Тілашар мерекесінің мәнін ашу
Ұйымдастыру кезеңі
Мереке көңілді әуенмен ашылады. Қонақтар қарсы алынып, сахнада салтанатты атмосфера құрылады. Мұғалім кіріспе сөзін Фариза Оңғарсынованың «Білім керек бәріне» тақырыбындағы өлең жолдарымен бастайды:
Өлеңнен үзінді
Зымыранды басқарып, көк жүзіне самғасам,
Тауды бұзып, тас жарып, мұхиттарды жалғасам.
Таңдандырар бар елді ғажап үйлер сала алсам,
Жасартатын әжемді дәрі де ойлап таба алсам…
Тереңдігі білімнің керек екен бәріне.
Мұғалім бүгінгі жиынның мәнін айқындайды: осы мектептің табалдырығын екі ай бұрын ғана аттаған жас бүлдіршіндер Әліппеден алғашқы әріптерді танып, оқуға да, жазуға да қадам басып үлгерді. Бұл — білім мен ғылымға апарар соқпақтың бастауындағы ең жарқын белес.
Баланың үні
«Кіп-кішкентай баламын, алтыдан асып барамын… Мектепке мен барамын. Мен оқушы боламын, жақсы баға аламын».
Мерекенің мәні
Тілашар — баланың оқу әлеміне ресми қадамы. Бұл күн — баланың да, ата-ананың да ортақ қуанышы.
Жүргізушілердің құттықтауы
Ортаға жүргізуші оқушылар шығып, қонақтарға ізет білдіреді, мерекенің салтанатын арттырады.
Аймағанбет
Қуаныш бүгін мереке, шуағын шашып тұр әлем.
Тілашарға келген қуанып, қонақтар, сізге мың сәлем!
Аяулым
Армысыздар, ардақты ата-аналар, аяулы ұстаздар! Бүгінгі білім мерекесі — Тілашар құтты болсын!
Шашу, шашу шашайық, ақ сандықты ашайық. Бұл мереке, бұл тойдың бастаңғысын жасайық.
Әрі қарай жүргізушілер балалардың бойының да, ойының да өскенін атап өтіп, бұл белестің мектеп өміріндегі алғашқы маңызды асу екенін айтады.
Сахналық көрініс: «Жалқаубек» және Портфель ертегісі
Залға балалардың шуымен бірге Жалқаубек кіріп, шағын юморлық көрініс басталады. Ән орындалып, балалар Жалқаубекпен бірге билейді. Жүргізушілер оның мектепке неге дайын емес екенін сұрап, сөмкесін әкелдіреді.
Нақты ой
Жалқаубектің сөмкесінде тамақ, ойыншық секілді артық заттар болады. Осы арқылы балаларға «портфельдің мәні — оқу құралдарын ұқыпты жинау» деген қарапайым, бірақ маңызды қағида жеткізіледі.
«Портфель ертегісі» рөлдері
- Автор: Аяулым
- Дәптер: Арай
- Қарындаш: Нұртілек
- Әліппе: Әсем
- Қалам: Жаннұр
- Сурет дәптері: Назым
- Өшіргіш: Зәйраш
Жалқаубектің уәдесі
«Маған ұнады. Рахмет! Мен бұл құралдарды ұқыпты ұстаймын, ренжітпеймін… Мен де оқуға барамын. Жаман бала дегізбей, жақсы оқитын боламын!»
Әліппені ортаға шақыру
Жүргізушілер балалардан мектепке алғаш келгенде ұстаздан кейінгі ең жақын ақылшы кім екенін сұрайды. Балалар хор болып жауап береді: «Болашаққа жол бастар — ол сүйікті Әліппе!»
Әліппенің сөзі
Армысыңдар, жас достар! Армысыздар, ата-ана!
Болашаққа жол бастар Әліппең келді ортаға.
Білім деген ғажаптың әліппесін меңгерген,
Келешегі қазақтың басталады сендерден.
