Қазақша рефераттар

Жазушының көркем сөз өрнектерін үлгіге ала отырып, Ойыл өзеніне сипаттама жазу

Сәбит Мұқанов: «Есіл бойында» үзіндісін оқытуға арналған сабақ жоспары

Бұл сабақ Сәбит Мұқановтың туған өлке табиғатын көркем тілмен бейнелеу шеберлігін танытуға бағытталады. Оқушылар мәтінді мәнерлеп оқып, жазушы қолданған теңеу, эпитет, кейіптеулерді ажыратып, өз өлкесінің табиғатымен салыстыра талдайды.

Сабақтың түрі

Дәстүрлі сабақ

Жаңа білім беру сабағы

Әдістер

  • Баяндау, сұрақ-жауап
  • Мәнерлеп оқу
  • Кубизм әдісі
  • Сөздік жұмысы, кестемен жұмыс
  • Ойтолғау, интерактивті тақтамен жұмыс

Құрал-жабдықтар

  • С. Мұқановтың портреті
  • Географиялық карта
  • Интерактивті тақта
  • Табиғат көріністері бейнеленген суреттер

Пәнаралық байланыс

Тарих, география, өмірмен байланыс.

Сабақтың мақсаттары

1) Білімділік

Ұлттық әдебиетіміздің негізін қалаған қаламгерлердің бірі Сәбит Мұқановтың шығармашылығы туралы мәлімет беру. «Есіл бойында» үзіндісіндегі сөз қолдану ерекшелігін, табиғатты суреттеу шеберлігін таныту және оны жергілікті табиғат көріністерімен салыстыра меңгерту.

2) Дамытушылық

Оқушының ой-қиялын дамыту, өздігінен қорытынды жасауға баулу. Шығармашылық тапсырмалар арқылы таным-түсінігін, тілдік қорын кеңейту.

3) Тәрбиелік

Жазушының өмірі мен еңбегін үлгі ете отырып, туған жер табиғатын сүюге, қадірлеуге және аялауға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

  • Оқушылармен амандасу.
  • Сынып тазалығын тексеру.
  • Оқушыларды түгендеу.

II. Үй тапсырмасын қорытындылау

С. Мұқановтың өмірі мен шығармашылығы және «Саятшы Ораз» әңгімесіне қатысты сұрақтар сұрақ-жауап түрінде талданады.

Сұрақтар мен талқылау бағыттары

1) Жазушы туралы деректер

  • 1900 жылы Солтүстік Қазақстан облысы, Преснов ауданында дүниеге келген.
  • Алғашқы өлеңдерін 19 жасында жаза бастаған.
  • Абай атындағы Мемлекеттік сыйлықтың иегері.
  • «Қазақ әдебиеті» газетінің редакторы болған.
  • «Өмір мектебі» романының авторы.
  • Қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі.
  • 1968 жылы өмірден өткен.

Тапсырма: интерактивті тақтада топтастыру (кластер) жасау.

2) «Саятшы Ораз» бойынша сұрақтар

  1. Алтай жігіті Еркебұланның С. Мұқанов пен М. Әуезов туралы пікірі қандай?
  2. Алты жасар Сәбиттің есінде неге өз туыстарынан гөрі саятшы Ораз сақталып қалды?
  3. Құсбегілер қандай құстарды ұстап, баптайды? Оларды қандай аң-құсқа салады?
  4. Мәтінде суреттеудің қай түрлері бар? Мысал келтіріп дәлелдеңдер.
  5. Аңшылық тақырыбында жазылған қандай шығармаларды білесіңдер?

III. Жаңа сабақ: «Есіл бойында»

Сабақ барысында «МұзАРТ» тобының орындауындағы «Есіл ағады» әні қосымша эмоционалдық фон ретінде тыңдатылады. Мұғалім «Өмір мектебі» романының жазушының өз өмір жолынан сыр шертетінін еске салып, «Саятшы Ораз» үзіндісінде адамгершілік қасиеттердің (қайырымдылық, мейірімділік, жомарттық) көрініс табатынын, ал «Есіл бойында» үзіндісінде туған өлкенің табиғаты аса көркем тілмен суреттелетінін түсіндіреді.

Негізгі идея

Туған жердің сұлулығын көркем тілмен таныту.

Бейнелеу өрісі

Сағым, жел, шалғын, тоғай, өзен, құстар үні.

Оқушы әрекеті

Мәнерлеп оқу, талдау, салыстыру, шығармашылық жазылым.

Жазушы Есіл даласын мөлдір толқынды сағымымен, жібектей жұмсақ әрі жұпар иісті қалың шалғынымен, шілдеде баяу есетін желімен, балбыраған жеміс-жидегімен, мың құлпырып тұрған тоғайымен көз алдыңа әкеледі. Табиғаттың дыбыстық әлемі де (ән-күй, құстар үні) әсерлі суреттеледі. Шығарма оқырманға Есіл өлкесінің «пейзаждық энциклопедиясы» секілді әсер қалдырады.

