Сабақ: 49Тақырыбы
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Бұл сабақта жануарлардың мінез-құлқы туралы білімді іс жүзінде қолданудың маңызы қарастырылады және топтық мінез-құлық туралы білімнің практикалық пайдасы көрсетіледі.
- Сабақ
- 49
- Тақырып
- §51. Жануарлардың мінез-құлқы туралы білімді іс жүзінде пайдалану
- Мақсаты
- Топтық мінез-құлық туралы білімнің практикалық пайдасын көрсету.
- Сабақтың типі
- Хабарлама және жаңа білімді қалыптастыру.
Әдістемелік шешім
- Сұхбат және әңгіме-сұхбат
- Кестелер мен суреттерді қолдану
- Көрнекілік құралдар арқылы түсіндіру
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды сабаққа дайындау, назарын тақырыпқа шоғырландыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Тақырыпты еске түсіру және негізгі ұғымдарды нақтылау үшін сұрақтар:
- Топтасып тіршілік ету қандай жануарларға тән?
- Табын, үйір болып тіршілік ететін қандай үй хайуанаттарын білесіңдер?
- Құмырсқа, балара, ара сияқты бунақденелілердің бір-біріне ақпарат жеткізетін «тілін» не себепті бай дейміз?
- Инстинкт деген не?
III. Жаңа материалды түсіндіру
Жануарлардың жеке-дара және топтық мінез-құлқын, тіршілік қалпын зерттеу көптеген маңызды шараларды сауатты іске асыруға мүмкіндік береді. Бұл білім балық өсіруді, құс, аң және мал шаруашылықтарын дамытуды, сондай-ақ құстардың жылы жаққа көшуі кезінде ұшақтармен соқтығысу қаупін азайтуды қолдайды.
Авиациядағы қауіпсіздік және орнитология
Жыл құстары жылына екі рет қоныс аударады. Осы кезде олар ұшақтар ұшатын әуе жолдарына шығып, елеулі қауіп төндіруі мүмкін.
Халықаралық тәжірибе
Қазіргі кезде 35 елде авиациялық-орнитологиялық қызметпен айналысатын комитеттер мен ұйымдар жұмыс істейді.
Техникалық бақылау
Олар топтасып тіршілік ететін немесе топтасып ұшатын құстардың мінез-құлқын зерттеп, соған сай радиолокатор сияқты қуатты техника қолданады.
Осындай техниканың көмегімен әуе жолындағы құстар топтары анықталып, оларды үркіту арқылы ұшақтың ұшу бағыты қауіпсіздендіріледі. Сонымен бірге құстардың топтасып ұшу кезінде бағытты бағдарлайтын сезім мүшелері және олардың бағдарды анықтаудағы рөлі зерттеледі. Кей жағдайларда нысандарды жасырын түрде өзгерту арқылы да құстардың ұшу бағытын бұруға болады.
Шартты дыбыстар арқылы қорғау тәсілдері
Мысалы, қараторғай, ұзақ, шағала сияқты құстар қауіп-қатерді сезгенде шығаратын шартты дыбыстарды арнайы аспап арқылы қайталап, оларды үркіту әдісі қолданылады. Бұл тәсіл бау-бақшаны, егістікті, балық шаруашылығын және саябақтарды қорғауға көмектеседі.
Табиғатты қорғау және аулау мерзімін сақтау
Балықтардың, құстардың және сүтқоректілердің кейбір түрлерін жаппай құртып алмау үшін адам аулау мерзімін және тіршілік циклін жақсы білуі керек.
-
Бекіре балығы: теңізден тұщы суларға қарай өрістеп, уылдырық шашуға көтерілген кезде аулауға тыйым салынады.
-
Жыл құстары: ұя салып, балапан шығару үшін туған жеріне топ-топ болып қайтатын мерзімде оларды ауламайды.
Қорытынды ой
Жануарлардың мінез-құлқын ғылыми тұрғыда зерттеу мен тәжірибеде қолдану қауіпсіздікті күшейтіп қана қоймай, ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыруға және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалануға мүмкіндік береді.
Ескерту
«Толық нұсқасын жүктеу» деген белгі бастапқы мәтінде келтірілген, алайда бұл жерде жүктеу сілтемесі берілмеген.