Сәлем бер
9-сыныптағы «Өзін-өзі тану» пәні бойынша ашық сабақ
Бұл ашық сабақта әдептілік, инабаттылық және сыйластықтың адам өміріндегі орны кеңінен қарастырылып, оқушылардың қарым-қатынас мәдениетін дамытуға бағытталған жұмыстар ұйымдастырылды.
Сабақтың тақырыбы
Әдептілік – адамгершілік бастауы
Сабақтың мақсаты
Оқушылардың әдептілік, инабаттылық және сыйластық туралы түсініктерін кеңейту.
Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта
- Абай мен Шәкәрім шығармалары
- Мақал-мәтелдер жинағы
- Жетондар
Сабақтың міндеттері
- 1 Әдептілік, инабаттылық және сыйластықтың адами қарым-қатынастағы мәнін ашу.
- 2 Ізетті әрі сыйластыққа негізделген қарым-қатынас жасау дағдыларын дамыту.
- 3 Әдептілікке, ізеттілікке және инабаттылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
Шаттық шеңбері
Өткен сабақтағы өзара сыйластықтың адам өміріндегі мәнін еске түсіру мақсатында оқушылар бір-біріне жылы лебіздерін білдіреді:
«Ойланайық, пікірлесейік»
Сыныпта төмендегі сұрақтар арқылы пікір алмасу ұйымдастырылады:
- «Әдептілік – адамгершілік бастауы» дегенді қалай түсінесің?
- Өз әрекетіңнен немесе досыңның әрекетінен ұялған кезің болды ма?
- «Сәлем – сөздің анасы» дегенді қалай түсінесің?
- Әдеп пен құқықтың байланысы бар ма?
- «Әдеп отбасынан басталады» деген пікірге көзқарасың қандай?
Мәтінмен жұмыс
а) М. Әуезов, «Абай жолы» эпопеясынан үзінді (отбасы әдебі)
Осы жиынға қараған бетімен, екі жолдасынан озып кеп бұрын түскен Абайдың атын біреу алып кете берді. Бала көп ішінен, ең алдымен өзінің шешесін көріп, соған қарай жүре беріп еді, шешесі анадай жерде тұрып: — Әй, шырағым балам, әуелі ар жағыңда әкең тұр... Сәлем бер! — деді. Абай жалт қарап барып жаңа көрді. Анадай жерде, қонақ үйдің сыртында, қасында екі-үш үлкен кісі бар — әкесі Құнанбай тұр екен. Ыңғайсыздықпен қысылып қалған бала, шешесінің сондай салқын сабырлы ескертуінің мәнін ұқты да, әкесіне қарай тез бұрылды.
ә) Оқулықтан алынған 2-мәтіннен үзінді
Ата-енеңді ренжітпе, жерге қаратпа. Енеңнің қолынан бейнетін ал. Байқаймын, олар да өзіміз сияқты момын адамдар көрінеді. «Отымның алды, суымның тұнығы», — деп енең байғұс көрген беттен-ақ саған еміренгенін айтсаңшы. Енді қайтсін, бұл шаңыраққа тұңғыш түскен келіні екенсің. Сол ниетінен табыла көр, балам.
Дәйексөздер мен мақал-мәтелдер
Оқушыларға әдеп пен адамгершілікті сипаттайтын сөздер жазылған жетондар таратылады. Әр оқушы жетондағы сөзге қатысты мақал-мәтел немесе нақыл сөз айтады.
Жетондағы сөздер
1.
Әдепті елдің баласы алыстан сәлем береді.
2.
Әдептілік белгісі — иіліп сәлем бергені.
3.
Адамның адамгершілігі жақсы ұстаздан болады. Абай
4.
Мейірімділікті анадан үйрен, әдептілікті данадан үйрен.
5.
Үлкеннің ақылын тыңдау, сөзге тоқтау, үлкен-кішіні сыйлау — инабаттылық көрінісі.
6.
Шынайы сыпайыгершілік адамдарға тілектестікпен қараудан құралады.
7.
Жақсы кісі кешірімді болады.
8.
Жұтпай тұрып шайнап ал, сөйлемей тұрып ойлап ал.
9.
Қарапайымдылық — моральдық сұлулықтың басты шарты.
10.
Кішіпейілділіктің жетіспеуі — ақылдың жетіспеуі.
Жағдаятты талдау
а) Арман бір топ баламен сабақтан қайтып келе жатқанда, аулада отырған үлкен кісілер: «Осы бала жақсы бала, түбінде жақсы азамат болады» — деп мақтай жөнелді.
Арман туралы бұл пікірдің қалыптасуының сыры неде?
ә) Оқушылар екінші жағдаятты өздері құрастырады және өмірден мысал келтіреді.
Жаңа ақпарат
Мұғалім әдептілік ұғымына инабаттылық, сыпайылық, ізеттілік, көркем мінез, қарапайымдылық және тәрбиеліліктің кіретінін түсіндіреді. Әдепті адам — адамгершілігі бар адам, демек әдеп — адамгершіліктің бастауы екені қорытындыланады.
Әдеп пен салт-сананың сабақтастығына мысалдар келтіріліп, ҚР Конституциясынан және Мұхаммед пайғамбар хадистерінен үзінділер арқылы әдептің тәртіп нормалары мен құқық нормаларына негіз болатыны айтылады.
Тыныштық сәті
Оқушылар өз еркімен көздерін жұмып, ойша «Әдеп кемесіне» отырып, «Адамгершілік ауылына» сапар шегеді.
Шығармашылық жұмыс
Тапсырма: «Әдептілік әліппесін» құрастыру.
Әдептілікке апаратын қадамдар
Сәлемдесу
Ізетті қарым-қатынастың бастауы.
Жол беру
Өзгенің орнын құрметтеу.
Ата-ананы тыңдау
Отбасы тәрбиесінің өзегі.
Жай сөйлеу
Сөз мәдениетін сақтау.
Үлкендердің әңгімесіне араласпау
Тыңдай білу әдебі.
Үлкендерді сыйлау
Қоғамдық мәдениет өлшемі.
Қамқорлық жасау
Мейірім мен жауапкершіліктің көрінісі.
«Жүректен – жүрекке»
Оқушылар жүрекше қағазға әдептілікке қатысты тілектерін жазып, бір-біріне табыстайды.
Сабақтың түйіні: әдептілік — күнделікті әрекеттен басталатын мәдениет. Сәлем беру, сөзді ойлап айту, үлкенді құрметтеу және кешірімді болу — адамгершіліктің өмірлік дағдыға айналған көрінісі.