Сөз тіркестерін құрастыру

Сабақтың тақырыбы: Қазақ батырлары

Бұл сабақ 9-сынып оқушыларына арналған. Негізгі мақсат — қазақ батырлары туралы білімді тереңдетіп, оқушылардың тілдік дағдыларын (сөйлеу, түсіну, грамматиканы дұрыс қолдану) жүйелі түрде дамыту.

Сабақтың мақсаты

Білімдік

Қазақ батырлары туралы мәлімет беру.
Тақырып бойынша білімді жүйелеу, пысықтау және бекіту.
Грамматикалық ұғымдарды сауатты әрі дұрыс қолдану дағдыларын қалыптастыру.
Пәнге қызығушылықты арттыру.

Дамытушылық

Электрондық оқулық арқылы ойлау, есте сақтау және көру қабілеттерін дамыту.
Ой түйіндеуге және шығармашылықпен жұмыс істеуге ынталандыру.
Мәтінді қазақ тілінде әңгімелеуге, ауызекі сөйлеуге дағдыландыру.
Ой-өрісті кеңейту.

Тәрбиелік

Қазақтың тарихи тұлғаларын тануға және құрметтеуге тәрбиелеу.

Сабақ форматы, әдістері және көрнекіліктер

Сабақтың түрі

Аралас сабақ.

Сабақтың әдістері

Әңгімелеу
Сұрақ-жауап
Талдау
Сөйлесу
Іздендіру
Дәлелдеу

Көрнекілік материалдар

Суреттер
Карточкалар
Тірек-сызба
Слайдтар

Негізгі тірек-сызба: Қазақ батырлары → Қабанбай батыр, Бөгенбай батыр.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу, сабаққа назар аударту.
II. Үй тапсырмасын тексеру

Өткен тақырып бойынша сұрақ-жауап арқылы қайталау, қателермен жұмыс.
III. Жаңа сабақ
Мұғалімнің кіріспе сөзі: «Балалар, бүгінгі сабағымыз — Қазақ батырлары».
- Қазақ халқының даңқын шығарған қандай батырларды білесіңдер?
- Ерлік пен Отан туралы қандай мақал-мәтелдер білесіңдер?
Сабақтың тақырыбы мен мақсаттары таныстырылады.
IV. Ой шақыру

Тірек-сызба арқылы «Қазақ батырлары» тақырыбын ашу: Қабанбай батыр және Бөгенбай батыр.

Сөздік жұмыс

Тақырып бойынша жаңа сөздердің мағынасы түсіндіріледі, аударылады және дұрыс айтуға жаттықтырылады.

Сөздер мен аудармасы

қалың: много
арлы-берлі: туда-сюда
жүйрік ат: скаковая лошадь
шауып өту: быстро проскакать
шоқпар: дубина
тым-тырақай: в разные стороны
жабайы: дикие
осыдан бастап: с этих пор

Жұмыс алгоритмі

Сөздер мен сөз тіркестерінің мағынасын түсіндіру және аудару.
Дұрыс айтуға дағдыландыру: мұғалім мәнерлеп оқиды, оқушылар қайталайды.
Тізбекпен оқыту арқылы айтылымды бекіту.
Сөз тіркестерін құрастыру.
Сөйлемдер құрастыру.

Лексикалық тақырып: Қазақ батырлары

Мәтінмен жұмыс: мұғалім оқиды, 1–2 оқушы дауыстап оқиды, аудару жасалады, түсінгені сұралады.

Қабанбай батыр

1691–1769

Шын аты: Ерасыл.
Абылай хан дәуіріндегі танымал батыр.
Ел ішінде «Дарабоз» атанған.

Ой қозғау сұрағы: Қабанбай батыр туралы не білесің?

Бөгенбай батыр

1680–1775

Сарбаздар мектебінде оқығаны айтылады.
1708 жылы 30 мың жасаққа қолбасшы болған деген дерек беріледі.

Ой қозғау сұрағы: Бөгенбай батыр туралы не білесің?

«Білгіштер» ойыны: сұрақ-жауап

Оқушыларға сұрақтар үлестіріледі. Жауаптары тыңдалып, дәлелдеп айтуға бағыт беріледі.

Қазақ батырлары немен шұғылданған?
Қазақ батырларының қандай міндеттері болған?
Қабанбай батырды ел қалай атаған?
Қабанбай батыр қайда жерленген?
«Қанжығалы қарт» деп кімді атаған?
Бөгенбай батыр қайда туған, қай жерде қайтыс болған?
Бөгенбай батыр қандай адам болған?
Оның неше баласы болған?
1761 жылы Қытайға кіммен, не үшін барған?
Қазақ батырларының бүкіл өмірі қайда өткен?
Үлкен соғыс алдында батырлар неге шыққан?
Абылай хан батырларының ішіндегі ең үлкен ағасы кім?
Бөгенбай батыр 1728 жылы 38 жасында неше мың қолға қолбасшы болды?

Ойлану сатысы: өздік жұмыс (жаттығулар)

Тапсырмалар аударма, сұрақ қою және синтаксистік талдау арқылы тілдік дағдыларды бекітеді.

1-жаттығу

Жақша ішіндегі сөздер мен сөз тіркестерін қазақ тіліне аударыңыз.

Ертеде қазақ батырлары тек әскери кәсіппен ғана (занимались).
Наурызбай Құтпанбетұлы — (один из трех батыров Абылай хана), қолбасшы.
(В войне с джунгарами) оның Құдайберген, Шолпан, Дүйсен деген үш бауыры да (погибли).

2-жаттығу

Жақша ішіндегі сөздер мен сөз тіркестерін қазақ тіліне аударыңыз.

Наурызбай батырдың 1729 жылы Шамалған мен Қаскелеңді жекпе-жекте өлтіргені (широко распространилось по казахской степи).
1750–1752 жылдары көп қазақты (освободил из плена).
(В областях, районах Казахстана) Наурызбай батырдың аты (присвоено улицам), Наурызбай батырға арнап (установлены памятники).

3-жаттығу

Мына сөйлемдерге сұрақ қойыңыз.

Қазақ батырлары әскери кәсіппен шұғылданған.
1745 жылы Қабанбай батыр Ресей қоластына өтуге тілек білдірді.
XVIII ғасырдың бірінші жартысында қазақ халқын торлаған көп жаудан қорғауда Бөгенбай батыр көп ерлік көрсетті.

4-жаттығу

Мына сөйлемдерге сұрақ қойып, синтаксистік талдау жасаңыз.

Наурызбай батырдың 1729 жылы Шамалған мен Қаскелеңді жекпе-жекте өлтіргені қазақ даласына кеңінен тараған.
Қазақстан облыстарында, аудандарында үш батырдың аттары көшелерге берілген.

5-жаттығу