Балалардың даму ортасы
Пәндік дамыту ортасы: мектепке дейінгі ұйымдағы оқу-тәрбие жұмысының өзегі
Мектепке дейінгі ұйымдағы оқу-тәрбие жұмысының басты шарты — пәндік дамыту ортасын құру. Дамыту ортасы дегеніміз — пайдалы түрде ұйымдастырылған, әртүрлі материалдармен толықтырылған, арнайы жабдықталған әрі балаларға қолайлы жағдай жасалған кеңістік. Мұндай орта барлық топ балаларының танымдық және шығармашылық іс-әрекетке бір мезетте белсенді араласуына мүмкіндік береді.
Ортаны құрудың шешуші тұсы — педагогтің мақсаты мен көзқарасы. Бұл мақсат таңдалған білім беру бағдарламасын жүйелі іске асыру арқылы жүзеге асады. Дамыту ортасын құру барысында әр топтағы балалардың жас ерекшелігі, даму деңгейі, білім қоры, қызығушылығы, қабілеті және топ құрамы ескеріледі.
Пәндік дамыту ортасын ұйымдастыруға қойылатын талаптар
1) Белсенді іс-әрекетке жағдай жасау
Әр жас топта балалардың өз бетімен мақсатқа бағытталған белсенді іс-әрекетіне мүмкіндік берілуі тиіс: ойын, бейнелеу, сахналау жұмыстары.
2) Материалдардың мазмұнды іріктелуі
Ортаның жан-жақтылығы сақталады, бірақ топ ішінде тек балалардың дамуына нақты ықпал ететін, қажетті материалдар ғана болуы керек.
3) Қызығушылыққа сай мазмұн
Ұлдар мен қыздардың қызығушылығын ескеретін мазмұн ұсынылады; әр бала өзін ортадан табатындай мүмкіндік жасалады.
4) Орналастырудың жасқа сәйкестігі
Заттарды орналастыру мен ұйымдастыру балалардың қажеттілігіне және жас ерекшеліктеріне сай болуы тиіс. Мектеп жасына дейінгі баланың негізгі үш қажеттілігі бар: қозғалыс, қарым-қатынас, таным.
5) Демалыс аймақтарының болуы
Барлық жас топтарында демалуға арналған жайлы орындар алдын ала белгіленуі қажет.
Тәрбиешінің кәсіби ұстанымы және топ ерекшелігі
Біздің балабақшада мектепке дейінгі баланың дамуына ерекше көңіл бөлінеді. Ұйымдастырылған іс-әрекет — әр тәрбиешінің шығармашылық еңбегі. Тәрбиешінің кәсіби деңгейі қаншалықты жоғары болса, тәрбиеленушінің де ақыл-ойы дамып, сауаты арта түседі.
Іздену, жоспарлы дайындалу және қосымша әдебиеттерді орынды қолдану — тәрбиешінің негізгі міндеттерінің бірі. Өзім жұмыс істейтін «Толағай» ортаңғы тобында қолданатын әдістер мен көрнекіліктерді балалардың қиялы мен ойлауын дамытуға бағыттап дайындаймын. Пәндік дамыту ортасы білім беру бағдарламасының мазмұнын, мақсаттары мен міндеттерін іске асыруға мүмкіндік береді.
Балалардың даму ортасының бағыттары
Сюжеттік-рөлдік ойындар ортасы
Әлеуметтік рөлдерді меңгерту, тілдік қарым-қатынасты күшейту, қиялды дамыту.
Қызықты математика орталығы
Санау, пішіндер, салыстыру, логикалық ойлау және ұсақ моториканы дамыту.
Ғылыми орта
Табиғатты бақылау, күтім жасау, себеп-салдарды түсіну дағдыларын қалыптастыру.
Тіл шығармашылық орталығы
Сөйлеу мәдениеті, сөздік қор, байланыстырып сөйлеу және шығармашылық тапсырмалар.
Әдеби орталық
Ертегі, әңгіме, өлең арқылы түсіну, тыңдау, мазмұндау және көркем сөзге қызығушылық.
Ойын және сахналау тәжірибесі
Сюжеттік-рөлдік ойын бұрышы
Балабақшада сюжеттік-рөлдік ойындарға арналған арнайы бұрыш бар. Мұнда әртүрлі аң-құстар мен жануарлардың бетперделері жинақталған. Бұл материалдарды көркем әдебиет және тіл дамыту сабақтарында қолдану балалардың ұйымдастырылған іс-әрекетке қызығушылығын арттырды.
Қуыршақ театры
Қуыршақ театрын көркем әдебиет сабақтарында жиі пайдаланамын. «Алдар Көсе мен Шығайбай» ертегісінде кейіпкерлерді рөлге бөліп, балаларға сахналаттым. Бұл жұмыс балалардың ой-өрісін, сөздік қорын және ұлттық сана-сезімін дамытуға ықпал етті.
Ұлттық құндылықтарды дәріптейтін «қазақы бұрыш»
Топта ұлттық сана мен тәрбиені күшейтетін қазақы бұрыш ұйымдастырылған. Негізгі мақсат — балаларға ұлттық тәрбие беру, салт-дәстүрге құрмет қалыптастыру.
Ұлы ақын Абай Құнанбаев: «Өткірдің жүзі, кестенің бізі, өрнегін сендей сала алмас» деп ұлттық құндылықтарды жоғары бағалаған.
Нәтижесінде балалардың тілі, ой-өрісі және қиялы дамиды.
