Қазақша рефераттар

Жас ұлан тобының көрінісі

Ауызекі сөйлесуде: ел ертеңі — жастар

Адамға екі нәрсе тірек тегі: бірі — тіл, бірі — ділің жүректегі. — Жүсіп Баласағұни

Сайыстың мақсаты

  • Білім алушылардың тіл мәдениеті мен сөйлеу мәдениетін жетілдіру.
  • Шешендік өнерді жастар арасында насихаттап, күнделікті өмірде қолдануға дағдыландыру.
  • Тез ойлап, жауапты тиянақты әрі жүйелі айтуға, көпшілік алдында еркін сөйлеуге баулу.
  • Жас ұрпаққа ана тіліміздің қадір-қасиетін дарыту.

Сайыс құрылымы

I кезең

Топты таныстыру.

II кезең

«Ойлы болсаң — озып көр» (сұрақ–жауап).

III кезең

«Деген екен» (билер мен шешендердің ұтқыр ойлары мен ұтымды жауаптарынан көрініс).

IV кезең

«Мақал — сөздің мәйегі» (аяқталмаған мақалдарды жалғастыру).

V кезең

«Тіл — шындық, тіл — айна» (тіл тазалығы, ұлттық құндылықтарды насихаттау тақырыбында сөз сайысы).

VI кезең

Бір әріптен басталатын сөздермен кім ұзақ сөйлей алады?

Жүргізушінің ашылу сөзі

Құрметті ұстаздар мен білім алушылар! Бүгінгі «Ауызекі сөйлесуде: ел ертеңі — жастар» атты өнер сайысына қош келдіңіздер!

Музыкалық сәлем.

Сайыскерлердің білімі мен шешендік шеберлігін бағалайтын қазылар алқасын сайлап алайық.

I кезең: Топты таныстыру

Әр топ өздерін таныстырып, қорғайды. Жауаптар 5 ұпайлық жүйемен бағаланады.

II кезең: «Ойлы болсаң — озып көр» (сұрақ–жауап)

Қазақтың түрлі-түрлі дәстүрі бар, оның сырын ашқанға жұрт қызығар. Жауаптарын таба ма екен сайыскерлер? Сол себепті қоятын сұрақтар бар.

Әр топқа 15 сұрақтан беріледі. Әділқазылар алқасы әр дұрыс жауапқа 1 ұпайдан береді.

Сұрақтар топтамасы 1

  1. Қазақта топ аттылар жарысын не деп атайды?

    Жауабы: Бәйге

  2. «Ата тұрып ұл сөйлесе — ер жеткені болар, ана тұрып қыз сөйлесе — бойжеткені болар» деп кім айтқан?

    Жауабы: Сырым батыр

  3. Үш бәйтерек дегеніміз кімдер?

    Жауабы: Ілияс, Сәкен, Бейімбет

  4. Үш балық деген не?

    Жауабы: Денсаулық, ақ жаулық, он саулық

  5. Ғарышта Абайдың қай әнін, қай ғарышкер орындады?

    Жауабы: «Айттым сәлем, Қаламқас» — Т. Мұсабаев

  6. «Қарабай, Сарыбаймен аңға шықты…» деп басталатын жырдың кейіпкерлері кімдер?

    Жауабы: Қозы Көрпеш — Баян сұлу

  7. Дыбысқа берілген шартты графикалық таңба бола ма?

    Жауабы: Жоқ

  8. «Піл көтермегенді тіл көтере ме?»

    Жауабы: Иә

  9. Шешендік сөз — дипломатия тәсілі ме?

    Жауабы: Иә

  10. Шығыста өткен жеті ғашық. Олар кімдер?

    Жауабы: Ләйлі — Мәжнүн, Фархад — Шырын, Жүсіп — Зылиха, Бахрам — Күләнда, Сейпілмәлік — Жамал, Бозжігіт — Қарашаш, Зизді — Қорлығайын

  11. Қорамсақ дегеніміз не?

    Жауабы: Садақ жебесін салатын, белге байланатын ұялы оқ салғыш

  12. Шешеңнің әкесі саған кім болады?

    Жауабы: Нағашы ата

  13. Жайлы қоныс — Жерұйық іздеуші жан?

    Жауабы: Асан қайғы

  14. Поэзияның асқар шыңы, жырының басы Қарасазда басталған кім?

    Жауабы: М. Мақатаев

  15. «Дала қоңырауы» атағына лайықты болған кім?

    Жауабы: Ы. Алтынсарин

Сұрақтар топтамасы 2

  1. Топ аттылар тартыс ойынын қазақта қалай атайды?

    Жауабы: Көкпар

  2. Үш жұрт дегеніміз не?

