Дене және табиғаттағы заттар

«Тапқыр болсаң, тауып көр» ойыны (5-сыныптар арасында)

Бұл сабақ-ойын оқушылардың білімін тексеруге, оны практикада қолдану дағдысын дамытуға және пәнге қызығушылығын арттыруға бағытталған. Сонымен қатар ойынды көпшілік алдында өзін мәдениетті ұстауға, жылдам ойлауға, жинақтап жауап беруге тәрбиелеу көзделеді.

Жаратылыстану География Астрономия

Сабақтың мақсаты

Оқушылардың білімін тексеру және жүйелеу.
Білімді қолдану, дәлелдеп сөйлеу, тез әрі нақты жауап беру дағдыларын қалыптастыру.
Көрермен алдында өзін дұрыс ұстау, мәдениеттілік пен тапқырлыққа тәрбиелеу.

Көрнекілік

Дүниежүзілік физикалық карта, тақырыптық суреттер және қосымша иллюстрациялар.

Кеңес: картамен жұмыс кезінде бағыт-бағдар, масштаб, қабаттар (литосфера, гидросфера, атмосфера, биосфера) ұғымдарын визуалды түрде бекіту тиімді.

Ереже және бағалау

Әр сұраққа 2 минут беріледі. Дұрыс жауап берген оқушы ойынды жалғастырады. Ұпайы аз оқушылар әр айналым сайын ойыннан шығады.

Соңында 2 оқушы қалады. Оларға «Кім жылдам?» кезеңінде 10 сұрақ қойылады: аталған жаратылыстану нысандарының нені білдіретінін кідірмей айту қажет.

Ойынның құрылымы

I бөлім

I тарау: Күн — жұлдыз
II тарау: Жер — ғаламшар

II бөлім

Дене және табиғаттағы заттар тақырыбы бойынша сұрақтар қойылады. Әділқазылар жауапты тыңдап, әр айналымда ұпайы төмен қатысушыларды шығарып отырады.

I кезең: Жаратылыстану және ғарыш тақырыптары (үлгі сұрақтар)

Төмендегі сұрақтар 5 «А», 5 «Ә», 5 «Б» сыныптары арасында кезекпен қойылады.

Негізгі ұғымдар

1) Жаратылыстану қандай ғылым?
Жауап: табиғатты оқып-үйренудің әртүрлі әдістерін қолданатын ғылым.
2) Дене неден тұрады?
Жауап: заттан.
3) Органикалық заттарға не жатады?
Жауап: белок, крахмал (т.б.).
4) Табиғаттағы құбылыс дегеніміз не?
Жауап: тірі және өлі табиғатта болатын өзгерістер.
5) Табиғатты оқып-үйрену әдістері
Жауап: бақылау, тәжірибе, өлшеу.

Өлшеу құралдары және аспан әлемі

6) Ауаның қысымын өлшейтін құрал
Жауап: барометр-анероид.
7) Желдің бағытын анықтайтын құрал
Жауап: флюгер.
8) Жұлдызды аспанды зерттеуге үлес қосқан Орта Азия ғалымы
Жауап: Ұлықбек.
9) Қазіргі есептеулер бойынша шоқжұлдыз саны
Жауап: 88.
10) Жер мен Күннің орташа арақашықтығы
Жауап: 150 млн км.

Ғаламшарлар және ғарыш тарихы

11) Ғаламшарлардың Күнді айналу жолы қалай аталады?
Жауап: орбита.
12) Жер тобына жататын ғаламшарлар
Жауап: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс.
13) Ең алғашқы ғарышкер
Жауап: Ю. Гагарин.
14) Тұңғыш қазақ ғарышкері
Жауап: Т. Әубәкіров.
15) Жұлдыз дегеніміз не?
Жауап: жанып-жарқырап тұрған газды шар.

Қосымша сұрақтар

16) Темірқазық жұлдызы қай жақта орналасқан?
Жауап: солтүстікте.
17) Ғарыш туралы ежелгі көзқарасты өзгерткен поляк ғалымы
Жауап: Н. Коперник.
18) «Жер Күнді айналады» деген ойды алғаш айтқан ғалым
Жауап: Әл-Бируни.
19) Марстың серіктері
Жауап: Фобос пен Деймос.
20) Телескоп түрлері
Жауап: оптикалық телескоп, радиотелескоп.
21) Жер бетінің кішірейтілген үлгісі
Жауап: глобус.

