Электрондық кестелер

Сабақтың тақырыбы

Электрондық кестелер. ЭЕМ-де сандық ақпаратты өңдеу. Кестенің құрылымы.

Сабақтың мақсаты

Формулалардың түрлерін және операторларын меңгерту, оқушылардың сандық ақпаратты өңдеу дағдыларын қалыптастыру.

Дамытушылық

Оқушылардың электрондық кестенің мүмкіндіктері туралы түсінігін кеңейту.

Тәрбиелік

Компьютер кабинетінде техника қауіпсіздігін сақтау және тапсырмаларды ұқыпты орындауға тәрбиелеу.

Көрнекіліктер

ДК, тапсырмалар, слайдтар.

Сабақтың типі

Аралас сабақ.

Сабақтың түрі

Дәстүрлі.

Қолданылатын әдіс

Көрнекіліктер арқылы баяндау, компьютерде жаттығулар орындау.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды сабаққа ұйымдастыру.
Сыныптың тазалығын, оқу құралдарының дайындығын тексеру.

II. Үй тапсырмасын тексеру және қауіпсіздік ережесін қайталау

Үй жұмысы сұрақ-жауап әдісі арқылы тексеріледі. Сонымен қатар техника қауіпсіздігі ережелері қайталанады.

Қайталау сұрақтары

Excel кестелік процессоры терезесінің негізгі элементтерін атаңдар (слайд: MS Excel терезесі).
Жұмыс кітабындағы жұмыс парақтарын ең көбі неше параққа дейін көбейтуге болады? Жұмыс парағы неше жолдан және неше бағаннан тұрады?
Электрондық кесте дегеніміз не?
Жұмыс кітабына жаңа парақ қосу үшін қандай команданы орындаймыз?
Электрондық кестедегі ұяшық дегеніміз не?
Ұяшықтар ауқымы (диапазон) деген не?

III. Жаңа тақырыпты түсіндіру

Электрондық кестедегі мәндер типтері

Мәтіндік
Сандық
Формулалық
Күндік (дата)

Маңызды: осы анықтамаларды слайд бойынша дәптерге жазып алу ұсынылады.

Мәтіндік деректер

Мәтін — әріптер, сандар және арнайы таңбалардан тұратын кез келген тізбек. Мысалы: М. И. Дәулетов, 9 «Б» сынып, 100 теңге.

Мәтінді енгізу үшін ұяшықты таңдап, мәтінді тереміз. Енгізуді аяқтау үшін формула жолындағы «Ввод» батырмасын шертеміз немесе Enter пернесін басамыз. Excel үнсіз келісім бойынша мәтінді ұяшықтың сол жақ шеті бойынша туралайды.

Сандық деректер

Сандық деректер — цифрлар тізбегі; ол + немесе − белгісінен, не ондық бөлшек белгісінен басталуы мүмкін.

Маңызды: анықтаманы слайд бойынша дәптерге жазып алу ұсынылады.

Формулалар және функциялар

Электрондық кесте ұяшықтарына деректермен қатар функциялар мен формулаларды да енгізуге болады. Формула — есептеу үшін қолданылатын математикалық өрнек.

Excel-де барлық формулалар әрқашан теңдік белгісінен (=) басталады. Егер = белгісін қоймасаңыз, енгізілген жазба мәтін ретінде қабылданады.

Формулалардың түрлері

Математикалық
Статистикалық
Қаржылық
Логикалық
Жіберу (сілтемелер)
Басқа түрлері

Формула операторлары

Арифметикалық
Салыстыру
Жіберу (сілтеме)
Мәтіндік

Арифметикалық операторлар

Оператор	Қызметі
+	Қосу
−	Азайту
*	Көбейту
/	Бөлу
^	Дәрежеге шығару
%	Процентті есептеу

Салыстыру операторлары

Оператор	Қызметі
>	Артық
=	Тең
<>	Тең емес
>=	Артық немесе тең
<=	Кем немесе тең

Жіберу (сілтеме) операторлары

Оператор	Қызметі
:	Ұяшықтар ауқымын көрсету (аралық)
;	Бірнеше адресті біріктіру

Мәтіндік оператор

Оператор	Қызметі
&	Мәтіндік жолдарды біріктіру

Формула жазудың негізгі ережелері

Формула міндетті түрде = белгісінен басталады.
Формуланы енгізу кезінде ол формула жолында көрсетіледі.
Enter пернесін басқанда Excel есептеуді орындайды.