    Жауабы: Өз жұрты, нағашы жұрты, қайын жұрты

  3. Қазақ әйелі үй иесін қалай атайды?

    Жауабы: Отағасы

  4. Үш арсыз дегеніміз не?

    Жауабы: Ұйқы, күлкі, тамақ

  5. Қазақ тарихында алғаш қыздар мектебін ашқан кім?

    Жауабы: Ыбырай Алтынсарин

  6. «Руы оның Жағалбайлы, жылқысын көптігінен баға алмайды… Қыз Жібекті неге алмайды?» — деп кімнің өлімін айтады?

    Жауабы: Қыз Жібектің Төлегенді жоқтауы

  7. Дауыссыз дыбыс буын құрай ала ма?

    Жауабы: Жоқ

  8. Абай ақын Пушкинмен кездескен бе?

    Жауабы: Жоқ

  9. Одағайдан баяндауыш жасала ма?

    Жауабы: Жоқ

  10. Айша бибі кесенесі қай жерде?

    Жауабы: Таразда

  11. Ерулік дегеніміз не?

    Жауабы: Жаңадан көшіп келген үйді көрші-қолаңның қонаққа шақыруы

  12. Бір рудан немесе бір атадан тараған туыс?

    Жауабы: Әулет

  13. Өз туындысында Отырар халқының трагедиясын шебер суреттеген ақын?

    Жауабы: М. Шаханов

  14. Абайдың қай поэмасы аяқталмай қалған?

    Жауабы: «Әзім әңгімесі»

  15. Қазақ тілі мен әдебиетін зерттеуші ғалым, ақтаңдақ ақын?

    Жауабы: А. Байтұрсынұлы

Музыкалық үзіліс: Ән.

III кезең: «Деген екен»

Бұл кезеңде билер мен шешендердің ұтқыр ойлары мен ұтымды жауаптарынан көрініс көрсетіледі. Бағалау өлшемі: 5 ұпай.

«Жас қыран» тобы

Көрініс: Қазбек пен Қонтажы.

«Жас ұлан» тобы

Көрініс: «Таза бұлақ».

Қазақ — сөз қадірін өз қадірім деп білген халық. Қазақ тілі — сұлу, қонымды да толымды тіл. Сол тіл кестелеп, өріп-өрнектеп, өлмейтін де өшпейтін ғажайыптар тудырады. Асыл мұра — сарқылмас ауыз әдебиеті.

IV кезең: «Мақал — сөздің мәйегі»

Ауыз әдебиетінің байлығының бірі — мақал-мәтелдер. Бұл кезеңде аяқталмаған мақалдарды жалғастырған топқа 1 ұпайдан беріледі.

Тойдың болғанынан — …

Таз таранғанша — …

Әншейінде ауыз жаппас — …

Жүзігің алтын болғанша — …

Бала жетіге келгенше — …

т.б.

V кезең: «Тіл — шындық, тіл — айна»

«Су түбінде жатқан тас — жел толқытса шығады, ой түбінде жатқан сөз — шер толқытса шығады».

Бұл кезеңде берілген тақырып бойынша тіл тазалығын сақтау және ұлттық құндылықтарды насихаттау жайлы сөз жарысы өтеді. Бағалау өлшемі: 5 ұпай.

Өзіңізді шешен адамның орнына қойып, бүгінгі таңда көтеріліп отырған мәселе туралы сөйлеп көріңіз: тыңдаушыны ұйытпайтын жан бар ма?

VI кезең: Бір әріптен басталатын сөздер

Өнерлінің өнерін тағы бір байқап көрейік: бір әріптен басталатын сөздермен кім ұзақ сөйлей алады? Бұл кезең 5 ұпаймен бағаланады.

Сайыс қорытындысы шығарылғанша музыкалық үзіліс: Ән.

Қорытынды және марапаттау

Жеңістер мен жеңілістен тұратын өмір — күрес. «Жеңбедім, жеңілдім» деп ренжімеңіз: қатысудың өзі де — жеңіс.

Ортаға әділқазылар алқасын шақырайық!

Әділқазылар алқасы жарыс қорытындысын жариялайды.

Қош демейміз — әлі талай сайыстар бар. Өнерлеріңіз шыңдала берсін, қалыспаңыздар.

Білімділер көбейсін күннен-күнге, қонақтарымыз ғарыштан да келе берсін.

Тіршілік — арман: бәрімізге де орын бар. Қуаныш та, өкініш те жолда қатар жүреді.

Білім алушылар, көрермендер — бәріңіз де аман болыңыздар!

Осымен сайысымыз аяқталды. Келесі кездескенше сау болыңыздар!