Қазақша рефераттар

Қазақ жеріндегі тарихи мұраларды зерттеу

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Пән / Сынып

Дүниетану, 4-сынып

Сабақтың типі

Жаңа сабақ

Сілтемелер

Оқулық, презентация, қосымша деректер

Жалпы мақсат

Мәдени-тарихи мұраларды қорғау туралы түсінік қалыптастыру және тарихи ескерткіштердің құндылығын ұғындыру.

Оқу нәтижелері

  • Мәтінмен танысады.
  • Қазақ жеріндегі тарихи мұраларды зерттейді.
  • Мәдени мұраның сақталуы туралы біледі.

Әдіс-тәсілдер, форма және ресурстар

Әдіс-тәсілдер

  • INSERT
  • Әңгімелеу
  • Сәйкестендіру
  • Тест
  • Сұрақ-жауап
  • Сөзжұмбақ
  • Сөздікпен жұмыс

Сабақтың формасы

  • Жұптық жұмыс
  • Топтық жұмыс

Ресурстар

  • Кеспелер, суреттер
  • INSERT кестесі
  • Тест парақтары
  • Стикерлер
  • Интербелсенді тақта

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылар мозайка арқылы 4 топқа бөлінеді (қызыл, көк, жасыл, ақ). Әр топқа «Әлемнің жеті кереметіне» қатысты атау беріледі:

I топ

Хеопс пирамидасы

II топ

Үлкен сфинкс

III топ

Семирамиданың аспалы бағы

IV топ

Александрия шамшырағы

Тапсырма: «Суретте не бейнеленген?» — суретті құрастырған оқушы топ жетекшісі болады.

II. Үй жұмысын тексеру

Әр топ құрастырған суретіне байланысты 2 сұрақ дайындап, келесі топқа қояды. Топ жетекшісі жауаптарды бағалап отырады.

Мотивация: сөзжұмбақ

Сөзжұмбақ арқылы «жеті» сөзіне шығу және «Жеті керемет» ұғымын талқылау. Презентация көрсетіледі.

Сөзжұмбақ сұрақтары

  1. Тудың синонимі: жалау.
  2. Адамды адам еткен: еңбек.
  3. «хират» сөзін кері оқы: тарих.
  4. «Білекті бірді жығар, … мыңды жығар»: білімді.

Тақырып: Мәдени-тарихи мұра.

Оқушылар сабақ мақсатын өздері тұжырымдайды:

  • Мәтінмен танысу.
  • Қазақ жеріндегі тарихи мұраларды зерттеу.
  • Мәдени мұралардың сақталуы туралы білу.

Мәтінмен жұмыс: INSERT

Оқулық мәтіні 4 бөлімге бөлінеді (1–2–3–4). Оқушылар мәтінді оқи отырып, INSERT кестесін толтырады.

Сөздікпен жұмыс (түсініксіз ұғымдар)

  • Тарихи-мәдени ескерткіш — өткен дәуірден қалған құнды нысан.
  • ЮНЕСКО — білім, ғылым және мәдениет саласындағы халықаралық ұйым.
  • Озық үлгілер — ең үздік, құндылығы жоғары туындылар.
  • Мазар, күмбез — қабір үстіне салынған сәулет құрылыстары.

Талқылау сұрағы: «Мәдени-тарихи мұраларды қалай қорғаймыз?»

Оқушылар әртүрлі жауап ұсынады, топ басшылары белгілеу жүргізеді.

Сергіту сәті

Қимылды жаттығу: «Қара жорға».

Топтық тапсырма: Қазақ жеріндегі мәдени мұралар

Топ басшылары конверттен сурет пен қосымша деректі алып, постерге енгізеді. Кейін постер қорғалады.

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі — аса үлкен күмбезді құрылыс. Ені 46,5 м, ұзындығы 65 м. Орталық залдың айналасына түрлі мақсатқа арналған 35 бөлме салынған.

Құрылыстың ерекшелігі

  • Сыртқы қабырға қалыңдығы: 1,8–2 м
  • Қазандық қабырғалары: 3 м
  • Бөлмелер топтары: Қазандық, Үлкен Ақсарай, Кіші Ақсарай, Құдықхана, Кітапхана, Асхана, Көрхана, Мешіт

Қожа Ахмет Ясауи араб, шағатай, парсы, түркі тілдерін меңгеріп, осы тілдерде өлең жазған.

Алтын адам

Алтын адам — 1969–1970 жылдары Алматы облысы Есік қаласының маңындағы сақ обасынан табылған алтын киімді сақ жауынгерінің мүрдесі (б.з.д. V ғасыр). Табылған жәдігерді археолог Кемел Ақышев зерттеген.

