Қазақша рефераттар

Өзеннің бөліктерін слайдпен көрсетіп, түсінік беру

Жаңа сабақ Табиғатты қорғау Бастауыш сынып

Сабақтың тақырыбы: Өзен және көл. Суды қорғау

Бұл сабақта оқушылар өзеннің негізгі бөліктерін, көлдердің түрлерін және суды қорғаудың маңызын жүйелі түрде меңгереді.

Сабақтың түрі

Жаңа сабақ

Пәнаралық байланыс

Ана тілі, математика

Сабақтың мақсаты

Оқу мақсаты үш бағытта құрылып, білімді меңгерту мен құндылықтарды қалыптастыруды қатар қамтиды.

  1. 1 Өзен бөліктерімен, көлдердің жасанды, тұщы және тұзды түрлерімен таныстыру; Қазақстанның өзен-көлдері туралы түсінікті кеңейту; суды қорғаудың маңызын түсіндіру.
  2. 2 Өзендер мен көлдер туралы танымды арттыру, шығармашылық жұмысқа баулу.
  3. 3 Қазақстанның өзен-көлдерінің пайдасын түсіндіре отырып, табиғатты сүюге және суды қорғауға тәрбиелеу.

Әдістер мен құрал-жабдықтар

Сабақтың әдістері

  • Интерактивті тақтамен жұмыс
  • Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру
  • Тірек сызбамен жұмыс
  • Жұмбақ шешу, проблемалық жағдай туғызу
  • Поэзиялық сәт

Құрал-жабдықтар

  • Интерактивті тақта
  • Слайдтар
  • Тірек сызбалар

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық дайындық

Күннің көзі терезеден,
Бізге міне қарап тұр.
Сондай жақсы көңіл-күймен,
Басталады бұл сабақ.
Білімді ортаға саламыз,
«Бестік» баға аламыз.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақ-жауап

Өткен тақырыптарды еске түсіру үшін төмендегі сұрақтарға жауап беріледі:

  • Жер шарының қандай бөлігін су алып жатыр? Оларға нелер жатады?
  • Табиғаттағы су айналымы қалай жүреді?
  • Су неше түрде кездеседі?
  • Судың қандай кереметі бар?
  • Жерасты суларының маңызы қандай? Олар қалай пайда болады?
  • Минералды сулар қалай пайда болады?
  • «Шипалы су» ұғымын қалай түсінесің?

Тапсырма: «Жерасты суы» тақырыбын 2–3 оқушы әңгімелеп береді.

III. Жаңа сабақ

Түсіндіру + слайд

Жұмбақтар

Жазда сылдыр қағады,
Қыста тыным табады.

Жауабы: Өзен

Еркелеп жатамын,
Қаңтарда қатамын.

Жауабы: Көл

Бүгін не үйренеміз?

Өзеннің бөліктерін анықтаймыз, көлдердің түрлерін ажыратамыз және су ресурстарын қорғаудың неге маңызды екенін түсіндіреміз.

Негізгі ұғымдар

Өзен, көл, тұщы су, тұзды су, жасанды көл, су қорын қорғау

Құндылық

Табиғатты аялау, жауапкершілік, экологиялық мәдениет

Өзен: негізгі бөліктері

Өзеннің құрылымын түсіну үшін оның бөліктерін атаймыз (дәптерге жазу ұсынылады):

Жылға Бастауы Арна Саласы Сағасы

Баяу ағатын өзендер (мысалдар)

Жайық, Сырдария, Іле, Ертіс.

Тау өзендері

Тау өзендері қатты ағады. Олардың күші электр энергиясын өндіруге пайдаланылуы мүмкін.

Көлдер: көлемі және түрлері

Көлдердің көлемі әртүрлі болады: шағын көлдердің ені мен ұзындығы бірнеше ондаған метрден аспайды, ал ірі көлдердің бір шетінен екінші шетіне көз жетпей жатады. Үлкен көлдерде теңіздегідей ірі кемелер де жүзе алады.

Көлдер тұщы немесе тұзды болуы мүмкін.

Қазақстандағы тұзды көлдер

Каспий, Арал.

Аралас сипат

Балқаш — жартылай тұщы, жартылай тұзды.

Пайдасы

Тұзды көлдерден тұз өндіріледі.

Жасанды көлдер

Суға тапшы, құрғақшылық аймақтарда қолдан көл жасалады. Ол үшін құрғақ сайдың алдына топырақ үйіп, бөгет жасайды. Көктемде еріген қар суы сол бөгетке жиналып, су қоймасы қалыптасады.

Суды қорғау: неге маңызды?

Күнделікті тұтыну

Адам тәулігіне ішуге шамамен 2–3 литр су жұмсайды. Басқа қажетіне 10 литрден де артық кетеді.

Су неге жетіспейді?

Жер бетінің үштен екісін су алып жатса да, ішуге жарамды тұщы су қоры шектеулі.

IV. Бекіту

Проблемалық сұрақ

Сұрақ: Неге су жетіспейді? Оқушылар өз ой-пікірін айтады, мұғалім қорытындылайды.

1-себеп

100 литр су қорының 98 литрі — теңіз суы, ал 2 литрі ғана — тұщы су.

2-себеп

Адам суын табиғаттан салыстырмалы таза күйінде алады да, оны ластанған күйінде қайтарады.

Құқықтық талап

Су қоймаларын қорғауға қатысты заң талаптары бар: сарқынды су өзендер мен көлдерге ағызылар алдында міндетті түрде зиянды қоспалардан тазартылуы тиіс.

Талқылау: Егер сен табиғатты қорғау министрі болсаң, қандай шара қолданар едің?

Сергіту сәті

Мақал-мәтел

«Су анасы — бұлақ» деген мақалдың мағынасын қалай түсінесің?

Поэзиялық сәт

Ы. Алтынсарин

Табиғаттың әсемдігін ақын-жазушылар өлеңі мен әңгімесіне арқау еткен. Бүгінгі тақырыппен байланысты Ыбырай Алтынсариннің «Өзен» өлеңінен үзінді ұсынылады:

Таулардан өзен ағар сарқыраған, Айнадай сәуле беріп жарқыраған. Жел соқса, ыстық соқса бір қалыпта, Аралап, тау мен тасты арқыраған. Көңілің суын ішсең ашылады, Денеңде бар дертіңді қашырады. Өксіген, оттай жанып жануарлар, Өзеннен рақат тауып басылады. Қынарда тілсіз тұрған тоғайлары Шуылдап желмен бірге бас ұрады… Он мың мал айдап өтсең лай қалмайды, Тасыса су бармаған сай қалмайды. Тасыған өзен судың қуатымен Көк шалғын шөп бітпеген жай қалмайды. Ел қыстап күн көреді жанабында, Дәм болар алуан-алуан балығында. Тас таста, алтын таста сынамаққа, Сонда да аққан өзен қалыбында.

V. Қорытынды

«Түртіп алу» әдісі

Нені білемін?

Өзен мен көл туралы бұрыннан білетін ойларды жазу.

Нені білдім?

Сабақтан алған жаңа білімді түйіндеу.

Нені білгім келеді?

Қосымша зерттегің келетін сұрақтарды белгілеу.

VI. Үй тапсырмасы

Жеке жұмыс
  • «Өзен және көл» тақырыбын түсініп оқу.
  • Өзен бөліктерін тірек-сызба түрінде дәптерге түсіру.

VII. Бағалау

Кері байланыс

Оқушылардың сабаққа қатысуы, жауаптарының толықтығы, тапсырмаларды орындауы және талқылаудағы белсенділігі негізінде бағаланады.