II кезең: Жер құрылысы және география (ұғымдарды бекіту)

Қабықтар, материктер, мұхиттар

Географиялық қабық
Жауап: литосфера, гидросфера, атмосфера, биосфера.
Материк пен мұхит саны
Жауап: 5 материк, 4 мұхит.
Архипелаг дегеніміз не?
Жауап: аралдардың топтасып орналасуы.

Жер, су және ауа

Жердің құрылысы
Жауап: жер қыртысы, мантия, ядро.
Судың күйі
Жауап: сұйық, қатты, бу.
Теңіз суының орташа тұздылығы
Жауап: шамамен 35 г/л.
Ауа дегеніміз не?
Жауап: газдардың қоспасы.

Жер бедері мен картография

Аралдар түрлері
Жауап: материктік, жанартаулық, маржандық.
Өзеннің құрамдас бөліктері
Жауап: бастауы, алабы, аңғары, жайылмасы, салалары, сағасы.
Масштаб түрлері
Жауап: сандық, атаулық; сонымен қатар ірі, орта, ұсақ масштаб.

Заттар, жыныстар, топырақ

Тау жыныстары
Жауап: магмалық, шөгінді, метаморфтық.
Топырақтың құрамдас бөліктері
Жауап: қатты, сұйық, газ тәрізді бөліктер және тірі ағзалар.
Шығанақ дегеніміз не?
Жауап: мұхит/теңіз суларының құрлыққа сұғына енген бөлігі.
Бұғаз деген не?
Жауап: екі су айдынын жалғастыратын жіңішке су өткелі.

«Менен сұрақ — сізден жауап» (1 ұпай)

Бұл бөлімде ең жылдам әрі нақты жауап жоғары бағаланады.

Мұхиттар

Ең үлкен мұхитТынық мұхиты
Ең суық мұхитСолтүстік Мұзды мұхит
Ең жылы мұхитҮнді мұхиты

Өзендер

Дүниежүзіндегі ең ұзын өзен Ніл
Ең суы мол өзен Амазонка

Ескерту: бастапқы мәтінде Ніл өзенінің ұзындығы қате берілген. Сабақта дереккөзге сүйеніп нақтылау ұсынылады.

Қазақстан

Қазақстандағы суы мол өзендердің бірі Ертіс

III бөлім: Жұмбақ шешу (15 / 10 / 5 ұпай)

Жұмбақ 1

Кең байтақ, су ішуге болмайды.

Жауап: теңіз (орысша: море)

Жұмбақ 2

Қанаты жоқ ұшады, аяғы жоқ қашады.

Жауап: жел (орысша: ветер)

Жұмбақ 3

Отқа жанбас, суға батпас.

Жауап: мұз (орысша: лёд)

IV бөлім: Мақал-мәтелдер (10 ұпай)

Бір сөз беріледі, оқушы сол сөзге байланысты мақал-мәтелді жалғастырады.

Сөз: «Ауа»

Жұпар ауа — жанға дауа.

Сөз: «Тау»

Асқар тау алыстан көрінеді.

Сөз: «Ай»

Ай жарық — қоян арық.

V бөлім: Сөзжұмбақ құрастыру (10 ұпай)

Әр топқа бір тақырыптық сөз беріледі. Топ сол сөзге байланысты сөзжұмбақ құрастырады.

5 «А» тобына

Магнитофон

5 «Ә» тобына

Теледидар

5 «Б» тобына

Домбыра

VI бөлім: Тәжірибе жасау

Әр сынып табиғаттағы құбылыстарға байланысты қысқа тәжірибе көрсетеді. Мақсат — құбылыстың себебін түсіндіріп, бақылау нәтижесін нақты тұжырымдау.

VII бөлім: «Кім жылдам?» және қорытынды

Финал

Соңғы екі қатысушыға 10 жедел сұрақ қойылады. Жауаптарды ойланып кідірмей, нақты айту қажет.

Марапаттау

Нәтижесінде I, II, III орын анықталып, жеңімпаздар марапатталады.