Қазақша рефераттар

Бірінші аялдама

Сабақтың тақырыбы: «Достық — таусылмас қазына»

Сабақтың мақсаты

  1. 1) Тақырыпты өмірмен байланыстыра отырып ашу; достық туралы білімді кеңейту; нағыз досты тани білуге үйрету.
  2. 2) Оқушылардың ойларын еркін жеткізуіне жағдай жасау; достықты қадірлеу мәдениетін қалыптастыру; сөздік қорын байыту.
  3. 3) Адамгершілік қасиеттерді сақтауға, адалдық пен достыққа тәрбиелеу.

Көрнекілігі

Интерактивті тақта.

Сабақтың құрылымы

  1. 1) Ұйымдастыру бөлімі
  2. 2) «Гимн» (кіріспе өлең)
  3. 3) Тақырыптық аялдамалар және тапсырмалар

Негізгі ой

«Доссыз өмір — тұл, доссыз өмір — тұссыз ас» деген халық сөзі бекер емес. Адам ес біліп, етек жапқаннан бастап өзін түсінетін, жанын ұғатын, өмірде сүйеу болатын дос іздейді. Сондықтан бүгінгі әңгімеміз — достық жайлы.

Сабақ бөлімдері

  1. 1. Аққуды атпайды, достықты сатпайды
  2. 2. Достық — татулық белгісі
  3. 3. Жаман дос — көлеңке
  4. 4. Әдебиет — өмір айнасы, сахна — оның жалғасы
  5. 5. Ағаш жапырағымен көрікті, адам достарымен көрікті

Кіріспе: «Гимн»

Өлең жолдары

Достық деген өмірде ең керегі,
Достық болып дүние дөңгеледі.
Өзендегі толқындар дос боп ақты,
Қанатымыздай жүгіріп кеудедегі.

Түсіндіру

Адам үшін ата-анадан кейінгі ең жақын — абзал дос. Жақсы адам жанынан шуақ іздеп, достықты шын көңілмен ұсына біледі. Нағыз достық — уақытша пайда үшін емес, адамгершілік үшін жасалатын байланыс.

Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы — «Достық — таусылмас қазына».

«Тілек шоғы» ойыны

Сабақты «Тілек шоғы» ойынымен бастаймыз: қолдарында гүлдері бар балалар шеңберге тұрады. Мұғалім бастап, әр оқушы гүлді келесі адамға бере отырып жылы тілек айтады.

Үлгі тілектер

  • Денің сау болсын.
  • Әдепті бол, ақылды бол.
  • Білімді бол, жақсы бол.
  • Аспаның ашық болсын.
  • Елімізде тыныштық, бірлік болсын.

Өзгеге денсаулық тілеп, жақсылық жасасаң, ол жақсылық өзіңе де қайтып оралады. Достықтың бастауы — дәл осындай ізгі ниет.

1-аялдама: «Аққуды атпайды, достықты сатпайды»

Мағынасы

Аққу — киелі құс, сұлулықтың символы. «Достықты сатпайды» деген сөз — достықты пайдаға айырбастамау, сенімді ақтамау, адалдықты сақтау деген ұғым.

Досқа қойылатын талаптар

  • Дос алдамауы керек.
  • Әрдайым көмектесуге дайын болуы керек.
  • Ұрыспай, тату болуға ұмтылуы керек.
  • Қиын сәтте досын қорғап, қолдау көрсете білуі керек.

Ұсынылатын тыңдалым

Мұхтар Шахановтың «Достық өлкесінің заңы» өлеңін тыңдап, негізгі идеясын талқылау.

2-аялдама: «Достық — татулық белгісі»

Бұл бөлім мақал-мәтелдер арқылы достықтың мәнін ашуға арналған. Оқушылар достық туралы мақал айтып жарысады, кейін олардың мағынасы түсіндіріледі.

Мақал-мәтелдер

  1. Ақылдымен дос болсаң — биіктейсің, ақылсызбен дос болсаң — адасасың.
  2. Досыңды жамандама, бостан-босқа қаралама.
  3. Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады.
  4. Досың үшін жан пида.
  5. Дұшпанға тастай қатты бол, досыңа балдай тәтті бол.
  6. Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды.
  7. Жүз сомың болғанша, жүз досың болсын.
  8. Жаман аттан аяғым артық, жаман жолдастан таяғым артық.

Талқылауға сұрақтар

  • «Ақылдымен дос болсаң — биіктейсің» деген ойды өмірден мысалмен дәлелде.
  • Неліктен «дос жылатып айтады»?
  • «Жүз дос» ұғымы — сан ба, әлде сапа ма?

3-аялдама: «Жаман дос — көлеңке»

Әдеби еске түсіру

Ы. Алтынсариннің «Жаман жолдас» әңгімесін еске түсіреміз. «Неліктен жаман жолдас деп аталды?» деген сұраққа оқушылар өз ойларын айтады.

Негізгі тұжырымдар

  • Жолдасын қиын сәтте тастап кету — опасыздық.
  • Өз басын ғана ойлау — нағыз достыққа жат.
  • Қорқақтық пен жауапкершіліксіздік досқа сенімсіздік тудырады.

Жағдаяттық тапсырмалар

A) Адалдық мәселесі

Досыңның жиі өтірік айтып, біреудің затын жымқырып кетуге бейім екенін байқап жүрсің. Бір күні екеуіңе ортақ, басқа ешкім білмейтін затың жоғалып кетті. Не істер едің?

Ә) Мінез және жауапкершілік

Досыңның мінезі шәлкес: үлкенмен де, кішімен де болмашы нәрсеге ілінісіп қалады, өзінен кішілерге әлімжеттік жасайды. Сенің әрекетің қандай болады?