Әліппе балаларды бүгінгі білгенін көрсетуге шақырып, «не үйрендік, не білдік?» бөлімін бастайды.
Білім дағдысы қалай қалыптасады?
Әріптермен танысу → дыбысты ажырату → буын құрау → сөз оқу → сөйлем құрау → байланыстырып сөйлеу және сауатты жазу.
Балалардың тақпақтары: әріптен елдікке дейін
Балалар кезекпен шығып, әріптерге, Отанға, тәртіпке, мейірімге, достыққа қатысты өлең жолдарын оқиды. Мұнда ең басты идея — білімнің тек оқулықпен шектелмей, адамгершілікпен ұштасатынын көрсету.
Нұртілек
Бас әріпке інімін, дауыстының бірімін.
«Ә» дегенің — Әліппе, бастауы бар білімнің.
Ақнұр
Тәртіпті бала — сүйеніш, төбең бір көкке жетеді.
Тәртіпсіз бала — күйініш, төмендеп басың кетеді.
Назым
Қазақстаным — қастерлі мәңгі дастаным,
Парақтап сенің киеңді ұға бастадым.
Сен менің барым, бағым, арымсың,
Халқыма әр күн бейбіт болсын аспаның!
Айым
Қазақ — батыр ел деймін, ұл мен қызы — ер деймін.
Отанымды, жерімді мен ешкімге бермеймін.
Бұл бөлімде басқа да оқушылар (Ғабит, Жалғас, Еларыс, Сұлтан, Ажар, Аяулым, Ақтоты, Әсемгүл, Ұлан және т.б.) өз жырларын оқып, мерекенің көркемдік деңгейін көтереді.
Ән, би және ортақ қуаныш
Мерекелік бағдарламада хор әндері, ұлттық билер және топтық қойылымдар орындалады. Әліппе балаларды журналдармен таныстырып, олардың пайдалы кеңестерін тыңдауға шақырады (мысалы, «Айгөлек» туралы қысқаша таныстыру).
Орындаулар
- «Әліппе» (хор)
- «Отан» (хор)
- «Сәлем саған, мектебім» (Еларыс, Нұртілек, Ғабит)
Би қойылымдары
- «Жылқышы» (ұлдар тобы)
- «Қара жорға» (ортақ би)
- «Алғашқы ұстаз» әніне вальс
Топтық әндер
- «Күз — жомарт» (ұлдар тобы)
- «Біз — өмірдің гүліміз» (қыздар тобы)
- «Қаз-қаз, балам» (Әліппе оқулығымен)
Ойын бөлімі: «Кел, ойнайық!»
Бағдарламаның ең көңілді сәттерінің бірі — ойын кезеңі. Мұғалім оқушылармен танымдық ойындар ойнатып, белсенді қатысқан балаларды марапаттайды. Бұл — білімді бекітіп қана қоймай, сахнада еркін болуға үйрететін тиімді тәсіл.
Нәтиже
Бала өзін көрсете алады, топпен жұмыс істеуді үйренеді, ал жеңімпазға берілген сыйлық — талпыныстың қадірін арттыратын шағын, бірақ әсерлі мотивация.
Қорытынды: ата-анаға ақ тілек
Кеш соңында ата-аналарға құрмет көрсетіліп, баланың сауатты болып шығуына тілек айтылады. Бұл күн әр үйдің қуанышы, әр әулеттің мерейі ретінде бағаланады. Ата-анаға сөз беріліп, ақ батамен мереке түйінделеді.
Жүргізушінің үндеуі
Ата-ана, қуанышқа ортақ бол! Сауатты болып шығар әлі балаңыз!
Бүгінгі кеш әр үйдің той басы болып саналар.
Ырым етіп, соңында ақ тілекпен баршаға тілек айтар ата-ана!
Тілашар тойы құтты болсын! Білімге бастар жолдарың ашық, қадамдарың нық болғай.