Жасыл қалпақ - жақсылықты ашып айту
7–8 сыныптарға арналған сыныпаралық пәндік сайыс
7–8 сынып оқушылары арасында география және биология пәндерінен сыныпаралық сайыс ұйымдастырылады. Тақырыбы — «Білімділер» интеллектуалды сайысы.
Мақсаты
Оқушылардың білімге деген қызығушылығын арттыру, оқу үдерісінде және өмірде бәсекеге қабілетті тұлға ретінде қалыптасуына ықпал ету.
Ұйымдастыру форматы
- Ережелермен таныстыру және командаларды таныстыру
- Кезеңдер бойынша тапсырмалар (топтық және жеке жауаптар)
- Әділқазылар бағалауы және қорытынды марапаттау
Қажетті құрал-жабдықтар
- Түрлі түсті қалпақтар
- Интерактивті тақта
- Тур атаулары бар плакаттар
- Тапсырма карточкалары
- Финалистер мен жеңімпазға естелік сыйлықтар
Сайыс кезеңдері
I бөлім: «Сиқырлы биология мен география» — жұмбақтар әлемі
Бұл бөлімде биология және географияға қатысты жұмбақтар беріледі. Жауапты команда болып талқылап, бірлесіп ұсынады.
Сұрақ: Атауы екі жануардың атауынан тұратын қала: бірі — құс, екіншісі — аң.
Сұрақ: Қай өзеннің атауы азық-түлік атауы мен әйел есімінен тұрады?
Жауап: Сырдария
Сұрақ: Өзі туралы «киімнің бір түрімін» деп «айтып тұрған» арал қайсы?
Сұрақ: Қай мемлекеттің атауы «…я» әрпімен үш рет аяқталады?
Жауап: Ямайка
Сұрақ: Орамалды әйел-ана бейнесінде қандай ел бейнеленген?
Жауап: Австрия
Сұрақ: Әйгілі орыс жазушысы А. С. Пушкин бейнесі кездесетін ел.
Ескерту: Берілген мәтінде кейбір сұрақ–жауап сәйкестіктері араласып кеткен. Қажет болса, сұрақтардың бастапқы нұсқасын нақтылап, жауап кілтін қайта түзету ұсынылады.
II бөлім: «Ойланайық» — қысқа сұрақтар
Әр сұраққа жылдам әрі нақты жауап беру маңызды. Бұл бөлім оқушының логикалық ойлауын, жаратылыстану сауаттылығын және жалпы эрудициясын тексереді.
1. Ең кішкентай материктегі ең биік ағаш қандай?
Жауап: Австралиядағы эвкалипт (шамамен 100–110 м)
2. Тағам неге ашып кетеді?
Жауап: Ауадағы және қоршаған ортадағы бактериялар әсерінен
3. Жердің Күнді бір айналып шығуына кететін уақыт қалай аталады?
Жауап: Жыл
4. «Орман қоразы» деп қай құсты атайды?
Жауап: Құр (глухарь)
5. Қай құс артқа қарай ұша алады?
Жауап: Колибри
6. Қай жәндіктің мұрты аяғынан ұзын?
Жауап: Тарақан
7. «Шөл кемесі» деп қай жануарды атайды?
Жауап: Түйе
8. Тасбақалар қанша жыл өмір сүре алады?
Жауап: Шамамен 400 жылға дейін
9. Ең «дауысқой» жануарлардың бірі қайсы?
Жауап: Крокодил
10. Мысықтардың «сүйікті» өсімдігі ретінде жиі айтылатын өсімдік?
Жауап: Валериана
Бағалау өлшемдері: оқушының сөйлеу мәдениеті, әдебі, географиялық терминдер мен мағлұматтарды орынды қолдануы ескеріледі. Жауап беруге 1 минут уақыт белгіленеді.
III бөлім: Пікірсайыс
Тақырыбы: «Табиғат күшті ме, әлде адамзат күшті ме?»
Оқушылар интерактивті тақтадағы суреттерге сүйене отырып, «алты қалпақ» әдісі бойынша өз ойларын білдіреді. Әр қалпақ — белгілі бір көзқарас пен ойлау стилін көрсетеді.
Ақ қалпақ: адалдық пен ар-ождан
Қара қалпақ: сын көзқарас, қауіп-қатер мен шектеулер
Сары қалпақ: оң көзқарас, пайдалы тұстар мен мүмкіндік
Жасыл қалпақ: шығармашылық, тың идея, жаңашыл ұсыныс
Қызыл қалпақ: сезім, әсер, эмоциялық реакция
Көк қалпақ: қорытындылау, тәртіп пен бағыт беру
IV бөлім: «Он сегіз мың ғалам» — «Не? Қайда? Қашан?»
Бұл кезеңде оқушылар ой ұшқырлығын, білімді өмірлік деректермен байланыстыру қабілетін көрсетеді.
1. Эскимостар мұны сұйық, жеңіл, ауыр, сынғыш әрі жылтыр болады деп санайды. Сондай-ақ олар оның екі жүзге жуық түрін ажырата алады. Бұл не?
Жауап: Қар
2. Екі ғасыр бұрын Еуропада Орта Азия шөлдерінде «оңтүстік қарағайы» өседі деген қате пікір болған. Ботаник В. Леонтьев бұл тұжырымды теріске шығарды. «Оңтүстік қарағайы» деп аталған өсімдік қайсы?
Жауап: Сексеуіл
3. Зерттеуші Александр Гумбольдт Ориноко өзенінен құрлыққа қарай крокодилдердің жаппай шыққанын байқаған. Олардың өзеннен қашуына не себеп болды?
Жауап: Жер сілкінісі
4. 1430 жылы француз қызы Агнес Сорель тарихқа алғаш рет осы әшекейді таққан әйел ретінде енді. Бұл әшекей неден жасалған?
Жауап: Гауһар тасты (бриллиант) әшекей
5. АҚШ-тың орталық аймақтары мен Канаданың оңтүстігінде кішкентай сарышұнақ мекендейді. Ғалымдар оны ерекше туысқа жатқызады.
6. Еуропалықтар бұл жануарды алғаш рет Гаити аралына апарғанда, жергілікті тұрғындар оны «алдында тісі бар шошқа» деп атаған. Бұл қандай жануар?
Жауап: Сиыр
V бөлім: «Менің Отаным» — бейнесұрақ
Бұл кезеңде Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері және мерекелік күндері бойынша бейнесұрақтар қойылады.
Табиғатпен күн кешеміз етене,
Тамашасын айтуға сөз жете ме?
Табиғатпен бар тіршілік үндескен,
Аялаумен жүрсің бе оны күнде сен?
Табиғатпен дос болайық, адамзат,
Білемісің, оның күші ғаламат!
Бар мықтыны қолыменен жасаған,
Білімді де, ақылды да — адамзат!
Сәттілік тілейміз сайысқа қатысқанға,
Мықты болсаң, мойыма сын сағатта.
Оқу керек, білім керек қашанда,
Ол болмаса, сайыс деген сайыс па?!
Осы сөздермен интеллектуалды сайысымызды бастаймыз. Іске сәт!
Қосымша идея: «Умники и умницы» форматы
География, биология және химия пәндерін кіріктіре отырып, «Умники и умницы» үлгісіндегі интеллектуалды ойын өткізуге болады. Бұл формат оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, стандарттан тыс ойлауына, эрудициясын тексеруіне және жаңа деректермен танысуына мүмкіндік береді. Сондай-ақ оны мектепішілік викториналар мен жаратылыстану апталығын ұйымдастыру барысында тиімді қолдануға болады.