Негізгі деректер

  • Киімі шамамен 4 мыңға жуық алтын әшекеймен безендірілген.
  • Хайуанат нақышы: барыс, бұлан, таутеке, арқар, ат және құс бейнелері.
  • Бас киімі биік, шошақ төбелі, ұзындығы шамамен 70 см.

Алтын адам — Қазақстанның азаттық символына айналған тарихи мұра.

Айша бибі кесенесі

Айша бибі кесенесі — XI–XII ғасырлар сәулет өнерінің көрнекті ескерткіші. Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Айша бибі ауылында орналасқан.

Кесене сырты ою-өрнекпен көмкерілген керамикалық плиталармен қапталған. Ұсақ плиталардың шырмауық өрнегінде 60 түрлі әшекей қолданылған.

Зерттелуі

  • 1897 ж. В. А. Каллаур зерттеген.
  • 1938–1939 жж. А. Н. Бернштам бастаған экспедиция қарастырған.

Іргетастан 3,4 м биіктікте бағаналарға араб әрпімен жазу сызығы жүргізілген. Жазудың бір нұсқасында: «Күз, бұлттар, дөңгеленген дүние…» деген сөздер кездеседі.

Арыстан баб кесенесі

Арыстан баб кесенесі — көне Отырар өңіріндегі сәулет өнері ескерткіші. Ол түркі жұртына ислам дінін насихаттаған, Қожа Ахмет Ясауидің ұстазы саналған Арыстан баб қабірінің басына тұрғызылған.

Құрылымы және деректер

  • Бөлімдері: дәлізхана, мешіт, құжырахана, азан шақыратын мұнара.
  • Ең көне бөлігі — қабірхана; едені өзге бөлмелерден биігірек.
  • Алғашқы белгі шамамен XII ғ. салынған, мазар XIV ғ. қайта жөнделген.
  • XX ғасырдың басында жергілікті халық қаражатына күйдірілген кірпіштен қайта көтерілген: өлшемі 35×12 м, биіктігі 12 м.

Есіктің бағыты бұрынғы Меккеге қаратылған нұсқадан кейін Түркістанға, Әзірет Сұлтан кесенесіне қарай бағытталған.

Бекіту: тест тапсырмасы

Орындау уақыты: 1 минут. Оқушылар парақтарын жұппен ауыстырып, тақтадағы кілт арқылы тексереді. Ұпайды топ басшысына хабарлайды.

1) Алғашқы адамдар жануарлардан несімен ерекшеленді?

  • A) қимыл-қозғалысымен
  • Ә) айла-тәсілімен
  • Б) сөйлеу тәсілімен
  • В) өсіп-өнуімен

2) Алғашқы адамның ақыл-ойын, қиялын жетелеуші не болды?

  • A) аспан
  • Ә) жұлдыз
  • Б) таулар
  • В) табиғат

3) Алуан түрлі ғимараттар салуды нені бақылап зерделеді?

  • A) құстың ұшуын
  • Ә) бал арасының ұясын
  • Б) табиғат құбылысын
  • В) балықтың жүзуін

4) Мысыр (Египет) еліндегі алып кереметтің бірі?

  • A) Хеопс пирамидасы
  • Ә) Александрия шамшырағы
  • Б) Зевс мүсіні
  • В) Родос алыбы

5) ЮНЕСКО есебіне алынған тарихи өнеріміздің озық үлгісі?

  • A) Айша бибі кесенесі
  • Ә) Алтын адам
  • Б) Медеу мұз айдыны
  • В) Республика сарайы

6) Қожа Ахмет Ясауи қандай тілдерді меңгерген?

  • A) парсы
  • Ә) қытай
  • Б) қазақ
  • В) ағылшын

7) Алтын адамның киіміндегі алтын әшекей саны қанша?

  • A) 7 мыңға жуық
  • Ә) 1 мыңға жуық
  • Б) 5 мыңға жуық
  • В) 4 мыңға жуық

Қорытынды тапсырмалар және кері байланыс

Интербелсенді тапсырма

Тақтадағы шеңбер ішінде берілген тақырып бойынша қажетті сөздерді ақылдасып енгізу. Тапсырманы топ басшысы орындайды.

«Лимон ағашы» әдісі

Әр оқушы 2 тілек және 1 пікір жазады. Топ басшылары жалпы ұпайды санайды.

Бағалау

Қорытынды баға: 5, 4, 3, 2.

Сабақты ұранмен аяқтау

Бүгін маған керек емес ертегі,
Ертегіні өз басымда шертеді.
Тарих керек — іргетасы халықтың,
Іргетассыз қаланбайды ертеңі.