Қазақша рефераттар

Майлин поэзиясындағы Мырқымбай бейнесі - жиырмасыншы жылдардағы қазақ кедейінің типік бейнесін жасау жолындағы үлкен табысы

Қазақ әдебиеті (11-сынып): «Шұғаның белгісі» (2-сағат)

Бұл сабақ «Шұғаның белгісі» хикаятын терең меңгертуге, Бейімбет Майлиннің өмірі мен шығармашылығы туралы білімді толықтыруға, сондай-ақ көркем туындыны сын тұрғысынан бағалай білуге бағытталады.

Сабақтың түрі

Зерттеу конференциясы

Әдістері

  • СТО технологиясы стратегиялары
  • «Жуан – жіңішке» сұрақтар
  • Топтастыру

Көрнекілігі

  • Б. Майлин портреті
  • Уфадағы «Ғалия» медресесінің суреті
  • Тәуелсіздік монументі

Сабақтың мақсаттары

Білімді тереңдету

Шығарманы меңгерту арқылы Б. Майлин туралы білімді толықтыру, жазушы мұрасын сын тұрғысынан бағалай білуге үйрету.

Талдау және пікір қалыптастыру

Кейіпкерлерді талдай білуге төселдіру, түйінді ой айтуға баулу, өзіндік пікір қалыптастыруға жетелеу; ынта мен ізденушілік белсенділігін дамыту.

Тәрбиелік бағыт

Айналадағы адамдарды сыйлауға, өз пікірін дәлелдей отырып өзгелердің ойымен санаса білуге, шығармашылық ізденіске және елінің адал азаматы болуға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру бөлімі (2 минут)

Әрбір адам — туысым, досым, жұрағат.

Әрбір сабақ — үйрену, ұғу, ұлағат.

Әрбір ісім — тірлік, тірек, адамдық.

Әрбір сөзім — шындық, бірлік, адамдық.

II. Топ құру және топпен таныстыру (2 минут)

Бұл сабақта «Шұғаның белгісі» хикаяты бойынша зерттеу конференциясы ұйымдастырылады. Оқушылар топтарға бөлініп, өз бағыттары бойынша дерек жинап, қорытынды ұсынады.

I-топ: «Зерттеушілер» (4 оқушы)

Тапсырма: Б. Майлиннің өмірі, шығармашылығы және «Шұғаның белгісі» хикаяты туралы мәлімет жинау.

Зерттеу материалдары

№1 оқушы: Бейімбет Майлиннің өмір жолы

Тұлға

Бейімбет Майлин (1896, Қостанай облысы, Таран ауданы — 1937) — жазушы, қазақ әдебиетінің негізін салушылардың бірі.

Отбасы және орта

Әкесі Жармағамбет те, атасы Майлы да кедей адамдар болған. Жастай жетім қалған Бейімбет анасы Құлғизар мен әжесі Бойдастың тәрбиесінде өседі. Әжесі сөзге ділмар, өлеңге бейім жан еді.

Әдеби ықпал

Бұл үйде ақын-жыршылар жиі қонақ болып, дастандар айтылып, суырыпсалма айтыстар өтетін. Шығыс қиссаларын жақсы көретін әжесі Бейімбетке жыр-дастандарды оқытып, тыңдатқан. Бұл орта жас Майлиннің сөз өнеріне жақындасуына ықпал етті.

Білім алған орындары және алғашқы шығармалары

  • Алдымен ауыл молдасынан сауат ашады, кейін Арғынбай қажының медресесінде шамамен екі жыл оқиды.
  • 1913 жылы Троицкідегі «Уазифа» мектебінде білім алып, одан соң Уфадағы «Ғалия» медресесінде оқиды.
  • Медреседе татардың Ғалымжан Ибрагимов, Мәжит Ғафури секілді қаламгерлерімен танысады.
  • «Садақ» атты қолжазба журнал жұмысына қатысып, алғашқы прозалық туындысы «Шұғаның белгісі» әңгімесін жариялайды.
  • Өлеңдері «Айқап» журналы және өзге басылымдарда жариялана бастайды.

№2 оқушы: Шығармашылық мұрасы және тақырыптық кеңістігі

Жанрлық ауқымы

Бейімбет Майлин — он беске тарта повестің, сондай-ақ «Азамат Азаматович» атты романның авторы. «Қызыл жалау», «Қоңсылар» романдары аяқталмай қалған. Бұған қоса ол 25-ке жуық пьеса, либретто мен сценарийлер жазған. Қысқа ғұмырында елуге жуық кітап шығарып, аса өнімді еңбек етті.

Негізгі көркем нысан

Оның шығармаларында қазақ кедейінің мінез-құлқы, тұрмыс-тіршілігі, арман-мүддесі бұрын болмаған деңгейде жан-жақты әрі терең суреттеліп, өміршең типтік бейнелер жасалды.

Поэзиясындағы өзек мәселелер

  • Ақындық жолы 1912 жылы жазылған «Мұсылмандық белгісінен» басталады.
  • Төңкеріске дейінгі өлеңдерінде («Мұқтаждық», «Мал», «Байлыққа») ауылдағы ауыр тұрмыс пен әлеуметтік теңсіздік суреттеледі.
  • 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс шығармашылығындағы халықтық сипатты күшейтті; «Қанды тұман» өлеңінде елдің қасіретті хәлі бейнеленеді.
  • Кейінгі өлеңдерінде («Кедей», «Жауыз кім?», «Кедейге», «Құтты болсын», «Мейрамың», «Бүгін», «Гүлденсе ауыл — гүлденеміз бәріміз», «Коллективтің жырын айт») ауыл өміріндегі өзгерістерді жігерлі үнмен жырға қосты.

Мырқымбай бейнесі

Майлин поэзиясындағы Мырқымбай — ХХ ғасырдың 20-жылдарындағы қазақ кедейінің типтік бейнесін жасаудағы үлкен табыс. Ол өтпелі дәуірдегі өзгерістерді кедейдің сана-сезімі, мінез-құлқы, іс-әрекеті мен тұрмыс-тіршілігі арқылы шынайы танытады. Бұл бейне ақынның жиырма шақты өлеңінде, екі поэмасында бірде басты, бірде қосымша кейіпкер ретінде көрінеді.

Әйел теңдігі тақырыбы

Майлиннің бірқатар өлеңдері әйел теңдігіне арналған. «Қыздың сәлемі», «Қашқын келіншек», «Ақсуаттың жанында» секілді шығармаларында ескі салттың құрсауындағы қазақ қыздарының аянышты тағдыры суреттелсе, «Азат әйел», «Ғазиза», «Шал мен қыз», «Ажар» өлеңдерінде теңдікке қол жеткізіп, жаңа өмір сүре бастаған жастардың болмысы жырланады.

Қорытынды бағыт

Зерттеу конференциясының нәтижесінде оқушылар Бейімбет Майлин тұлғасын тарихи-әдеби контексте танып, «Шұғаның белгісі» хикаятын талдау барысында кейіпкерлер жүйесін, авторлық ұстанымды және тақырыптық-идеялық өзекті айқындайды. Сонымен қатар дәлелді пікір айту, сұрақ қою және топпен жұмыс істеу дағдылары нығаяды.