Қазақша рефераттар

Домбыра күйін келтіру

Сабақтың мақсаты

Оқушының халық әніне деген қызығушылығын арттыру, әндерді өз нақышына келтіріп орындау шеберлігін жетілдіру және өз халқының ән өнерін түсіне білуге баулу.

Білімділік

Халық әнінің өзіндік ерекшеліктерін талдай білуге дағдылану, ән айту қабілетін жетілдіру.

Дамытушылық

Әнді нақышына келтіріп, сезіне орындау дағдысын дамыту; көркем музыкалық бейнені тыңдап, жеткізе білу қабілетін қалыптастыру.

Сабақтың әдіс-тәсілдері

  • Түсіндіру
  • Санап, қосылып айту
  • Сұрақ–жауап

Пәнаралық байланыс

Қазақ музыка әдебиеті, сольфеджио.

Көрнекіліктер

Домбыра, үнтаспа, фотосуреттер.

Сабақтың барысы

  1. 1

    Ұйымдастыру

    Оқушының құралдарын, нота дәптерін және күнделігін түгендеу. Домбыраның күйін келтіру.

  2. 2

    Дауыс күйін келтіру жаттығулары

    Дыбысты таза алу және дауысты қалыпқа келтіру үшін арнайы жаттығулар орындалады.

    • Дыбыстың күшті әрі екпінді шығуы үшін тыныс алғанда кеудені көтермей, ішке алған ауаны бірқалыпты шығару.
    • Ауызды ашқанда тілді төмен түсіріп, жұмсақ таңдайды көтеру.
    • Ерінді шамадан тыс кермей, табиғи қалыпта ұстап айту.
  3. 3

    Үй тапсырмасын тексеру

    Үйге тапсырма ретінде Ғ. Құрманғалиевтің «Жас өмір» әнін аспаппен қосылып, өз деңгейінде орындап келу берілген.

    Әннің шығу тарихы: бұл туындыны Ғарифолла Құрманғалиев қартайған шағында жастық кезеңін еске алып, сағыныштан туған көңіл күймен шығарған. Оқушыдан осы мазмұнды қалай түсінгені сұралады.

  4. 4

    Жаңа сабақ

    Халық әні туралы түсінік

    Халық әндері — ықылым заманнан бері ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан рухани қазына. Олардың «халық әні» деп аталуының себебі — бір адамның айтқан әнін келесі адам сол сәтте жаттап алып, ел арасына кең таратуы; уақыт өте авторы ұмытылып, көпшілік мұрасы ретінде қалыптасуы.

    Халық әндерін орындап, бүгінгі күнге жеткізуге қазақтың көптеген әнші-жыршылары мен термешілері зор үлес қосты. Олардың қатарында Біржан сал, Мұхит, Ақан сері, Жаяу Мұса, Үкілі Ыбырай, Әсет, Естай, Мәди, Нартай, Майра және басқа да дарынды тұлғалар бар.

    Тақырыптық түрлері

    Халық әндері тұрмыс-тіршілік пен дәстүрлі өмір көріністерін, арман-ойды домбыра сазымен жеткізеді. Түрлері сан алуан:

    Лирикалық әндер
    Отбасы, тұрмыс әндері
    Салт әндері
    Еңбек әндері
    Туған жер әндері
    Тарихи әндер

    Мысал ретінде кең тараған әндер: «Дархан-ай», «Дариға», «Айтжан», «Ақ Айша», «Асыл қарға», «Әдемі қыз» және т.б.

    Назардағы ән: «Ақ сұңқар» (халық әні)

    Қазақ халқының музыкалық мұрасы аса бай. Ноталық сауат кең таралмаған кезеңдерде әндер ғасырлар бойы ел аузында сақталып, бірінен бірі үйрену арқылы рухани қазынаға айналды. Сол мұраның бірі — «Ақ сұңқар» халық әні.

    Ән мазмұны — бойжеткен қызға ғашық болған жігіттің ынтық сезімі мен арман-тілегі. Ол сүйіктісін көкте қалықтаған ақ сұңқарға теңеп, жүрегінің «торына» қондыруды аңсайды.

    Өлеңнен үзінді

    Жебесін шын күмістен садағымның,
    Әдеті осылай ма еді базарлымның?
    Несіне сөйлер сөзден іркілейін,
    Тұсына келгеннен соң ажарлымның.

    Ақ сұңқар, неге қонбайсың,
    Дариға, жайған торға-ай.

    Музыкалық сипаттамасы

    • Ре мажор тональдігінде жазылған
    • Өлшемі: 6/8
    • Құрылысы: кіріспе, шумақ, қайырма
    • Орындалуы: жеңіл тебіреніспен

    Орындаушылық ерекшеліктері

    Әнде он алтылық ноталар, триоль, нүктелі ырғақтар кездеседі. Үйрену барысында алдымен домбырадағы әуенін меңгеріп, ашық қағыста кездесетін қағыстарды жеке жаттықтыру ұсынылады.

  5. 5

    Қорытынды

    Халық әндері — атадан балаға мирас болып, ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын мәдени мұраның маңызды бөлігі. Олар салт-дәстүрге, әдет-ғұрыпқа, көңіл күйге және қоғам өміріндегі құбылыстарға байланысты әртүрлі тақырыпта туып отырған.