Деңгейлеп оқыту технологиясы
Сабақтың тақырыбы
Ы. Алтынсариннің «Өзен» өлеңі
Сабақтың мақсаты
- Ы. Алтынсарин туралы білімді кеңейту, жүйелі әрі сауатты сөйлеуге үйрету.
- Табиғаттың адам өмірі мен тіршілік иелері үшін маңызын ғылыми тұрғыда түсіндіру.
- Өлеңді мәнерлеп оқып, мазмұны мен идеясын ашу.
Міндеттер мен күтілетін нәтиже
Білімділік
«Өзен» өлеңін мәнерлеп оқу, негізгі ойды табу, мазмұны бойынша талдау жасау.
Дамытушылық
Ой-өрісті кеңейту; елестету, сезіну, қабылдау және өз ойын дәлелді жеткізу дағдыларын дамыту (12 жылдық білім беру талаптарына сай).
Тәрбиелік
Оқушыларды ізденіске баулу, жауапкершілікті сезінетін тұлға қалыптастыру; табиғатты қорғауға, экологиялық мәдениетке, туған жерді қадірлеуге тәрбиелеу.
Оқу әрекеттері мен оқылым түрлері
Сабақ барысында түсініп оқу, іштей оқу, жылдам оқу, теріп оқу, тізбектей оқу және кідіріп оқу дағдыларына басымдық беріледі. Шығармашылық тапсырмалар оқушы деңгейіне қарай ұйымдастырылады.
Көрнекіліктер мен ресурстар
- Ы. Алтынсарин туралы материалдар: суреті, шығармалары, кітап көрмесі, слайдтар.
- Табиғат көріністері бойынша бейнематериалдар, үлестірме карточкалар, ойынға қажетті құралдар.
- Қазақстанның физикалық картасы, ҚР Әнұранының бейнежазбасы.
- Н. Ә. Назарбаевтың «Қазақстан – 2050» стратегиялық Жолдауынан экологияға қатысты оқушы жұмыстары.
Қолданылған әдіс-тәсілдер
- Ойын арқылы оқыту технологиясы
- Дамыта оқыту технологиясы
- Сыни тұрғыдан ойлауды дамыту технологиясы
- Оқытуды оқушылардың жауабы арқылы басқару
- Халық дәстүрлері негізінде тәрбиелеу
- Сұрақ-жауап, әңгімелеу, көрнекілік, түсіндірмелі әдістер
- Деңгейлеп оқыту технологиясы
- Сатылай-кешенді талдау
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру: «Жақсы тілек тілейік!»
Бүгін — қыс мезгілінің соңғы күні. Ертеңнен бастап көктем басталады. Табиғат оянып, Жер-Ана бусанып, айналаға жылылық сыйлайды. Ендеше, бір-біріміздің алақан жылуын сезіне отырып, жүректен шыққан жақсы тілектер айтайық.
Алдымен кімге жақсылық жасауымыз керек? Анаға. Одан кейін — Отанымызға, туған-туысқа, дос-жаранға, жанымыздағы адамдарға.
Осы бөлімде ана мен Отан туралы көркем сөздер оқылады.
2) Әнұран орындау
Біздің Отанымыз — Қазақстан Республикасы. Егемен еліміздің рәміздерін құрметтеп, мемлекеттік Әнұранды бірге орындаймыз (слайд/бейнежазба қолданылады).
3) Жаңа сабаққа кіріспе: табиғатпен тілдесу
Сұрақ-жауап арқылы табиғат туралы бастапқы түсініктер нақтылады:
- Біздің айналамызды не қоршап жатыр?
- Табиғат дегеніміз не?
Топ 1
Жер
Топ 2
Су
Топ 3
Ауа
Оқушылар «Табиғат және адам», «Табиғат — менің өз үйім», «Табиғатты аялау және қорғау» тақырыптарында шағын әңгіме жазады.
Табиғат көріністері көрсетіліп, оқушылар көзін жұмып әсерін сезінеді, кейін ойын қағаз бетіне түсіреді.
Пікір білдіру үлгілері:
- Мен туған жерді сүйемін, өйткені…
- Мен туған жерді қорғаймын, өйткені…
- Мен туған жерімді мақтан етемін, өйткені…
- Мен туған жерімді ғажайып деймін, өйткені…
- Мен табиғатты қорғаймын, өйткені…
4) Ы. Алтынсарин туралы білімді толықтыру
Сұрақ-жауап арқылы оқушылардың алдын ала дайындаған ақпараттары тыңдалады: Ыбырай шығармаларынан қандай тәрбие аламыз? Отбасы туралы не білеміз? Ыбырай Алтынсарин кім?