Достық туралы өлең шумақтары

1) Нағыз достар бір-біріне ұнаған,
Қиындықта бірін-бірі сынаған.
Доссыз өмір сүру мүмкін емес қой,
Сүйеу болар шақтарыңда құлаған.

2) Досы үшін дос көнеді бейнетке,
«Дос» деген сөз ең қадірлі жер-көкте.
Жақсылардың айрылмас досы көп,
Қолын берер қиыншылық келгенде.

3) Достарымды сүйемін бірге жүрген,
Бірге ойнап, менімен бірге күлген.
Достар деген — жаныңның бір бөлшегі,
Орын алған жүректің бір түбінен.

4) Балдырған балалар,
Достықты бағалар.
Есіңе сақтағын:
Адал бол, шыншыл бол.
Өтірік айтпағын,
Сөзіңнен қайтпағын.

5) Достар бірге жүреміз,
Бірге ойнаймыз, күлеміз.
Бірге балық аулаймыз —
Міне, біздер қандаймыз.
Орман, көлге, шыңға біз
Саяхатқа шығамыз.
Бөлінбейді іргеміз,
Әрқашан да біргеміз.

6) Балдырған баламыз,
Досты көп табамыз.
Қашан да, қайда да
Достар үшін бір-бірімізге
Сенімді боламыз.

7) Екі деген — екі дос,
Бірін-бірі қимайтын.
Артық-кемді етпей сөз,
Бірін-бірі сыйлайтын.
Досыңа бол адал жан,
Бірдей бөліс сынақты —
Бір нүктеге қадалған
Екі көзің сияқты.

4-аялдама: «Әдебиет — өмір айнасы, сахна — оның жалғасы»

Сахналық қойылым: «Тақтаға қағылған шеге»

Мінезі тентектеу бір бала болыпты. Бір күні әкесі оған бір дорба шеге беріп: «Жолдастарыңмен әр керіскен, төбелескен кезіңде тақтайға бір шеге қағып отыр», — депті.

Бала бірінші күні тақтайға он шеге қағыпты. Кейін өзіне ие бола жүріп, күн сайын шегені аз қағуға тырысыпты. Ақыры бір күн шеге қақпайтын деңгейге жетіпті.

Сонда әкесі: «Енді керіспеген әр күніңде бір шегеден суырып отыр», — дейді. Бірнеше күннен кейін тақтайда шеге қалмайды.

Әкесі тақтайды көрсетіп: «Қарашы, көптеген тесіктер қалды. Дәл сол сияқты, ашумен айтылған жаман сөз жүректе із қалдырады. Кешірім сұрасаң да, ол із бірден жоғалмайды», — деп түсіндіреді.

Дос — асыл тас сияқты: қуанышыңа ортақтасады, көңілің жабырқаса, демеу болады, қайғыңды жеңілдетеді.

Ел аузынан: Достықтың екі түрі

Ертеректе ел ішінде Әйтімбет деген сөзге шешен кісі болыпты. Бір отырыста замандастары: «Достық неше түрлі болады?» — деп сұрапты.

Әйтімбет: «Достықтың екі түрі болады: бірі — адал достық, екіншісі — амал достық», — деп жауап беріпті.

«Оларды қалай ажыратамыз?» деген сұраққа: «Адал дос — өмірлік нұсқа, амал достықтың өмірі қысқа», — деген екен.

Қорытынды тапсырма

Адал достық пен амал (арам) достыққа мысал келтіріңдер.

  • Амал достық: үй жұмысын немесе бақылау жұмысын көшіріп алуға ғана арналған «достық» (ұзаққа бармайды).
  • Адал достық: ата-аналарымыздың бала күннен бергі берік, сыйлас достығы сияқты өмірлік байланыс.

5-аялдама: «Ағаш жапырағымен көрікті, адам достарымен көрікті»

Бұл бөлімде оқушылар өздерін көріктендіріп жүрген асыл да адал достары туралы әңгімелейді: достықтың мықтылығын нақты мысалдармен дәлелдейді.

Оқушы пікірлері

Рамазан: Досқа жақсылық жасасаң, ол да саған жақсылық жасайды. «Жүз сомың болғанша, жүз досың болсын» деген сөз бекер айтылмаған. Досың болса, ешқашан қиналмайсың.

Меруерт: Дос адамға керек: ой бөлісесің, сырласасың, көмектесесің. Досың көп болсын десең, сабақты жақсы оқып, тәртіпті болу қажет.

Раушан: Досыңды ешқашан ренжітпеу, оған жамандық жасамау керек. Менің досым — Айдана. Мен оны алдамаймын, ренжітпеймін. Ол да мені ренжітпейді.

Нұрболат: Дос әсіресе қиын жағдайда көмектеседі. «Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды» деген мақал шын.

Үрген: Мен досымды жақсы көремін. Менің досым — Рамазан. Ол сабақты жақсы оқиды. Екеуміз ұрыспай, төбелеспей ойнаймыз. Көрмей қалсам, сағынамын.

Ойлануға арналған сұрақтар

  • Сен үшін достықтың ең басты үш қағидасы қандай?
  • Досыңды ренжітіп алсаң, татуласудың дұрыс жолы қандай?
  • Сен өзіңді «нағыз дос» деп айта аласың ба? Неге?

Қорытынды тілек

Бүгінгі сабағымызды қорытындылай отырып, әрқайсыңа адал, таза, ақ ниетті достар көп болсын деп тілейміз. Ең бастысы — өздерің де нағыз дос бола біліңдер.

Қорытынды өлең

Достық деген — таусылмайтын қазына,
Көктемде де солып қалар гүл емес.
Қарамайды ол сыйдың көп пен азына —
Нағыз достар тіпті сый да тілемес.