттың денесін бойлай құйрығына дейін созылады.

Жоқ мүшелер мен жүйелер

  • Көру мүшелері
  • Асқорыту жүйесі
  • Тынысалу мүшелері
  • Қанайналым жүйесі

Зәршығару және көбею

Зәршығару жүйесі дененің соңғы бунағында екі өзектің қосылуынан түзілетін және сыртқа ашылатын түтікшелерден құралады. Сиыр цепені — гермафродит жәндік.

Даму кезеңдері (өмірлік циклі)

Сиыр цепенінің тіршілік әрекеті күрделі: ол дамуы барысында жұмыртқадан дернәсілдің екі түріне ауысады.

1) Қармақшалы дернәсіл

Жұмыртқадан дамитын бастапқы дернәсіл кезеңі.

2) Финна

Таспақұрттың көзге байқалмайтын, мойынға жалғасқан басы бар кішкене көпіршік тәрізді дернәсіл кезеңі.

Ескерту: “Толық нұсқасын жүктеу” деген жол бастапқы мәтінде берілген. Бұл нұсқада мазмұн оқу материалы ретінде өңделіп, ықшамдалды.