Қазақша рефераттар

Жаңа білімді меңгерту кезеңі

Сабақ туралы мәлімет

Орны
Жаңаөзен қаласы, Каспий педагогика және салалық технологиялар колледжі
Өткізген
Хайруллаева Ә. Б.
Пәні
Психология
Тобы
2БББ–12 (б)
Сабақ түрі
Аралас
Тақырыбы
Ересек жастағы оқушылардың психологиялық ерекшеліктері

Мақсаттары мен құрылымы

Білімділік

Ересек жастағы оқушылардың психологиялық ерекшеліктері туралы жүйелі мәлімет беру.

Дамытушылық

Шығармашылық тапсырмалар арқылы дүниетанымды кеңейту, белсенділік пен іскерлікті дамыту.

Тәрбиелік

Білімді терең меңгеруге, жинақталған білімді тәжірибеде қолдануға тәрбиелеу.

Әдістері

  • Түсіндірмелі-иллюстрациялық
  • Әңгімелеу
  • Ой қозғау
  • Талдау

Пәнаралық байланыс және көрнекілік

Пәнаралық байланыс

Жалпы психология, жас ерекшелік психологиясы, өзін-өзі тану, анатомия, әлеуметтік психология, отбасы психологиясы.

Көрнекілігі

Интерактивті тақта, слайдтар, суреттер.

Сабақтың жүру барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сәлемдесу. Дәстүрлі емес сәлемдесу тренингі ұйымдастырылады: әдеттегі қол алысу немесе жай сөздің орнына, студенттер бір-бірімен қауіпсіз әрі көңілді тәсілдер арқылы амандасады.

Нұсқаулық

  • Иық тигізіп амандасу.
  • Маңдаймен, шынтақпен, арқамен амандасу.
  • Аяқтың ұшымен амандасу.

Ескерту: қимылдар қауіпсіздік талаптарына сай, жайлы арақашықтық сақтала отырып орындалады.

Түгендеу. Студенттердің қатысуы мен сабаққа дайындығы тексеріледі.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Тақырып: «Жеткіншектердің психологиялық ерекшеліктері» (слайд).

Шығармашылық жұмыс

Студенттер 3 топқа бөлініп, алдын ала дайындаған жұмыстарын қорғайды:

  1. 1 Жеткіншектердің анатомо-физиологиялық дамуы және мінез-құлық ерекшеліктері.
  2. 2 Жеткіншектердің оқу іс-әрекеті.
  3. 3 Ес, ойлау, қиял үдерістерінің дамуы.

III. Үй тапсырмасын бекіту сұрақтары

  • 1) Жас дегеніміз не?

  • 2) Жаңа құрылым дегеніміз не?

  • 3) Жас ерекшелік кезеңдерін атаңыз.

  • 4) Дағдарыс дегеніміз не?

  • 5) Жеткіншек жас деп қай жастағы балаларды айтамыз?

IV. Жаңа материалды қабылдауға дайындық

Студенттердің жаңа тақырыпты белсенді әрі саналы меңгеруі үшін ауызша сұрақтар арқылы ой қозғау ұйымдастырылады.

Жаңа білімді меңгерту

1) Терминдермен жұмыс

Тенденция

Беталыс, бағыт-бағдар.

Рефлексия

Латын тіліндегі reflexio — «кейінге бұрылу» ұғымынан шыққан. Рефлексия — адамның өз әрекетінің мәнін түсініп, «нені, қалай істедім?» деген сұрақтарға нақты жауап беруі, әрекет барысында ұстанған қағидаларды мойындауы немесе қайта қарастыруы.

Рефлексивті жаттығулар

Өзін, досын және жалпы адамзатпен байланысын ой елегінен өткізуге бағытталған тәжірибелер.

2) Жасөспірім кезеңінің психологиялық ерекшеліктері

Жасөспірім кезеңі шамамен 15–16 жастан 21–25 жасқа дейінгі аралықты қамтуы мүмкін. Бұл — сенімсіздік пен жүйесіздік сезімдері біртіндеп азайып, тұлғаның шынайы есеюі басталатын уақыт.

