Күз белгілерін ата
І. Ұйымдастыру кезеңі
Сәлеметсіңдер ме, балалар! Сендермен жүздескеніме қуаныштымын. Бүгінгі көңіл күйлерің қалай?
Қызығушылықты ояту
Туған жерді сүю — парыз.
Сүю үшін — білу парыз.
Қасиетін ұғу — парыз.
Күзетінде тұру — парыз.
ІІ. Негізгі кезең
1) Ойын: «Кімнің ойы жүйрік?»
Оқушылардың белсенділігін арттырып, күз тақырыбына жылдам ой қорытуға бағытталған қысқа ойын.
2) Сұрақтар бойынша жұмыс
- Жыл мезгілдерін ата.
- Күз айларын айт.
- Қандай күз мерекелерін білесің?
- Күздің белгілерін ата.
- Табиғатта қандай өзгерістер болады?
- Жер беті нелерге бөленеді?
- Күзде қандай жұмыстар басталады?
- Күзде ауа райы қандай болады?
3) Хабарлау
Балалар, бүгінгі іс-шарамыздың тақырыбы — «Табиғат таңғажайыптары». Сендер күзде табиғатта болатын түрлі құбылыстармен танысқыларың келе ме? Ендеше бүгін табиғатқа топ серуенге шығамыз.
4) «Бәрін білгім келеді» сергіту сәті
«Бойы сергектің — ойы да сергек» қағидасымен қимыл-қозғалыс арқылы түрлі мамандықтарды бейнелейміз.
Балық аулап ойнаймыз.
Кенші болып кен іздеп,
Тауды барлап ойнаймыз.
Архитектор, құрылысшы,
Малшы болып ойнаймыз.
Теміржолшы, жұмысшы,
Әнші болып ойнаймыз.
Қиялменен келешек асуларға самғаймыз.
Хормен: Кең әлемді шарлаймыз, табиғатты қорғаймыз.
Серуен барысында ауыл бағына шығып, жан-жағымыздағы өзгерістерді бақылап, қорытынды жасаймыз.
ІІІ. Ой толғаныс
Жыл мезгілдері мен табиғат құбылыстары туралы халық даналығы — табиғатты бақылаудан туған өмірлік тәжірибе. Төмендегі мақал-мәтелдер арқылы күздің, жауын-шашынның, желдің және маусымдық өзгерістердің мәнін түсінеміз.
Табиғат пен ауа райы
- Жазғытұрымғы жел жардай атанды жығар.
- Жаздың бір күні — қыстың мың күні.
- Нөсер алдында найзағай ойнайды.
- Жаңбыр бір жауса, терек екі жуады.
- Күркіреген бұлттың жаңбыры аз.
- Су аққан жерінен айнымас.
- Сәуір болмай, тәуір болмас.
- Үркерлі айдың бәрі қыс.
- Қыстың көзі — қырау.
- Сәуір болса, күн күркірер; күн күркіресе, көп дүркірер.
- Алпыс күн тасыған су алты күнде қайтар.
- Таң атпайын десе, күн қоймайды.
Жер, су, тіршілік
- Таулы жер бұлақсыз болмас, сулы жер құрақсыз болмас.
- Көлдің көркі — құрақ, таудың көркі — бұлақ.
- Тау кезеңсіз болмас, өлке өзенсіз болмас.
- Су басынан буылады.
- От — арық, су — семіз.
- Сүмбіле туса, су суыр.
- Жаңа айдан — жақсылық.
- Мәуесі бардың — әуесі бар.
- Әрнәрсе уақытымен қызықты.
Белгілер мен болжам
- Қаз келсе — жаз келер, қарға келсе — қатқақ келер.
- Шағала келмей — жаз болмас, шаңқан келмей — боз болмас.
- Жел түбі — азық, жекен түбі — қазық.
- Қараша — қауыс, кәрі-құртанды тауыс.
Теңеу, тұспал
- Туған ай — тураған етпен тең.
- Тауына қарай — тоғайы, шошқасына қарай — торайы.
- Жаз сайға қонба, қыс қырға қонба.
- Тоқты тоймас, шөміш кеппес.
Қорытынды: табиғаттың әрбір құбылысы — бақылауға, түсінуге және қорғауға тұрарлық құндылық. Күзгі серуен арқылы біз туған өлкені танып, табиғатқа жанашыр болудың маңызын сезінеміз.