Ғылыми орталық: табиғатты бақылау және күтім
Балалардың табиғи ортаға сүйіспеншілігін арттыру, оны қорғауға жауапкершілік қалыптастыру, туған жерге және қоршаған ортаға дұрыс көзқарас дамыту мақсатында топта «Табиғат бұрышы» жасақталды.
Сәрсенбі және жұма күндері бақылау бөліміне сай бөлме гүлдерін баптап, суарып, жақсы өсуіне ерекше көңіл бөлеміз. Нәтижесінде балалар ұйымшылдықпен жұмыс істеуге үйренеді, білгіштікке, ойланып әрекет етуге дағдыланады.
Әдеби орталық: сөйлеу мен ойлауды дамыту
Балабақша жасындағы балалар өздігінен толық оқи алмайтындықтан, әңгімелеп айтуға үйрету және көркем сөздермен таныстыру жұмыстары бағдарлама талаптарына сәйкес тақырыптық ұстанымдар негізінде жүргізіледі. Осыған орай шағын орталықта балалардың тілін және ойын дамытатын кітап бұрышы ұйымдастырылды.
Балалар кітаптағы суреттерге қарап қысқаша әңгіме құрастырады, жұмбақ ойлап табады немесе бар жұмбақтарды айтып береді. Нәтижесінде баланың тілі жаттығып, танымдық қабілеті дамып, сөздік қоры молаяды.
Қызықты математика орталығы: пішін, қол еңбегі және моторика
Математика бойынша ұйымдастырылған іс-әрекетте «Геометриялық пішіндер» тақырыбына сай бос жұмыртқа қабығынан балапан бейнесін жасадық. Жұмыста денесі жұмыртқа пішінінен, ал құйрығы кесіндіден құрастырылды.
Сергіту сәтінде балаларды екі топқа бөліп жұмыс жүргізілді: бірінші топ саусақ бұлшықеттерін дамыту үшін балапан бейнесін құрастырып, ұсақ моториканы жаттықтырды; екінші топ конфет қағаздарын және түрлі-түсті қағаздарды умаждау арқылы алақанға арналған жаттығулар жасады.
Ғалымдардың тұжырымы бойынша, саусақ қимыл-қозғалысы жас ерекшелігіне сай ұйымдастырылғанда ғана оқу-даму нәтижесі тиімді болады.
«Не білдік, не үйрендік?» білімпаздар сайысы
Топта өткізілген жұмыстарды қорытындылау мақсатында «Толағай» тобында «Не білдік, не үйрендік?» атты білімпаздар сайысын ұйымдастырдым. Балаларды екі топқа бөлдім: «Балапандар» және «Қояндар». Мақсат — осыған дейін алған білімді тиянақтау, байқау және бақылау. Сайыс тақырыбын «Ауылға саяхат» деп алдық.
I шарт: «Денім сау болсын десең…»
«Қояндар» және «Балапандар» әндерімен таңғы жаттығу жасадық. Нәтижесінде бұлшықеттер дамып, дене шынығып, балалар сергіді.
II шарт: «Кел, танысайық!»
Әр топ өздерін таныстырды. Бұл бөлім өзара қарым-қатынасты және сенімді сөйлеуді қолдады.
III шарт: «Мақал — сөздің мәйегі»
«Мақалдар ауылына» саяхат жасап, мақалдың жалғасын таптық. Нәтижесінде ойлау қабілеті мен тіл дамыды.
IV шарт: «Тапқыр болсаң, тауып көр»
«Жұмбақтар ауылында» жұмбақтар шештік. Балалар тез ойлауға, қиялын ұштауға дағдыланды.
V шарт: «Ғажайып бояулар елі»
Балалар түрлі жемістердің суретін салды: түстерді ажыратты, бейнелеу өнеріне қызығушылығы артты. Сонымен қатар «сиқыр әлемінен келген сиқыршы ата» тапсырмаларын да орындадық.
VI шарт: «Бояулар сыр шертеді»
«Түстерді білеміз бе?» тапсырмасы арқылы әр топ өз түстерін жинап, топтастырды. Мақсат — түстерді ажырату және жіктеу дағдысын қалыптастыру.
VII шарт: «Кел, санайық»
1-ден 10-ға дейінгі сандарды ретімен орналастырдық. Балалар шатаспай, дұрыс ретпен санады.
VIII шарт: «Өз өнері»
Екі топ та ертегі сахналады: I топ «Мақта қыз бен мысық», II топ «Бауырсақ» ертегісін көрсетті.
Қорытынды және марапат
Сайыс тартымды әрі әсерлі өтті. Екі топ та назардан тыс қалмай, марапатталды: «Балапандар» тобы — «Алғырлар» номинациясымен, «Қояндар» тобы — «Өнерлі топ» номинациясымен.
Нәтижесінде балалардың сөздік қоры байып, жылдам ойлау, шапшаңдық, салт-дәстүрді қадірлеу дағдылары қалыптасты.
Ертеңгіліктер: қабілетті ашатын орта
Шағын орталықта ұйымдастырылған іс-әрекеттен тыс ертеңгіліктер де жүйелі түрде өткізіледі. «Тәуелсіздік — ел тірегі» атты мерекелік іс-шарада Тәуелсіздіктің 21 жылдығын атап өттік, сондай-ақ Жаңа жыл мерекесін тойладық.
Бұл шараларда балалар өздерін түрлі қырынан танытып, сахна мәдениетін, тілдік дағдыларын және шығармашылық қабілеттерін дамытты.