Суретші шығармасы туралы пікір алмасу
Сабақтың тақырыбы мен мақсаты
Бұл сабақ қазақ халқының кәсіби суретшісі Әбілхан Қастеевтің өмірі мен шығармашылығына арналады. Негізгі мақсат — суретшінің өмірбаяны мен өнер жолы туралы жүйелі мәлімет беру, оның қабілетін ұштауға әсер еткен қасиеттерді талдау, сондай-ақ оқушыларды өзін-өзі тәрбиелеуге бағыттау.
Сабақ барысында бейнелеу өнері пәнінен алынған білім тексеріліп, көркем-эстетикалық талғамды дамыту, өнер шығармаларын қабылдауда көркем-бейнелі ойлауды қалыптастыру көзделеді. Сонымен бірге оқушының өз бетімен ойлау қабілетін, көркем және логикалық ойлауын, танымдық белсенділігін арттыруға назар аударылады.
Әдістері
- Әңгіме жүргізу
- Сұрақ-жауап
- Суретшілер шығармалары туралы пікір алмасу
- Ойды ортаға салу, талдау
Жабдықтары
- Ә. Қастеев шығармаларынан репродукциялар
- Живопись және графикалық жұмыстар үлгілері
Сабақ кезеңдері
- 1 Өткен сабақтарға шолу, үй тапсырмасын тексеру
- 2 Бейнелеу өнері: түрлері мен жанрлары
- 3 Ә. Қастеевтің өмірбаянымен танысу
- 4 Суретші шығармалары туралы пікір алмасу
- 5 Қорытынды: ортақ түсінікке келу
Жұмыс барысында бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары, салыну техникасы және мұғалімнің бағыт-бағдары көрсетіледі. Оқушылар көркем жұмыстарды талдай отырып, олардың түрі мен жанрын анықтайды.
Өнердің екі қыры туралы ой
Өнердің табиғатын түсіндіру үшін А. Байтұрсынұлының ойы сабаққа бағдар береді: адам өміріне қажетті тұрмыстық бұйым жасайтын еңбек те, жанды тербететін көркем туынды да — өнердің екі арнасы. Біріншісі күнкөріс қажетіне қызмет етсе, екіншісі адамның рухани дүниесін байытып, сұлулыққа жетелейді.
Дәйексөз
«Алдыңғы нәрселер адамның жан сақтау керегінен шыққан нәрселер, соңғы нәрселер адамның жан қоштау керегінен шыққан нәрселер… Сондықтан алдыңғы нәрселерді жасауға жұмсалатын — тірнек өнері, соңғы нәрселерге жұмсалатын — көркемшілік үшін көрнек өнері».
Бейнелеу өнері: түрлері мен жанрлары
Бұл бөлімде «Бейнелеу өнері деген не?» деген сұраққа анықтама беріледі: суретші қоршаған ортаны бейнелеп, өнер туындыларын жасайды. Ол тек сурет салумен шектелмей, түрлі нысандарды әшекейлеу, композиция құрастыру, көркем тіл табу сияқты міндеттерді де атқарады.
Оқушыларға әртүрлі суретшілердің туындылары көрсетіліп, авторы мен ерекшелігі атап өтіледі. Сызба-сызылым немесе схема түріндегі қысқа анықтамалар арқылы жанр мен түрді ажырату дағдысы бекітіледі.
Әбілхан Қастеев: өмір жолы және өнерге келуі
Суретші Әбілхан Қастеевтің өмірі мен өнер жолын бір сағатқа толық сыйғызу мүмкін емес. Дегенмен ұлы тұлғаны тану, қадірлеу және насихаттау — ортақ парыз. Өнердің ғұмыры ұзақ: өз өнерін халқына арнаған сыршыл суретшінің өмірімен танысу арқылы біз ұлттық мәдениетті тереңірек түсінеміз.
Туған жылы
1904, 1 қаңтар
Туған жері
Шежін ауылы, Жаркент өңірі
Алматы облысы (бұрынғы Талдықорған облысы)
ЮНЕСКО
100 жылдық мерейтой
2004 жылы атап өтілді
Қастеев бала күнінен табиғаттың сұлулығына зер сала қарап, көргенін бейнелеуге бейім болып өседі. Ел аузында анасының айлы түнде бата тілеп, сәбиін көтергені, сол сәтте Қызыр ата «әумин» деп өткендігі туралы аңыз да айтылады. Бұл — халықтың суретшіге деген ерекше ықыласы мен сенімін танытатын әңгіме.
Әкесінен ерте айырылып, қиындықты көп көргенімен, қайсар мінезі мен анасының демеуі оны алға жетелейді. 1929 жылдары Алматы қаласындағы №12 мектептің ересектерге арналған кешкі бөліміне қабылданып, білім ала жүріп кәсіби суретші Н. Г. Хлудовтың көркемсурет студиясына барады.
Есте қалар жауап
Ұстазы оның қағазға түсірген жұмыстарын көріп, «Қайдан үйрендің?» деп сұрағанда, Әбілхан Қастеев:
«Таудың бұлағынан, қойдың құлағынан,
анамның киізінен, ешкімнің мүйізінен».
Шығарма талдауы: пікір алмасу және сезіммен қабылдау
Бұл кезеңде суретшінің туындыларының репродукциялары көрсетіледі. Оқушының шығарманы жеке қабылдауына мүмкіндік беру үшін, алдымен 1–2 минут тыныштық сақталады. Сол сәтте оқушы мазмұнға үңіліп, бейнені сезім арқылы «іштен» қабылдайды.
Кейін әсерін сөзбен жеткізу басталады: оқушылар суреттен көргенін ғана емес, өз бойында туған күйді де айтады. Мұғалімнің сұрақтары оқушының сезім арнасын үзбей, оны тереңдетуге көмектесуі тиіс.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Бұл сурет сендерді қандай көңіл күйге түсіреді?
- Суретке қарап тұрып, нені сезінесің?
- Суретші бұл шығарма арқылы қандай күйді жеткізгісі келді?
- Суретші қандай құралдар мен тәсілдерді қолданған?
- Қуаныш, толғаныс, қайғы, қорқыныш сияқты сезімдер суретте қандай көркемдік құралдар арқылы берілуі мүмкін?
Қорытынды ой
Қастеев шығармаларын талдау — тек «не салынғанын» анықтау емес, қалай және не үшін салынғанын түсіну. Осы арқылы оқушылардың көркем талдауы, тіл мәдениеті және эстетикалық пайымы қалыптасады.