Бір сөзге бір текше
Сабақ туралы мәлімет
Пән
Қазақ тілі
Сабақтың тақырыбы
Біріккен сөз
Сабақтың типі
Саяхат сабақ
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ
Мақсаты
Біріккен сөзден жасалған жер-су және адам аттарында қатар келген екі дауысты дыбыстың ерекшеліктері туралы түсінік беру.
Міндеттері
- Жаттығу жұмыстары арқылы оқушылардың білім, білік, дағдыларын қалыптастыру.
- Ойлау және сөйлеу қабілеттерін дамыту; таза, әдемі, сауатты жазуға дағдыландыру.
- Адамгершілікке, ұйымшылдыққа тәрбиелеу және патриоттық сезімді ояту.
Көрнекілігі
- Қазақстан картасы
- Слайдтар
- Карточкалар
Сабақ идеясы
Саяхат форматы арқылы Қазақстан қалаларын аралап, біріккен сөздерге қатысты ережені тәжірибе арқылы меңгерту.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру
Бүгінгі сабақты саяхат сабағы ретінде өткіземіз. Қазақстан картасына сүйене отырып, еліміздің қалаларына «сапар» шегеміз.
Бастапқы тексеру
Әр топқа тест тапсырмалары беріледі. 3 минуттан кейін жауаптар тақтаға ілініп, тексеріледі. Дұрыс орындаған топқа текше үлестіріледі.
Білімімізді пысықтаған соң, Солтүстік Қазақстан өңіріндегі Көкшетауға сапарымызды бастаймыз.
II. Жаңа тақырып (Көкшетау — Бурабай)
Көкшетаудың Бурабай атты көркем демалыс орнына келдік. Табиғат сұлулығын ақын С. Сейфуллин жырлап, Оқжетпес шыңының биіктігін де ерекше атап өткен.
Тапсырма 1
Төмендегі сөйлемдерден біріккен сөзден құралған жер-су және адам аттарын табыңдар. (Әр топ 8 сөйлемнің 2-еуін оқып, тауып айтады. Дұрыс жауапқа текше беріледі.)
- Жолаушылар Қараойға ел орынға отыра жетті.
- Пойыз Сарыөзек станциясына тоқтады.
- Ешкіөлмес тауының етегінде бәйге жарысы болып жатыр.
- Жұмәділ күйді нақышына келтіре орындады.
- Айдос Жылқайдарұлы «Әудемжер» әнін орындады.
- Әбдахмет Шиліөзек ауылынан Алматыға келді.
- Балалар әсем демалыс орны Алмаарасанға келді.
- Ауылда алғаш болған Серәліге бұл жердің жұлдыздары жерге жақын әрі өте әдемі болып көрінді.
Бақылау және салыстыру
Тақтадағы сызбада жаңа тапқан біріккен сөздер көрсетіледі. Қою қаріппен белгіленген тұстарда екі дауысты дыбыс қатар келгеніне назар аударамыз.
Жер-су атаулары
- Қараой ← қара ой
- Сарыөзек ← сары өзек
- Ешкіөлмес ← ешкі өлмес
- Шиліөзек ← шилі өзек
- Алмаарасан ← алма арасан
Адам аттары
- Жұмәділ ← Жұма әділ
- Жылқайдар ← жылқы айдар
- Әбдахмет ← Әбді Ахмет
- Серәлі ← сері әлі
Ереже
Біріккен сөзден жасалған жер-су атауларында қатар келген екі дауысты дыбыс сақталып жазылады. Ал адам аттарында қатар келген екі дауыстының бірі түсіріліп жазылады.
Дәптермен жұмыс
Дәптерлерімізді ашып, 4 сөйлемді жазамыз; сөз таптарына және сөйлем мүшелеріне талдау жасаймыз.
Ақтау бағыты: мәтінмен жұмыс
Келесі аялдамамыз — Батыс Қазақстандағы Ақтау қаласы. Бұл өңір мұнайымен танымал. Мұнай туралы мәтінді оқып, кестені толтырамыз.
Тапсырма 2 (7 минут)
- Мұнайдың пайдасы қандай?
- Мұнайдың зияны қандай?
- Мәтінде кездескен біріккен сөздерді теріп жаз.
Уақыт аяқталған соң жауаптар талданып, белсенді топтарға текшелер үлестіріледі.
Қорытынды: мұнайдың да пайдасы, да зияны бар. Енді келесі сапарымыз — Алматы.
Алматы бағыты: зообақтағы сөздер
Алматыға «ұшақпен» келіп, зообаққа барамыз. Мұнда көрген жануарлар мен құстардың атауларында да біріккен сөздер кездесетінін байқаймыз.
Тапсырма 3
Біріккен сөзден құралған жануарлар, құстар және аңдар атауларын атаңдар. Әр топ кезекпен айтады: сөз қайталанбауы керек. Әр дұрыс жауапқа бір текше беріледі.
III. Қорытынды
Еске түсіру
Бүгін қандай тақырыпқа байланысты жұмыс жасадық? Біріккен сөздер туралы қандай ережелерді білеміз?
Негізгі тұжырымдар
- Біріккен сөз екі түбірден құралады.
- Біріккен сөз бірге жазылады.
- Адам аттарында қатар келген екі дауыстының бірі түсіріліп жазылады.
Саяхат сабақтағы бақылау
Бүгін «саяхаттаған» қалалардың атауларына назар аударсақ, олардың ішінде де біріккен сөздер кездеседі.
IV. Бағалау
Әр топ өзіндегі текшелер санын есептейді. Нәтижесіне қарай орындар белгіленіп, сабаққа белсенді қатысқан оқушылар бағаланады.
V. Үй тапсырмасы
Үй тапсырмасы мұғалімнің жоспарына сәйкес беріледі: біріккен сөздерді қолдана отырып, жер-су атаулары мен адам аттарына қатысты мысалдар құрастыру және ережені бекіту.