Ахмет Йасауи хикметтері
Сабақтың тақырыбы: Ахмет Йасауи (XII ғ.)
Қазақ әдебиеті, 8-сынып. Жаңа сабақты меңгертуге арналған жоспар.
Сабақтың мақсаты
- Танымдық: Ахмет Йасауи туралы түсінікті кеңейту, ойландыратын сұрақтар арқылы оқушы пікірін тыңдау.
- Дамытушылық: білім көкжиегін, шығармашылық қабілетін, тілдік қорын және ізденіс дағдыларын арттыру.
- Тәрбиелік: еңбексүйгіштікке, ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Сабақ құрылымы
-
1) Ұйымдастыру кезеңі
Амандасу, оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын тексеру. Сынып тазалығына назар аудару. Оқушы зейінін сабаққа бағыттау.
-
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген тапсырма бойынша сұрақтар:
- Әл-Фараби кім?
- Ол ғылымның қандай салаларымен айналысқан?
-
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Қожа Ахмет Йасауи — ақын, ойшыл, ұстаз; түркі жұртына имандылық нұрын таратқан діни-ағартушы, сопылық ілімнің ірі өкілі.
Қожа Ахмет Йасауи туралы қысқаша мәлімет
Йасауи Сайрам қаласында дүниеге келіп, кейін Йасыда (Түркістан) өмір сүрген. Осыған байланысты ол әлемге «Йасауи» атымен танылды.
Әкесі — Шайхы Ибраһим, сопылық жолды ұстанған діндар адам. Анасы — Қарашаш. Екі ата-анасының мазары Сайрамда орналасқан.
Ұстазы ретінде Арыстанбаб есімі аталады. Йасауи мен Арыстанбаб туралы халық арасында аңыз-әңгімелер көп тараған.
Аңыз желісі (қысқаша)
Аңыз бойынша, Мұхаммед пайғамбар Арыстанбабқа бір түйір құрма беріп, оны Қожа Ахметке табыстауды өтінген. Арыстанбаб сол құрманы ұртында 600 жыл сақтап жүріпті делінеді.
Бұл дерек тарихи факт ретінде емес, Йасауи дәстүріндегі рухани сабақтастықты танытатын көркем аңыз ретінде түсіндіріледі.
Йасауи ұстазына деген құрметін «Хикметтер» (көбіне «Диуани хикмет») еңбегінде айқын білдіреді. Мұндағы «диуан» — жинақ, ал «хикмет» — Алланың ақ жолы, даналық сөз деген мағынаны береді.
Деректерде оның жүзге жуық хикметі бар екені айтылады. Еңбекте ақын бес жасынан дін жолына бет бұрғанын, жеті жасында Арыстанбабты іздеп тапқанын баяндайды. Өз өмірінің әр жылын санамалай отырып, Алланы тану жолдарын түсіндіреді.
Хикметтерде адамды имандылыққа, адалдыққа, ізгілікке шақыру өзек болады. Сырттай діндар көрінгенімен, жүрек тазалығын сақтамаған пенделерден биік тұру идеясын алға тартады.
Негізгі деректер
- Рөлі
- ақын, ойшыл, ұстаз, діни-ағартушы
- Туған жері
- Сайрам
- Өмір сүрген орны
- Йасы (Түркістан)
- Ұстазы
- Арыстанбаб
- Негізгі еңбегі
- «Диуани хикмет»
Шәкірттері мен рухани ықпалы
Деректерде Ахмет Йасауидің 90 мың шәкірті болғаны айтылады. Олар ұстазының сопылық ілімін Орта Азиядан бастап Анадолыға (Түркияға) дейін кең таратқан.
Қылует туралы дерек
Йасауи 63 жасқа келгенде, Мұхаммед пайғамбардың жасынан артық өмір сүруді жөн көрмей, жер астындағы қылуетке түскені баяндалады. Ол уақытын діни кітаптарды оқуға, шығармалар жазуға арнаған.
Өмірлік ұстанымы
Йасауи дүние-мүлік жинауды мақсат етпей, адамдарды азғындықтан сақтандыруға, жан тазалығын сақтауға үндеген тұлға ретінде танылады.
Сабақты бекіту және қорытынды бөлім
Кітаппен жұмыс
Ахмет Йасауи өлеңдерін мәнерлеп оқыту, мазмұнын талдату.
Білімді бекіту
Өтілген тақырып бойынша сұрақтар қою. Түсінбеген тұстарын нақтылап, қосымша түсіндіру.
Бағалау
Оқушы белсенділігі мен тапсырма орындауына қарай білімін бағалау.
Үй тапсырмасы
Ахмет Йасауи туралы қосымша оқып, деректер жинап келу.
Толық нұсқасын қарау