Жүйеленген бөлшектер
Бөлшек туралы түсінік
Ертеде адамдарға сауда-саттықта және түрлі есептеу жұмыстарында бөлшектер мен үлестерді есептеу қажет болды. Алғашқы кезеңдерде математикада бөлшектерді «сынық сандар» деп атаған.
Уақыт өте келе бөлшек туралы түсінік дамып, оның негізгі ұғымдары қалыптасты. Дегенмен, бөлшектердің әртүрлі түрде қолданылуы есептеу мен өлшеу жұмыстарында белгілі бір қиындықтар туғызған.
Бөлшек ұғымының қалыптасқан түрлері
1) Бірлік бөлшектер (аликвоттық бөлшектер)
Бірлік бөлшектер — үлесті көрсетуге ыңғайлы, ерте қолданылған бөлшек түрлерінің бірі.
2) Жүйеленген бөлшектер
Жүйеленген бөлшектің алымы кез келген бүтін сан бола алады, ал бөлімі тек 10 немесе 60 санының дәрежелері түрінде беріледі.
3) Жалпы түрдегі бөлшек
Жалпы түрдегі бөлшекте алым да, бөлім де кез келген натурал сан бола алады. Бұл қазіргі кең қолданылатын жазылу үлгісіне жақын.
Тарихи дамуы және қолданылуы
Бөлшек ұғымының дамуы ғылым мен сауда-саттық өркендеген елдерде кеңінен қалыптасты. Әсіресе Мысырда, Вавилонда, Үндістанда және Римде бөлшектерді қолдану тәжірибесі жүйелене түсті.
Ежелгі дәуірде әртүрлі елдер бөлшек сандарды белгілеу үшін өздеріне тән арнайы символдар мен жазу тәсілдерін енгізген. Бұл әркелкілік практикалық есептеулерде қиындықтар туғызғанымен, бөлшек ұғымының қалыптасуына маңызды ықпал етті.