Оқушыларды табиғатты қорғауға, қыста жануарларға қамқорлық жасауға тәрбиелеу
Қыс мезгілінде жануарлар қалай жылынады?
Қыс түскенде табиғаттағы жылу азайып, қорек табу қиындайды. Осы кезде жануарлар тірі қалу үшін түрлі тәсілдермен бейімделеді: бірі інге тығылып паналайды, бірі жүнін қалыңдатады, енді бірі ұзақ ұйқыға кетеді.
І. Ұйымдастыру кезеңі
- 1-қадам Оқушыларды түгелдеу
- 2-қадам Назарын сабаққа аудару
- 3-қадам Оқу құралдарын тексеру
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру
Негізгі ой: жылу — жануарлар тіршілігіне қажетті жағдайлардың бірі.
Тест тапсырмалары
-
1) Жапалақ жемін қашан аулайды?
а) күндіз ә) түнде б) түсте -
2) Соқыр тышқан жемін қалай тауып жейді?
а) тұмсығындағы майда сезімтал қылшықтарымен ә) көзімен б) аяғымен -
3) Жануарлар тіршілігіне не қажет?
а) ауа, су, жарық, жылу, қорек ә) үй б) темір -
4) Топырақта ауа бола ма?
а) болады ә) болмайды б) мүлдем болмайды -
5) Жануарларға жарық керек пе?
а) иә ә) жоқ б) керек емес
ІІІ. Өткенді пысықтау: «Кім зерек?» ойыны
1) Ауаның негізгі қасиеттерін ата.
Көзге көрінбейді, түссіз, иіссіз, дәмсіз.
2) Айналадағы дүниеде неше тұс бар?
Төрт тұс бар.
3) Топырақ дегеніміз не?
Жер бетіндегі өсімдік өсетін жұмсақ қабат.
4) Күзде жапырақтар неге сарғаяды?
Күзде ауа райы салқындап, топырақ тоңазиды. Жапыраққа қажет күннің жылуы азаяды. Сондықтан жапырақтар сарғаяды.
5) Тұқым нешеге бөлінеді?
Екіге бөлінеді: құрғақ және шырынды.
6) Жылдың неше мезгілі бар?
Төрт мезгіл.
7) Жануарлар неше топқа бөлінеді?
Үш топқа бөлінеді: жыртқыш, өсімдікқоректі, жәндікқоректі.
IV. Жаңа сабақ
Негізгі сұрақ
Қыс түскенде жануарлар қалай жылынады және немен қоректенеді?
1) Ін, апан, ұя — табиғи баспана
Қыс түсісімен көптеген жануарлар індеріне тығылады. Ауыл маңынан кездесетін індер — тышқан, суыр, борсық сияқты жануарлардың баспанасы. Аюдың апаны, борсықтың іні сияқты мекендер суықта жылуды жақсы сақтайды.
2) Жүннің қалыңдауы — табиғи «тон»
Қысқа қарай қоян, түлкі, тиін, қасқыр сияқты жануарлардың жұқа жүні түсіп, орнына қалың жүн өседі. Бұл оларды суықтан қорғайтын ең тиімді бейімделулердің бірі.
Тірек сөздер
мамық, жүн
3) Қысқы ұйқы — күшті үнемдеу
Шұбар тышқан, суыр, саршұнақ қыста ұйқыға кетеді. Кірпі жылдың жартысына жуығын ұйқымен өткізеді. Аю да көбіне тоңғандықтан емес, қорек азайғандықтан қысқы ұйқыға жатады.
Бұл қызық!
Жорғалаушылар, қосмекенділер және көптеген бунақденелілер жылусыз тіршілік ете алмайды. Күзгі суық түскен соң олар қимылы бәсеңдеп, кейде мүлде қимылсыз күйге түседі. Күн жылынғанда қайта белсенділенеді.
Жылы жаққа көшу
Жыл құстары да көбіне суықтан ғана емес, азық жеткіліксіз болғандықтан жылы жаққа ұшып кетеді.
Мәтінмен жұмыс
- Іштей оқу
- Тізбектей оқу
- Жеке-жеке оқу
V. Меңгеруді тексеру және бекіту
Сергіту сәті және суретпен жұмыс
Оқушылар жануарларды сурет бойынша таниды және олардың қыстағы тіршілігі туралы қысқаша әңгімелейді.
Ойын: «Жануарларды өз ұяларына қондыр»
Тиін, аю, бұлан, түлкі, суыр, қоян, борсық, аламан, камшат жануарларын өз мекенімен сәйкестендіру.
Топтастыру тапсырмасы
1-топ
Қысқа азық дайындайтын аңдар
Мысал келтіріп, түсіндір.
2-топ
Қысқы ұйқыға жататын аңдар
Қай жануарлар және не үшін?
3-топ
Қыста азығын табиғаттан іздейтін аңдар
Мысалдармен дәлелде.
Сұрақ: «Кезбе тілші»
Тиін мен тоқылдақ ұясын қайда салады? Жауабы: ағашқа
Сұрақ
Қандай аңдардың қысқа қарай жұқа жүні түсіп, орнына қалың жүн шығады? Қоян, түлкі, тиін, қасқыр
Қорытынды ой
Қыс — жануарлар үшін ең сындарлы мезгілдердің бірі. Бірі ін мен апанды паналайды, бірі жүнін қалыңдатады, енді бірі қысқы ұйқыға кетеді. Ал кейбір құстар азық азайғандықтан жылы жаққа қоныс аударады. Осы білім оқушыларды табиғатты қорғауға және жануарларға қамқор болуға жетелейді.