Қазақша рефераттар

Күкірт қышқылы молекулалық құрылысы, физикалық қасиеті

Аралас сабақ • Химия

Сабақ тақырыбы: Азот және оның қасиеттері

Бұл сабақта азоттың табиғаттағы таралуы, құрылысы, алыну жолдары, физикалық және химиялық қасиеттері, сондай-ақ өндіріс пен тұрмыстағы маңызды қолданылуы жүйелі түрде қарастырылады.

Сабақтың мақсаты

Білімдік

Оқушыларға азоттың табиғатта таралуын, құрамын, құрылысын, зертханада және өндірісте алынуын, физикалық және химиялық қасиеттерін, сондай-ақ ерекше қолданылу салаларын түсіндіру.

Дамытушылық

Пәнге қызығушылықты арттыру, ойды жүйелі жеткізу және сөйлеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Табиғи байлықтарды тиімді әрі жауапкершілікпен пайдалануға үйрету.

Сабақтың әдісі мен көрнекілігі

Әдістер

  • Сұрақ-жауап
  • Ауызша баяндау
  • Оқулықпен жұмыс
  • Білімді өмірде қолдану

Көрнекіліктер

  • Д. И. Менделеевтің периодтық кестесі
  • Интерактивті тақта
  • Тыңайтқыштар коллекциясы

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, мақсат пен жоспарды қысқаша таныстыру.

2) Үй тапсырмасын тексеру (Күкірт қышқылы)

  1. Күкірт қышқылының молекулалық құрылысы және физикалық қасиеттері.
  2. Химиялық қасиеттері.
  3. Қолданылуы.
  4. Күкірт қышқылын өндіру.

3) Жаңа тақырып: Азот және оның қасиеттері

Азотқа жалпы сипаттама беріледі: молекуласы екі атомнан тұратын тұрақты газ (N2), табиғатта кең таралған, бірақ қалыпты жағдайда реакцияға қиын түседі.

Азотты алу жолдары

Өндірісте

Азотты ауадан бөліп алады (ауаны салқындатып сұйылту және фракциялық айдау арқылы).

Зертханада

Аммиакты мыс(II) оксидімен әрекеттестіріп, азот алуға болады:

3CuO + 2NH3 → 3Cu + 3H2O + N2

Физикалық қасиеттері

  • Түссіз, иіссіз газ.
  • Суда нашар ериді.
  • Ауадан сәл жеңіл.
  • -196 °C-та сұйық күйге өтеді.
  • -210 °C-та қар тәрізді қатты массаға айналады.

Химиялық қасиеттері

Азот кейбір реакцияларда тотықтырғыш, ал кейбірінде тотықсыздандырғыш қасиет көрсетеді. Төмендегі теңдеулер оның маңызды әрекеттесулерін көрсетеді:

Негізгі реакциялар

N2 + 3H2 → 2NH3
3Mg + N2 → Mg3N2
3Ca + N2 → Ca3N2
N2 + 3F2 → 2NF3
3N2 + 2Al → 2AlN3

Ескерту: Кейбір нитридтер түзілуі үшін жоғары температура қажет болады.

Семантикалық карта (жіктеу тапсырмасы)

Төмендегі заттарды тұздары, қышқылдары және оксидтері бойынша ажыратып жазыңыз.

Азот NH4Cl NO2 HNO3 NO NaNO3 NH4NO3 KNO3

Тұздары

Мысалы: NaNO3, NH4NO3, KNO3, NH4Cl

Қышқылдары

Мысалы: HNO3

Оксидтері

Мысалы: NO, NO2

Қолданылуы

  • Түрлі азотты қосылыстарды синтездеу (әсіресе аммиак және тыңайтқыштар).
  • Инертті орта жасау (тотығуды/жануды болдырмау).
  • Ауа салқындату және криогендік жүйелерде пайдалану (сұйық азот).
  • Нитридтер мен кейбір арнайы химиялық өнімдерді алу.
  • Азот қышқылын өндіруге қатысу.

Азоттың табиғаттағы айналымы

Органикалық заттар шірігенде және жанғанда байланысқан азоттың бір бөлігі босап, атмосфераға бөлінеді. Соған қарамастан, табиғи жағдайда топырақтағы байланысқан азот мөлшері де, атмосферадағы бос азот массасы да айтарлықтай өзгермейді. Бұл құбылыс азот айналымымен түсіндіріледі.

Бактериялардың рөлі

Топырақта еркін тіршілік ететін және бұршақ тұқымдас өсімдіктердің тамырында мекендейтін бактериялар атмосферадағы азотты сіңіріп, оны органикалық қосылыстарға айналдырады.

Найзағай әсері

Найзағай кезінде азоттың аздаған бөлігі байланысып, алдымен азот(II) оксидін, кейін азот(IV) оксидін түзеді. Ол сумен әрекеттесіп азот қышқылын түзеді, ал ол топырақта нитраттарға айналады.

Егіншілік және тыңайтқыш

Астық жиналғанда егістіктен азоттың едәуір бөлігі әкетіледі. Бұл шығынды азотты тыңайтқыштарды топыраққа енгізу арқылы толықтырады.

Қорытынды: химиялық диктант

  1. Азоттың таңбасы: N
  2. Молекулалық формуласы: N2
  3. Реттік нөмірі: 7
  4. Салыстырмалы атомдық массасы: 14
  5. Физикалық қасиеті: түссіз, иіссіз, ауадан сәл жеңіл, суда нашар ериді
  6. Ауа құрамындағы мөлшері: 78%
  7. Ауадағы азотты өсімдіктер тікелей сіңіре ала ма? Жоқ. Себебі N≡N байланысы өте берік; өсімдік азотты көбіне топырақтағы нитраттар мен аммоний тұздары арқылы алады.
  8. Азот қандай органикалық заттың негізгі құрам бөлігі? Нәруыздың.
  9. Бөлме температурасында азотпен реакцияға түсетін металл: литий
  10. «Азот» атауын ұсынған ғалым: А. Лавуазье

Үй тапсырмасы

«Азот және оның қасиеттері» тақырыбы бойынша эссе жазу.

Бағалау

Оқушылардың жауаптары, тапсырмалардағы дәлдігі, терминдерді дұрыс қолдануы және қорытынды диктант нәтижесі бойынша бағаланады.