Қазақ данышпандарының осы бағытта айтқан қандай ұлағатты сөздерін мысалға келтірер едіңіздер
Сабақтың мақсаты
Оқушыларға айналасындағы адамдарға кешіріммен, сүйіспеншілікпен, түсіністікпен және ізгілікпен қарау — адам бойындағы ең құнды қасиеттердің бірі екенін ұғындыру.
Қажетті құрал-жабдықтар
- Үнтаспа (баяу әуен)
- Оқулық
- Ақ қағаз, дәптер
- Интерактивті тақта
Сабақ құрылымы
Сабақ тыныштық сәтінен басталып, үй тапсырмасын талқылау, дәйексөзді ой елегінен өткізу, әңгімелесу, шығармашылық жұмыс, топпен ән айту, дәптермен жұмыс және қорытынды тыныштық сәтімен жалғасады.
Сабақ барысы
Ұйымдастыру кезеңі: тыныштық сәті
«Орманға ойша серуен» — баяу әуен қосылады. Егер сабақ ашық алаңда өтсе, серуенді сыныптан емес, бақтағы тыныш бір орыннан бастаған дұрыс.
Мұғалімнің нұсқауы: Арқаңызды тік ұстап отырыңыз. Көзіңізді жұмып, терең тыныс алыңыз. Әр тыныс алған сайын босаңсып, сабыр сақтауға тырысыңыз. Енді өзіңізді орманға серуенге шыққандай елестетіңіз: сынып есігіне жақындап, есікті ашып, дәлізбен өтіп, далаға шықтыңыз. Таза ауаны сезініңіз. Самал жел шашыңызды тербеп, күн сәулесі жүзіңізді жылытсын. Бір сәт аялдап, айналаға көз салыңыз. Табиғаттың әсемдігі мен жылуын қабылдаңыз.
Бір гүлге жақындап, оның нәзіктігіне зер салыңыз. Иісін жұтып, хош иісін сезініңіз. Алға қарай жүріңіз: гүлдердің, ағаштардың иісі, құстар үні, жәндіктердің ызыңы — бәрі де тыныштық сыйлайды. Осы сәтте жеңілдік пен бақыт сезіледі. Табиғаттың ғажабын сезіне отырып, оны қалай қадірлейтінімізді түсінеміз және бірде-бір тіршілік иесіне зиян келтірмеуге ниет етеміз.
Сіз әрдайым келіп тынығатын осындай орын бар екенін біліңіз. Енді мектепке қайтуға дайындалыңыз: тағы бір рет айналаға қарап, таза ауадан терең тыныстаңыз. Есікті ашып, өз орныңызға қайта келдіңіз. Осы тыныштық пен қанағат сезімін бойыңызда сақтаңыз. Көзіңізді ашып, күлімсіреңіз.
Үй тапсырмасын тексеру
Алдын ала оқып келуге берілген М. Мақатаевтың «Күндестік құрысын» өлеңі бойынша сұрақтар:
- Адамдар арасында реніштің тууына не себеп болады?
- «Күндестік», «бақталастық» ұғымдарын қалай түсінесіз?
- «Адамдарға тек қуаныш сыйлау керек» деген пікірмен келісесіз бе? Неліктен?
- Ақын бізге қандай ой тастайды?
Дәйексөз
«Кешіре білген адам — күшті адам»
Оқушылар дәйексөзді көзқарас → себеп → мысал → жалпылау бірізділігімен талдайды.
Қорытынды ой
Кемшіліксіз адам болмайды. Білместіктен, тәжірибесіздіктен қателесу кездеседі. Қателесу — кінәлі болу деген сөз, ал кінәні мойындау әркімнің қолынан келе бермейді. Дегенмен жөн сөзге тоқтап, қателігін түсініп, оны түзете білу — ақылдылық пен қайраттылықтың белгісі.
Әңгімелесу: Төле бидің батасы
Тақырыпты терең түсіну, тәлім-тәрбие алу және адамгершілік құндылықтарды меңгеру үшін Төле бидің тоғыз жасар Жетеске берген батасы айтылады.
«Ат берсеңіз өліп қалады, тон берсеңіз тозып қалады. Одан да өлмейтін, өшпейтін, көкейден еш кетпейтін батаңызды беріңіз», — дейді Жетес.
Бір үйдің баласы болма,
Көп үйдің санасы бол!
Бір елдің атасы болма,
Бар елдің данасы бол!
Бір тонның жағасы болма,
Көп қолдың ағасы бол!
Ақты ақ деп бағала,
Қараны қара деп қарала.
Өзегің талса, өзен бойын жағала,
Басыңа іс түссе, көпшілікті сағала!
Өзіңе өзің кәміл бол,
Халқыңа әділ бол,
Жауыңа қатал бол,
Досыңа адал бол!
Талқылау сұрақтары
- Қазақ халқының ұрпақ тәрбиелеудегі басты ұстанымы қандай?
- Даналардың қандай ұлағатты сөздерін мысалға келтіре аласыз?
- Осы батадан қандай ой түйдіңіз?
Назар аударатын ұстанымдар
Бата — мінезді түзейтін бағдар: адамға өзінен биік мақсат қоя білу, жақынына мейірім таныту, дұшпанға берік, досқа адал болу сияқты қағидаларды ұсынады.
Шығармашылық жұмыс
Тек ақпарат алып қана қоймай, өз бетімен іздену үшін оқушыларға өлең жолдарын өз ойымен толықтыру тапсырмасы беріледі:
Тұрғанда сан алуан ғасыр күдік,
Тәрбиеге береді ________________
Адамдық, азаматтық, ақ көңілділік,
Әркімге ең қажет ________________
Бәрімізден табылса құп жарасар,
________________, рақымдылық
Бәрінің бастауы — ________________
Тереңірек ой ________________
Нәтижесінде оқушы кешірім, рақым, мейірім ұғымдарын өз тілімен байланыстырып, нақты ой қалыптастырады.
Топпен ән айту
Сергіту сәті ретінде Жарылқасын Дәулеттің «Қазақ елі» әні орындалады.
Дәптермен жұмыс
Дәптерде төмендегі кестені толтыру ұсынылады: бірінші бағанға өзіңізге жақын адамдарды жазыңыз, екінші бағанға сол адамдардан не күтетіндігіңізді тізіңіз.
| Жақын адамдар | Олардан не күтесің? |
|---|---|
| ________________ | ________________ |
| ________________ | ________________ |
| ________________ | ________________ |
Бұл тапсырма оқушыға өзара қарым-қатынаста сенім, қолдау, сыйластық сияқты құндылықтарды нақтылауға көмектеседі.
Үй тапсырмасы
12-сабақтағы «Екі дос» аңыз әңгімесін оқып келу.
Сабақты қорытындылау
Сабақ соңында қысқа тыныштық сәті ұйымдастырылады және «Тыныштық әні» тыңдалады (немесе орындалады).
Негізгі түйін: кешірім — әлсіздік емес, керісінше адамның ішкі мәдениеті мен жүрек кеңдігін танытатын күш.