Мұғалімінің кіріспе сөзі
Тәрбие сағаты: «Өмір — бұл не?»
Бұл сынып сағаты оқушылардың өмір туралы түсінігін тереңдетуге, өмірге деген құштарлық пен қызығушылықты оятуға бағытталған. Әңгіме барысында өмірдің мәні, ең қымбат сәттері, қиындықтарды еңсеру, өз күшіне сену, өмірге жақсы көзқарас қалыптастыру сияқты құндылықтар талқыланады. Оқушылардың өз орнын табуына, айналасына қуаныш сыйлай білуіне ықпал ету — негізгі мақсаттардың бірі.
Өтілу түрі
Ойталқы
Көрнекіліктер
Өмір туралы қанатты сөздер, суреттер
Нәтиже
Өмірге жауапкершілікпен, мейіріммен қарау
Сабақтың құрылымы
- Ұйымдастыру: сабаққа дайындық, орта қалыптастыру.
- Қызығушылықты ояту: өмір туралы қысқаша түсінік, ой қозғау.
- Ойланайық, пікірлесейік: сұрақ-жауап, көзқарастарды тыңдау.
- Жағдаяттар мен тапсырмалар: шармен тәжірибе, өмір ағашы.
- Шығармашылық бөлім: оқушы жұмыстары, плакаттар, шағын шығарма.
- «Жүректен — жүрекке»: тілек, жылы сөз, қорытынды.
- Рефлексия: сабақтан алған әсерді жинақтау.
Кіріспе ой: «Өмір деген не?»
XXI ғасырда өмір сүріп отырған біздерді ойландыратын үлкен мәселе — «Өмір деген не, оның мәні неде?» Осы сұраққа бірге жауап іздеу үшін бүгін жиналдық.
Сабақ алдында сыныптан «сарапшылар» белгіленеді: олар пікірталасқа белсенді қатысқан, ойы дәлелді және өзіндік көзқарасы бар оқушылардың жауаптарын талдап, соңында қорытынды жасап, марапаттауға ұсыныс береді.
Өмір туралы ой қозғау
Түйінді тұжырымдар
- Өмір — қарапайым, бірқалыпты және әрдайым «жылтыр» емес.
- Өмір — жалын: от жанса, бір нәрсе күйіп, бір нәрсе жаңарады.
- Өмір — жарық сәуле: біреуге бағыт беріп, біреуге қатты әсер етуі мүмкін.
- Өмір — күрес: адам өзін жеңе білуі тиіс.
Ойландыратын сұрақ
«Адам өмірі — ел тағдыры». Осы сөйлемде қандай сыр жатыр? Гүлсіз, құссыз тіршілік ете аламыз ба? Шын мәнінде өмір сүру деген не? Өмірді мәнді ету үшін адам қандай тәжірибе жинауы керек?
Жақын уақытта оқушылар ересек өмірдің жаңа белестеріне қадам басады: отбасынан жырақта өмір сүру, дербес шешім қабылдау, мақсат қою. Бұл сұрақтар тек ата-анаға ғана емес, тәлім беретін ұстаздарға да ортақ.
Оқушылардың көзқарастары
Есенова Диана
Өмір — әр адамның тіршілік ету уақыты. Ол — достар, ата-ана, қоршаған орта және өмір сүріп жатқан кезең. Қуаныш пен қиындық әрдайым қатар жүреді, сондықтан әр адам өз өмірін сәнді де, мәнді етіп сүруге ұмтылуы керек.
Ғалымова Ару
Өмір — қала, ауыл немесе күллі адамзатқа ортақ тіршілік кеңістігі: ешкімді бөліп-жармай берілген мүмкіндік. Ол — бізді қоршаған орта, ұлт, махаббат және достық.
Тапсырма: «Үш шар» тәжірибесі
Оқушылар үш қатарға бөлініп, үрілген үш шарды кезекпен қолына ұстап көреді. Әр оқушы шарды ұстаған сәттегі сезімін сыртқа шығармай іштей түйіп, кейін оны қағаз бетіне түсіреді. Шар көршіге беріледі, соңында артқы қатарға қойылады.
Оқушы пікірлері
- Тлеулиева Альбина: шарды ұстағанда бойымда бір күш пайда болғандай әсер алдым.
- Ибрагимов Жарқын: бастапқыда жай ғана шар сияқты көрінді, бірақ қолыма алғанда жанымдағы адамнан жылылық сезгендей болдым.
- Аманжолов Бақытжан: мейірімділік сезіндім.
- Айталипова Гүлнар Керейқызы: жылылық, туыстық, рухани жақындықты сезіндім; балалық шағым еске түсті.