Мысал

=B3+C3+D3

Егер бұл формуладағы = белгісі түсіп қалса, жазба мәтін ретінде қабылданады.

Қысқарту (функция арқылы)

=СУММ(B3:D3)

Қосу функциясы жиі қолданылатындықтан, стандартты құралдар тақтасында оған арналған батырма бар (слайд бойынша).

Негізгі статистикалық функциялар

СУММ

Жолдағы, бағандағы немесе ауқымдағы сандардың қосындысын есептейді.

СРЗНАЧ

Мәндер қатарының арифметикалық ортасын есептейді.

МИН

Ең кіші (минимал) мәнді табады.

МАКС

Ең үлкен (максимал) мәнді табады.

Маңызды: анықтамаларды слайд бойынша дәптерге жазып алу ұсынылады.

Практикалық бөлім: тапсырмалар

Жаңа тақырып бойынша компьютерде тапсырмалар орындалады. Әр тапсырмада кесте құру, формула енгізу және нәтижені тексеру қадамдары орындалады.

Тапсырма 1. Үлгі бойынша кесте құру

A1 ұяшығына кесте тақырыбын енгізіңіз: «Қызметкерлерге берілетін сыйақы (теңге)».
A2 ұяшығына «Қаңтар» сөзін енгізіңіз.
B2 ұяшығына «Ақпан» сөзін енгізіңіз.
C2 ұяшығына «Наурыз» сөзін енгізіңіз.
D2 ұяшығына «Барлығы» сөзін енгізіңіз.
A3, A4, A5 ұяшықтарына қызметкерлердің тегі мен аты-жөнін енгізіңіз.
B3:C5 (немесе үлгіге сәйкес ай бағандары) ауқымына сан мәндерін енгізіңіз.
D3 ұяшығына қорытынды формуланы енгізіңіз: =B3+C3+D3 (үлгіге қарай ұяшықтарды нақтылаңыз).
Ұзын формула орнына функция қолданыңыз: =СУММ(B3:D3).
D4 ұяшығына енгізіңіз: =СУММ(B4:D4).
D5 ұяшығына енгізіңіз: =СУММ(B5:D5).

Келесі сабақтарда функция шеберімен, кестелерді автоформаттаумен және диаграмма шеберімен жұмыс жасаймыз.

Тапсырма 2. Статистикалық формулалар

Үлгі бойынша есептеу кестесін құрыңыз. D2, D3, E2, E3, F2, F3 ұяшықтарына статистикалық функцияларды енгізіп, төмендегі мәндерді табыңыз:

Жолдағы минимал элемент
Жолдағы максимал элемент
Жолдағы барлық элементтердің орташа мәні

Тапсырма 3. Математикалық формулалар

Үлгі бойынша есептеу кестесін құрыңыз. D2, D3, E2, E3, F2, F3 ұяшықтарына формулалар енгізіп, төмендегілерді есептеңіз:

Ұяшықтардың қосындысы
Ұяшықтардың көбейтіндісі
Ұяшықтардың айырмасы

Тапсырма 4. Мәтіндік оператор

Кестенің E1, E2, E3 ұяшықтарына мәтіндік операторды пайдаланып сөздерді біріктіріңіз.

Еске салу

Мәтінді біріктіру үшін & операторын қолданыңыз.

Тапсырма 5. Аралас формулалар

D5, E5, F5 ұяшықтарына төмендегі формулаларды енгізіңіз (үлгіге сай ұяшық адрестерін дәл сақтаңыз):

D5=(A1+B1)-C1
E5=A3*C2
F5=МИН(A1:C4)

Тапсырма 6. Логикалық формулалар

Үлгі бойынша есептеу кестесін құрыңыз. D2, D3, E2, E3, F2, F3 ұяшықтарына логикалық формулаларды енгізіп, ұяшықтардағы сандарды салыстырыңыз.

Бекіту және қорытындылау

Бекіту сұрақтары

Формулалардың қандай түрлері бар?
Формулалар қандай операторлардың көмегімен жазылады?
Формуланың алдында қандай таңба жазылады?
Мәтіндік оператордың таңбасын көрсет.
Арифметикалық операторларды ата.
Салыстыру операторларын ата.
Жіберу (сілтеме) операторларын ата.

Сабақты аяқтау

Сабақты қорытындылау.
Қатысқан оқушыларды бағалау.
Үй тапсырмасы: § 8.2 — мазмұндау.