Оқулықпен жұмыс

  1. Үзіндіні мәнерлеп оқу.
  2. Мәтінге жоспар құру.
  3. Түсініксіз сөздермен сөздік жұмысы.
  4. Көркемдегіш құралдарды тауып, кестені толтыру.

Жоспар үлгісі

  1. Есіл бойындағы сағым
  2. Есіл өлкесінің желі
  3. Жайқалған жасыл шалғын
  4. Балдай тәтті жеміс-жидек
  5. Кемеліне келіп толықсыған тоғай
  6. Есіл өзенінің ағысы
  7. Құстардың тамаша хоры

Көркемдегіш құралдарды талдау кестесі (үлгі)

Нысан Теңеу Эпитет Кейіптеу
Сағым — мөлдір, толқынды елестетіп, жетелейтін әсер
Жел — баяу, салқын самал «аяғандай» әрекет береді
Шалғын жібектей жұпар иісті, қалың «жаныңа жайлылық сыйлайды»
Тоғай шымылдықтай мың құлпырып тұрған «толықсып тұрған»
Құстар хордай тамаша бірігіп «ән салады»

Ескерту: кестені мәтіннен нақты мысалдармен толықтыру ұсынылады.

Сабақты бекіту: Кубизм әдісі

1) Зертте

Есіл өзені қай жерде орналасқан? Өзен маңындағы қалалардың тарихынан не білесің?

2) Салыстыр

Кешегі Есіл мен бүгінгі Есілді интерактивті тақтадағы суреттер арқылы салыстырып, ойыңды айт.

3) Суретте

Жазушы Есіл өңірінің әсем табиғатын ашу үшін қандай көріністер мен құбылыстарды суреттейді?

4) Қолдан

Ауылыңда Есілге ұқсас өзен бар ма? Ол туралы не білесің? Жазушыға еліктеп, бейнелі тілмен сипаттап көр.

5) Пікір айт

Жазушыны туған жер табиғатын соншалықты шебер тілмен бейнелеуге жетелеген не деп ойлайсың?

6) Не елестейді?

Болашақтағы Ойыл өзені көз алдыңа қандай күйде елестейді?

Ойтолғау

Тақырып: «Ойыл бойында: кеше және бүгін». Оқушылар бүгінгі еркін ағып жатқан Ойыл өзені мен оның болашағы туралы ой толғайды.

Қорытынды: «Ойлан, тап!» тапсырмасы

Төмендегі сөйлемдердегі бос орындарды берілген сөздермен толықтырыңдар.

Керекті сөздер

шалғын сағым жел құстар тоғай өзен жидек

Шығармадан үзінділер (бос орындармен)

Қимылсыз жата қалсаң, _____ түбінде ақ меруерттей жалтылдаған, көлемі бөдененің жұмыртқасындай домалақ заттарды көресің. Бұл не? Жұмыртқа десең, тым жиі, _____ түбіне сыңсып сыймайды!..

Шілдеде Есіл өлкесінің _____ баяу еседі. Жылдың өзге мезгілдерінде жортуылын жиілететін _____ піскен өсімдіктің жемісін төгермін деп аяғандай жұлқылап-желпіп мазаламайды.

Дәудей дөңкиген кәрі үйеңкісі, күміс қабықты қайыңы, қалайы қабықты терегі, мыс қабықты мойылы, теңселген талы, ши борбай шілігі, шымшымпаз шілігі, кірпі түкті тікені мен доланасы, торы тобылғысы аралас өскен _____.

Моп-момақан боп, тұнып тұрғандай көрініп, оның суы тізеңнен аспай-ақ сені қабықтай қалқытып ала жөнеледі, малтымпаз болмасаң, суға кеттім деп үрейленесің... Бұл _____ мінезі.

Үзінділерді жалғастыру

Желпінген _____ түсі көз тоқтатпай, біресе көк, біресе жасыл, біресе ақ тартып, бояуы қас пен қабақтың арасында әлденеше құлпырып, _____ суына шомылып, денесіне шаң жолатпай түрленген сайын жарқырай түседі.

_____ құлағыңды қытықтайтын тамаша хорын қайтерсің... Ол хорға сұңқылдап аққу, қаңқылдап қаз, шаңқылдап шағала, безектеп қызғыш, барылдап үйрек, сайрап бұлбұл, шықылықтап сауысқан, қарқылдап қарға, шырылдап шегіртке дегендей, бәрі қосылады...

Гүлге бөленген тереңіне сүңгігің келеді, жұпар иісті жасыл жібегін жастанып, жамылып та жаныңды жайландыра жатқың келеді. Жайқалған жасыл _____ жапырып жүре беруге қимай, бір тұста жасыл жібекке бөлене сұлай кетесің.

Балбыраған жеміс-_____ иісі көңілді көтеріп, табиғаттың жомарттығын сездіреді.

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Мәнерлеп оқу сапасы, сұрақтарға жауаптың дәлелділігі, көркемдегіш құралдарды табу және шығармашылық тапсырмадағы тіл өрнегі бойынша бағаланады.

Үйге тапсырма

Жазушының көркем сөз өрнектерін үлгіге ала отырып, Ойыл өзеніне сипаттама (шағын мәтін) жазу.