Қазақша рефераттар

Саяхат барысында тапсырмаларды орындайсыңдар

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сынып

8-сынып

Сабақтың типі

Саяхат-сабақ

Сабақтың әдістері

  • Сұрақ-жауап
  • СТО: «Сиқырлы сұрақтар», «Ротация»
  • Диалогтік оқыту

Көрнекіліктер мен құрал-жабдықтар

  • Өлең жолдары жазылған кеспе-қағаздар
  • Маршрут парағы
  • Екі плакат, маркер, магниттер
  • Әйнек, екі шырақ, шырпы

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Жарықтың қасиеттері туралы алған білімді жүйелеу және жалпылау. Жарықтың түзу сызықты таралуын, шағылуын және сынуын табиғат құбылыстарымен байланыстыра отырып түсіндірту, талдап қорытынды жасауға үйрету.

Дамытушылық

Жарық құбылыстарының физикалық мағынасын терең түсінуін қалыптастыру. Есептер шығару және заңдылықтарды қолдану арқылы түсіндіру дағдысын дамыту.

Тәрбиелік

Топпен жұмыс істеуге, ойын еркін жеткізуге, шапшаң ойлауға және дәлелді жауап беруге баулу.

Сабақтың барысы: «Оптикаға саяхат»

Ұйымдастыру және кіріспе

Оқушылармен амандасып, қатысушыларды түгендеймін. Бүгінгі сабақта сендерді саяхатқа шақырамын: маршрут бойындағы тапсырмаларды орындай отырып, жарықтың таралу, шағылу, сыну заңдарын, сондай-ақ жазық және сфералық айналарда кескін алуды қайталаймыз.

Әр тапсырма үшін жиналған балл маршруттағы жүрілген жолды анықтайды. Сабақ соңында оптика бойынша сұрақтарға ең дұрыс әрі жүйелі жауап берген оқушы «ең төзімді саяхатшы» ретінде анықталады. Соңында маршрут парағын толтырып, қорытынды жасаймыз.

Топқа бөлу: өлең жолдары арқылы

Оқушыларды екі топқа бөлу үшін кеспе-қағаздар таратылады: А. Құнанбайұлының «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінен 4 жол және «Ана әнінен» 4 жол. Осы жолдар бойынша оқушылар №1 және №2 топтарға бірігеді.

Үзінді 1

Желсіз түнде жарық ай,
Сәулесі суда дірілдеп,
Ауылдың жаны терең сай,
Тасыған өзен күрілдеп.

Үзінді 2

Әлемнің жарығын сыйладың сен маған,
Даланың әр гүлін жинадың сен маған,
Сен бердің құстардың қанатын самғаған,
Балалық құштарың өзіңе арнаған.

«Сиқырлы сұрақтар»: табиғат пен өнер арқылы оптика

Табиғат аясында тұрғандай әсер беретін суреттер арқылы жарық құбылыстарын талдаймыз. Мақсат — күнделікті көріністегі құбылыстарды физика заңдарымен байланыстыру.

Картина 1

Иван Иванович Шишкиннің «Қарағай орманындағы таң» картинасы: қалың қарағайлы орман, жаңа ғана көтерілген Күн сәулесі айналаны нұрландырады.

Талқылау сұрақтары

  • Оптикада жарық шоғы деп нені айтамыз?
  • Шын мәнінде Күн жарығынан жеке сәулені бөліп алуға бола ма?
  • Әртүрлі саңылаулар арқылы алынатын жарық шоғы ұғымы не үшін қажет?
  • Саңылаудың диаметрін кішірейту арқылы жарық сәулесін алуға бола ма?
  • Картинада Күн сәулесін айқын көруге қандай табиғи құбылыстар көмектеседі?

Негізгі түйін

Тұман кезінде жарық ұсақ су тамшыларымен шағылып және шашырайды. Сол себепті сәулелер көзге анық көрінеді.

Картина 2

Василий Дмитриевич Поленовтың «Жыңғылды тоған» картинасы.

Практикалық сұрақ

Неліктен қайықта отырғанда судың таяз жерінде жүзіп жүрген балықты сүңгімен (шанышқымен) дәл шаншу қиын?

