Тілек білдіру
Стресспен қалай күресу керек
Бұл тренинг-сабақ оқушыларды қиын жағдайларда өзін сабырға шақырып, күйзелісті жеңе білуге үйретуге бағытталған. Сонымен бірге денедегі бұлшықет пен буындарға түсетін кернеуді бәсеңдетіп, эмоциялық жай-күйді тұрақтандыруға көмектеседі.
Мақсаты
Айналадағы адамдарға ілтипатпен қарау дағдысын қалыптастыру; бұлшықет пен буындардағы қысымды (кернеуді) босаңсыту.
Күтілетін нәтиже
Жағымсыз оқиға немесе қиындық туындағанда өзін-өзі сабырға шақырып, пайда болған стрессті жеңе алатын оқушы.
Негізгі ой
Тығырықтан шығудың жолы — өмір салтын өзгерту және өзіңді дамыту: сүйіспеншілікпен істелген әрекет көңіл күйді көтеріп, шаршауды азайтады.
Жоспар
- 1 Сәлемдесу. Тілек білдіру.
- 2 Ойын: «Бір-бірімізге».
- 3 Тест: «Өз-өзіңізді бақылай аласыз ба?»
- 4 Шағын дәріс: «Стресспен күресудің жолдары».
- 5 Пікірталас.
- 6 Рефлексия: қатысушылар сабақтан алған әсерімен бөліседі.
Барысы
1) Сәлемдесу және тілек
Қатысушылар шеңберге тұрады. Әрқайсысы дәл сол сәттегі көңіл күйін айтып, оң жағындағы көршісіне жылы лебіз білдіреді. Бұл қадам топтағы сенім мен қолдауды күшейтеді.
Ескерту: Тілектер нақты әрі қысқа болғаны пайдалы: «Саған бүгін өзіңе сенімді болуды тілеймін», «Сабағымыз жеңіл өтсін».
2) Ойын: «Бір-бірімізге»
Қатысушылар бөлме ішінде еркін қозғалады. Жүргізуші «Бір-бірімізге!» дегенде әркім өзіне жұп табады. Жұптасқан соң тапсырмалар орындалады.
Нұсқау:
- Қолды ұстасу.
- Мұрынды мұрынға тигізу.
- Басты басқа тигізу.
- Құлақты құлаққа тигізу.
- Аяқты аяққа тигізу.
Ойын жұптарды алмастыра отырып жалғасады.
Талдау сұрақтары
- Қазіргі көңіл күйіңіз қандай?
- Сіздің ойыңызша, бұл ойын қандай дағдыны дамытады?
3) Тест: «Өз-өзіңізді бақылай аласыз ба?»
Төмендегі тұжырымдарды оқып, әрқайсысына «Иә» немесе «Жоқ» деп жауап беріңіз.
- 1. Менің ойымша, басқа адамдарға еліктеу қиын.
- 2. Өзгелерді күлдіру немесе өзіме назар аударту үшін түрлі әрекеттер жасаймын.
- 3. Менен жақсы актер шығады.
- 4. Кейде сырт көзге қатты уайымдап жүрген адам сияқты көрінемін.
- 5. Құрдастарымның ортасында жиі ықыласқа бөлене бермеймін.
- 6. Әртүрлі жағдайда және әртүрлі адамдармен қарым-қатынаста өзімді мүлде басқаша ұстаймын.
- 7. Мен көз жеткізген ойымды қорғап шыға аламын.
- 8. Қарым-қатынасты жақсарту және табысқа жету үшін, адамдар мені қалай көргісі келсе, солай болуға тырысамын.
- 9. Көргім келмейтін адамдарға да күлімсірей қарай аламын.
- 10. Мен өз қалпымды өзгертпеймін, әрқашан осындаймын.
Бағалау
1, 5, 7 сұрақтарына «Жоқ» деп жауап берсеңіз — 1 балл. Қалған сұрақтарға «Иә» деп жауап берсеңіз — 1 балл. Барлық баллды қосыңыз.
Нәтижені түсіндіру
- 0–3 балл: коммуникативтік дағдылар төмен. Жағдайға қарай икемделу сирек, көзқарасыңыз тік болуы мүмкін.
- 4–6 балл: орташа деңгей. Ашықсыз, бірақ эмоцияны көп көрсетпеуіңіз мүмкін; қарым-қатынаста өзгенің әрекетін ескерген пайдалы.
- 7–10 балл: жоғары деңгей. Рөлге оңай енесіз, өзгеріске тез бейімделесіз, адамдарға жақсы әсер қалдырасыз.
4) Шағын дәріс: стресспен күресудің жолдары
Әдебиеттерде стресстің пайда болу себептері көп айтылады: өзін кінәлі сезіну, өмірлік құндылықтарды жоғалту, оқуды жек көру және басқа да факторлар. Кейбір оқушылар мектепке қызықпай, соның салдарынан стресс тудыратын жағдайларға жиі тап болады.
Негізгі сұрақ: Тығырықтан қалай шығуға болады? Жауап: өмір салтыңызды өзгертіңіз, өзіңізді өзгертіңіз.
Уолтер Расселдің ойына сүйенсек, адам өзіне ұнамайтын, жек көретін іспен айналысқанда ашу-ыза күшейіп, ағзада кері әсер ететін заттар бөлінуі мүмкін. Соның салдарынан адам сырқаттануға немесе созылмалы шаршауға ұшырауы ықтимал.
Сондықтан істеп жүрген ісіңізді мүмкіндігінше ықыласпен, мән беріп орындаңыз. Шығыс ғұламалары да «әр істі сүйсініп, қуанып, өзіңізге таныс әдіс-тәсілдермен жасаңыз» дегенге саяды.
Күнделікті әдет
Сабақты сүйіспеншілікпен орындау көңіл күйді көтеріп, ішкі шиеленісті азайтуға көмектеседі.
Денсаулық
Шаршау мен сырқаттың алдын алу үшін ұйқы, қозғалыс және демалыс тепе-теңдігін сақтаңыз.
Психика
Өз сезіміңізді байқаңыз, қажет болса қолдау сұраңыз: мұғалімнен, психологтан немесе жақын адамнан.
5) Пікірталас
Қатысушылар стресс туындайтын жағдайларды атап, оларды жеңудің тиімді тәсілдерін ортаға салады. Әр пікір құрметпен тыңдалып, тәжірибеден нақты мысал келтіруге ынталандырылады.
Талқылауға сұрақтар
- Сізге көбіне не стресс тудырады?
- Қиын сәтте өзіңізді сабырға шақырудың қандай тәсілі көмектеседі?
6) Рефлексия
Сабақ соңында әр қатысушы бүгінгі жұмыстан алған әсерін, өзіне пайдалы болған бір ойды және келесі қадам ретінде қолданатын бір тәсілді қысқаша айтады.
Қорытынды ой
Стрессті жеңу — бір сәттік әрекет емес, күнделікті дағды. Өзіңіздің денсаулығыңызға да, психикаңызға да мән беріңіз. Ықыласпен жасалған іс, мейірімді қарым-қатынас және өз-өзіңізді бақылау қабілеті ішкі тұрақтылықты күшейтеді.
Ескерту
Бастапқы мәтінде қосымша тренинг атаулары көрсетілген: «Менің қиялым – болашағым» және «Кішіпейілділік – барлық мейірімді істердің патшасы». Бұл жазбада толық мазмұн берілген бөлім — «Стресспен қалай күресу керек».