Ы. Алтынсарин — ақын, ағартушы, ғалым, жазушы. Ол қазақ балаларына арнап мектеп ашып, оқулық жазған. Ыбырай 5 жасында ата-анасынан айырылып, атасы Балғожаның тәрбиесінде өседі. Атасы оны Орынборға оқуға жібереді.
Балғожаның хатынан үзінді:
Үміт еткен көзімнің нұры, балам,
Жаныңа жәрдем берсін хақ тағалам.
Атаң менен анаң мұнда аман-есен,
Сүйіп сәлем жазады бүгін саған.
Ата-анаңды сағындым деп аһ ұрарсың,
Білімге көңіл бөлсең басыларсың.
Білімді қатарыңнан білсең егер,
Ата-анаңды сонда ғана асырарсың.
5) «Өзен» өлеңімен жұмыс
- Мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды (немесе жатқа айтады).
- Өзен ағысы туралы бейне көрсетіледі.
- Оқушылар іштей оқиды, кідіріп оқуды меңгереді, негізгі ойды «түртіп алу» стратегиясымен белгілейді.
- Сөздік жұмысы: талдау, түсіндіру, дәптерге жазу.
6) Қосымша түсіндіру: Қазақстан өзендері және өзеннің пайдасы
Қазақстанның физикалық картасымен жұмыс жүргізіліп, ірі өзендер еске түсіріледі. Қазақстанда 85 мыңнан астам өзен бар. Соның ішінде ұзындығы 1000 км-ден асатын 7 ірі өзен аталады:
| Өзен | Ұзындығы |
|---|---|
| Ертіс | 4242 км |
| Тобыл | 1600 км |
| Жайық | 2428 км |
| Есіл | 2450 км |
| Сырдария | 2212 км |
| Іле | 1400 км |
| Шу | 1186 км |
Өзеннің пайдасы: кеме қатынасы мен жүк тасымалына қолайлы; суы мен балығы шаруашылыққа қажет; электр энергиясын өндіруге пайдаланылады.
- Ертіс суы гидроэнергетикада қолданылады, кеме қатынасына мүмкіндік береді.
- Сырдария Тянь-Шаньнан бастау алады, Қазақстандағы лайлылығы жоғары өзендердің бірі ретінде аталады; 1974 жылдан бері Аралға құйылуы туралы дерек талқыланады.
7) Экология және азаматтық жауапкершілік
«Қазақстан – 2050» стратегиялық Жолдауындағы бағыттардың бірі — экология. Қоршаған ортаны ластауға жол бермеу, экологиялық тепе-теңдікті сақтау мәселелері бойынша оқушылар өз жұмыстарын таныстырады.
8) Бекіту тапсырмалары
Жер-Анаға хат
Табиғатқа алғыс айту, оны қорғауға жеке уәде беру мазмұнында хат жазу.
«Су — тіршілік көзі» ой толғау
Суға байланысты тыйым сөздерді еске түсіріп, мағынасын талдау.
«Сыңарын тап» ойыны
Мақал-мәтелдердің жалғасын табу арқылы тіл байлығын дамыту.
«Білімге құштарлық» (топтық жұмыс)
Өлең жолдары негізінде ой қорыту, Ыбырай шығармалары бойынша «шығармалар картасын» жасау.
Талқылауға берілетін шумақ:
Лүп етсе желге иілген.
Жүректе қандай жазық бар,
Жалықпаса егер білуден.
Шығармашылық жұмыс
Өзеннің суретін салу.
Рефлексия
«Не білдік? Не үйрендік?» — топпен сызба/кестелерді толтыру.
9) Қорытынды, бағалау және үй тапсырмасы
Қорытындылау барысында оқушылардың жауаптарына сүйене отырып, сызба құрастыру және сатылай-кешенді талдау жүргізіледі.
Бағалау: әр топқа мониторинг парағы беріліп, нәтижелері таныстырылады.
Үй тапсырмасы:
- «Өзен» өлеңін жаттау.
- Оқулықтағы 11-тапсырманы орындау.
10) Сабақтың қорытынды сөзі
Сабақ соңында оқушылар бірігіп төмендегі өлең жолдарын айтады:
Қастерлеймін, басымды да иемін.
Табиғатың — таптырмас жан байлығым,
Бәрін-бәрін аялаймын, сүйемін.
Сабақ аяқталды.