- Ғалымова Ару: көршімнің жүзінен жақсылықтың нышанын байқадым.
Мұғалімнің түйіні
«Шарды бергенім — әрқайсыңның өміріңді қолыңа ұстаттым деген ой. Сендер оны ептілікпен, нәзіктікпен ұстап, бір-біріңе бердіңдер. Демек, өмір нәзік жіптей: шар сияқты жарылып кетуі де, ыдыс сияқты сынып қалуы да мүмкін».
Шағын әңгіме: «Шалшық жолдағы алтын теңге»
Ертеде бір жас жігіт шалшық жолмен келе жатып алтын теңге тауып алады. Еңкейіп көтерген соң, әрі қарай тағы да теңге іздейді. Расында да, кейде жолы болып, тағы алтын табады. Осылайша өмір өз ырғағымен өте береді. Уақыт өте ол қартаяды. Өмірінің соңғы сәтінде артындағы адамдар: «Өмір деген не? Оның мәнін білдіңіз бе?» — деп сұрайды. Қарт: «Өмір — шалшық жол. Бірақ кейде одан алтын теңге табылады», — деп жауап беріп, дүниеден өтеді.
Талқылау сұрағы
Қарттың осы сөзінің астарында қандай ой жатыр? Өмірдің «шалшығы» мен «алтыны» нені білдіреді?
Ыбыраева Айсұлу
Бұл сөз өмірде жақсы да, қиын да кезеңдер болатынын білдіреді: кейде жолың болады, кейде болмайды.
Рысқалиева Нұршат
Қарт адам ұрпағына өмірдің қиыншылықтары бар екенін қысқа да нұсқа жеткізген деп ойлаймын.
Шығармашылық бөлім: оқушылар жұмысы
Плакаттар мен суреттер
Оқушылар дайындаған жұмыстар ортаға салынып, плакаттағы суреттер арқылы ой өрбітіледі: әр бейне — әр өмірлік мағына.
Шағын шығарма
Әленова Марал өз жазған шығармасын оқып, сыныптастарының сұрақтарына жауап берді. Сонымен бірге «Сиқырлы қобди» тапсырмасында Ғалымова Ару өзі дайындаған қобдиының құпиясын ашып, ой тастады.
Негізгі метафора: «Өмір ағашы»
Алдымызда «Өмір ағашы» бейнеленеді: тамыры тереңге жайылған, діңі берік, бұтақтары көп. Бұл кездейсоқ емес:
Тамыр
Отбасы: өмірдің негізін қалайтын, күш беретін тірек.
Бұтақ
Білім: өмір бойы жиналатын тәжірибе мен түсінік.
Жеміс
Жетістік: еңбектің нәтижесі, мақсаттың орындалуы.
Аңыз үзіндісі ұсынылады: Алла тағала адамды балшықтан жаратқан соң қолында саздың кішкентай түйірі қалыпты. «Саған тағы нені жасайын?» — дегенде адам «Маған бақыт жасап берші» дейді. Алла үндемей сол түйірді адамның алақанына салыпты… Осы ойға сүйеніп, оқушыларға алма түріндегі «өмір ағашының жемістері» беріледі: әр алмаға тілек пен ой жазылып, ағашқа ілінеді.
Бұл тапсырманың түйіні: әр адамның өмірге көзқарасы әртүрлі. Біреу өзін көреді, біреу ай мен жұлдызды аңғарады, ал біреу тек батпақты байқайды. Бірақ адамдарды тоғыстыратын ортақ жол бар — БІЛІМ.
Қорытынды ой: мейірім жолы
Өмір жолының торабы кейде түсініксіз болады. Сондай сәтте адастырмайтын бағыт — мейірім. Оқушыларға: әрдайым тура жүру, ізгі ниет сақтау, адамға қуаныш сыйлау — ең биік өлшем екені еске салынады.
Ең маңыздысы: өмірлерің өз қолдарыңда. Тағдырға әсер ететін негізгі шешімдерді өздерің қабылдайсыңдар.
Сухомлинскийдің сөзімен аяқтау
«Сендер адам арасында өмір сүресіңдер. Әр жасаған әрекеттерің айналаңдағы адамдарға әсер етеді. Сондықтан әр нәрсенің өзіндік құны мен шекарасы бар екенін түсіну қажет. Сендердің қалауларың — жақыныңның қуанышы да, көз жасы да болуы мүмкін. Әр қадамың адамдарға қуаныш, шаттық және сәттілік әкелсін…»
Мұғалімнің тілегі: оқушылардың өміріне әрдайым қуаныш, шаттық және сәттілік серік болсын.
Соңында рефлексия жүргізіліп, әр оқушы сабақтан алған ойы мен әсерін қысқаша бөліседі.