Түсіндірме

Су ауамен салыстырғанда оптикалық тығыз, сондықтан жарық сәулесі ауаға өткенде сынады. Балықтың көрінетін орны — жалған кескін. Дәлдеу кезінде балық пен сүңгі арасында «ығысу» болатынын ескеру керек.

Бақылау құбылысы

Күнге қарсы қарағанда өзен немесе көл бетінде жалтылдаған «жол» көрінеді. Бұл — су бетінің ұсақ толқындары әртүрлі бағытта орналасып, жарықты шағылдыруының нәтижесі. Әр бақылаушы бұл «жолды» өз тұрған орнына қарай бағытталғандай көре алады.

Бейне-тапсырма: «Айналар залы»

Қысқа бейнеүзінді арқылы «айналар үйі» құбылысын талдаймыз (мысалы, «Ну, погоди!» мультфильмінен үзінді).

Сұрақ

Айналарға қарағанда неге кейіпкерлердің кескіні қисық болып көрінеді? Айналар қалай жасалады?

Түсіндірме

Мұндай залдардың қабырғалары жоғары шағылдырғыш материалдармен, әсіресе шыны айналармен қапталады. Айна беті әдейі қисайтылып, ойыс немесе дөңес пішінге келтіріледі. Сол себепті кескін өлшемі мен пішіні бұрмаланып көрінеді.

Тапсырмалар: «Ротация»

Әр топқа тапсырмалар беріледі. Орындағаннан кейін тапсырманы қарсы топ тексеріп, қысқаша қорытынды жасайды.

  1. 1) Жарық сәулесі қай нүктеге түседі?

    Сәуленің түсуі мен шағылуын (немесе сынуын) сызба арқылы дәлелдеп, нүктені негіздеңдер.

  2. 2) Екі айна тік бұрыш жасап орналасқан

    Осы бұрышқа екі алма қойылды. Айнадан неше алма көрінеді? Жауапты кескіндердің пайда болу логикасымен түсіндіріңдер.

  3. 3) Құдықтың түбін жарықтандыру

    Құдықтың түбі жарықтану үшін жазық айнаны қалай орналастыру керек? Жазық айна мен вертикаль арасындағы бұрышты табыңдар, егер Күннің көкжиектен бұрыштық биіктігі 60° болса.

  4. 4) Саңылау арқылы бақылау

    Бақылаушы саңылаудың алдында A нүктесінде тұр делік. Бақылаушы талдың қай бөлігін көреді? Қандай A1 нүктесінде бақылаушы талды толық көреді?

Эксперимент: әйнек арқылы «айнадағы» кескін

Жұмыс барысы

  1. Айна орнына әйнек сынығын тік орналастырыңдар.
  2. Әйнектің бір жағына жанған шырақты қойыңдар.
  3. Екінші жағына дәл сондай, бірақ жанбаған шырақты қойыңдар.
  4. Жанбаған шырақты әрі-бері жылжытып, ол жанған шырақ сияқты көрінетін орынды табыңдар.
  5. Содан кейін жанған шырақты алып, әйнек пен шырақтың арақашықтығын өлшеңдер.

Қорытынды

Оқушылар әйнек пен екі шырақты қолдана отырып, «айнадағы» кескінді бақылап, мынадай тұжырымға келеді:

  • Нәрсе айнадан (әйнектен) қандай қашықтықта орналасса, кескін де айнадан дәл сондай қашықтықта орналасады.
  • Кескін айнаға қатысты симметриялы және өлшемі нәрсенің өлшеміне тең болады (жазық айна жағдайы).

Бағалау және рефлексия

1) «Мұғалімге хат»

Қысқаша хат жазыңдар: осы сабақтардың сендерге ықпалы болды ма, қандай өзгеріс байқадыңдар, әлде еш әсер сезілмеді ме? Ойларыңды дәлелмен жеткізіңдер.

2) Маршрут қорытындысы (балл бойынша)

Нәтиже Ұпай аралығы
Алтын медаль 20–18 балл
Күміс медаль 17–15 балл
Қола медаль 14–12 балл

Маршрут парағы бойынша жиналған ұпайларды есептеп, саяхаттың қорытындысын шығарамыз.

Үй тапсырмасы

Жарықтың қасиеттерін қайталау: түзу сызықты таралуы, шағылуы, сынуы және жазық айнадағы кескіннің қасиеттері.