Әнет Баба жас баладан
Қазақ әдебиеті · 9-сынып · Күнделікті сабақ жоспары
Сабақтың тақырыбы: Төле би (1663–1756)
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларға шешендік сөздердің түрлерін түсіндіру арқылы тіл байлығын дамыту.
- Сезімталдыққа баулу, шешен сөйлеуге ұмтылдыру.
- Мақал-мәтелдерді меңгерту арқылы халықтың әдеби мұрасын, шешендік өнерін және дәстүрін қадірлеуге тәрбиелеу.
Сабақтың сипаттамасы
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап, талдау, іздену
- Көрнекіліктер
- Сызбалар, кестелер, дидактикалық материалдар
- Пәнаралық байланыс
- Тарих, география
Негізгі идея
Бұл сабақта шешендік сөздердің мәні мен қызметі Төле бидің өмірі мен өнегесі арқылы ашылады. Оқушы үшін басты түйін — ауызбірлік пен ынтымақтың елді сақтайтын күш екенін түсіну.
Сабақтың өзегі
«Ынтымағы бар елді жау да, дау да ала алмайды.»
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгендеу.
- Оқу құралдарын тексеру, сынып тазалығына назар аудару.
- Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген шешендік сөздер тақырыбы бойынша оқушыларға сұрақтар қойылып, жауаптары талданады.
Бағыттаушы сұрақтар
- Шешендік сөздің негізгі түрлері қандай?
- Шешендік сөздің қоғамдағы қызметі неде?
3) Жаңа сабақты түсіндіру: Төле би туралы
Төле би Әлібекұлы XVII–XVIII ғасырларда өмір сүрген. Ол 1663 жылы қазіргі Жамбыл облысындағы Шу өзенінің бойында, Әулиеата маңындағы Жайсаң жайлауында дүниеге келген.
Төле би жастайынан араб және парсы тілдерін жақсы меңгеріп, шығыстың аңыз-әңгімелері мен қисса-дастандарымен танысқан. Әке тәрбиесінің ықпалымен билік ісіне ерте араласып, алғырлығы мен әділдігі арқылы ел ішіндегі жер дауы мен жесір дауына қатысып, тұжырымды шешім айтып отырған.
Ынтымақ туралы өнеге: Әнет Бабамен сұхбат
Шешендік дәстүрде жас талапкердің атақты билерден бата алуы — маңызды ғұрып. Осы жолмен Төле би Әнет Бабаға барып сәлем береді. Жүзге келген қария ел бірлігі мен ынтымақ жайын сөз етіп отырғанда, жас Төле: «Қалай еткенде бірлік болады, оның мәні қандай?» — деп сұрайды.
Сонда Әнет Баба буылған шыбықты ұсынып, сындыруды сұрайды. Жас Төле оны сындыра алмайды. Кейін қария шыбықты бір-бірлеп сындыруды айтқанда, Төле жеке шыбықтарды оңай сындырады.
Түйін
«Ынтымағы, бірлігі бар елді жау да, дау да ала алмайды. Онсыз тірлік жоқ!»
Әнет Баба бұл ойды бекітіп: «Ел билеу үшін ең алдымен ауызбірлік, ынтымақ қажет» — деп бата береді.
Сабақтағы жұмыс түрлері
Топтастыру стратегиясы
Тақырып: «Би қандай болу керек?»
Кітаппен жұмыс
Төле бидің шешендік сөздерін оқып, негізгі ойды анықтау және оны өз сөзімен жеткізу.
Назар аударатын тұстар
- Ойдың дәлдігі мен қысқалығы
- Дәлел мен тұжырымның байланысы
- Өнеге мен тәрбиелік мән
Қорытынды бөлім
Білімді бекіту
Өтілген тақырып бойынша бірнеше сұрақ қойылып, жауаптар жүйеленеді. Түсінбеген тұстарға қосымша түсіндіру беріледі.
Білімді бағалау
Оқушылардың жауаптарының мазмұнына, дәлелдеуіне және сабаққа белсенді қатысуына қарай бағаланады.
Үй тапсырмасы
Төле бидің шешендік сөздері мен толғауларын оқып келу, толық нұсқасымен танысу.
Күтілетін нәтиже
Оқушы мәтіндегі негізгі ойды бөліп, өз пікірін дәлелдеп айта алады.