Негізгі өзгеріс

Сана-сезімде сапалық өзгеріс жүреді. «Мен енді бала емеспін» деген түсінік қалыптасып, адам өзін ересек сезіне бастайды, ересек болуға және айналасының да өзін солай қабылдауына ұмтылады.

Жасөспірім өз орнын табуға күш салғанымен, әлеуметтік орта мен рухани өмір тәжірибесін толық танып үлгермегендіктен, өзіне және өзгелерге қатысты көптеген сұрақтарға жауап іздейді. Бұл кезеңде басқа жынысқа қызығушылық та күшейеді.

Өзіндік сұрақтар

  • Мен кіммін?
  • Мен қандаймын?
  • Қабілеттерім қандай?
  • Өмірлік идеалым қандай?
  • Мен кім болғым келеді?

Жасөспірімдік шақта рефлексия айқын көрінеді: адам өзін тануға, өз-өзін бағалауға, мүмкіндіктері мен қабілеттерін таразылауға ұмтылады. Кейде сезімталдық артып, сәтсіздікке тез берілгіштік байқалады; сыртқы ықпал (бөгде пікір, әсерлі сөз) көңіл күйге қатты әсер етуі мүмкін.

Психологиялық зерттеулерде (Л. Ф. Обухова еңбектерінде) жасөспірім тұлғасындағы жаңа құрылымдардың бастауы жеткіншек кезеңде қаланатыны, ал ерте жасөспірім шақта олар саналы түрде айқындалып, тұлғаның өзіндік дамуында маңызды өзгерістер болатыны атап өтіледі.

Мектеп бітірушілердің өмірінде кәсіби өзіндік анықталу өзекті орын алады. Жоғары сынып оқушыларының мамандық таңдауы көбіне қызығушылық, бейімділік, ұстаным және таңдау салдарын түсіну сияқты факторларға сүйенеді. Кейбірі мамандықты кездейсоқ жағдайларға тәуелді таңдайды, сондықтан шешімнің жауапкершілігін жасөспірімнің өзі саналы түрде қабылдауы маңызды.

Физиологиялық жетілу туралы қысқаша

Бұл кезеңде физиологиялық жетілу біртіндеп тұрақтанып, жүйке жүйесінің функционалдық мүмкіндіктері ересек адам деңгейіне жақындайды. Дегенмен жас ерекшелікке байланысты жүктемені дұрыс реттеу (ұйқы, демалыс, оқу қарқыны) маңызды.

Тренингтер мен тәжірибелік тапсырмалар

«Джунглиде жауған жаңбыр» жаттығуы

Мақсаты: иық, мойын және омыртқа аймақтарындағы бұлшықет ширығуын азайту, босаңсу.

Уақыты: 10 минут.

Нұсқаулық

  1. 1 Барлығы шеңбер құрып, бірінің артынан бірі тұрады.
  2. 2 «Самал жел» — алдыңыздағы адамның арқасын алақанмен жеңіл сипау.
  3. 3 «Жел күшейді» — қысымды аздап арттыру.
  4. 4 «Қатты дауыл» — жұмсақ шеңберлі қозғалыстар.
  5. 5 «Ұсақ жаңбыр» — арқадан жеңіл тықылдату.
  6. 6 «Нөсер» — алақан және саусақтармен жоғарыдан төмен сипау.
  7. 7 «Бұршақ» — саусақтармен сәл күштірек тықылдату.
  8. 8 Қайтадан «нөсер–самал–тыныштық–күн» ретімен қайталау.
  9. 9 180° бұрылып, жаттығуды жалғастыру (әр адам екі рөлде де болады).

Талдау сұрақтары

  • Жаттығудан кейін қандай сезімде болдыңыз?
  • Әрекеттерді қандай көңіл күймен орындадыңыз?
  • Өз әсеріңізбен бөлісіңіз.

«Менің асыл бес құндылығым» тренингі

Мақсаты: жақын адамдарды бағалауға, қолдағы бар дүниенің қадірін түсінуге үйрету.

Уақыты: 5 минут.

Нұсқаулық

  1. 1 Ақ қағазды 5 бөлікке бөліп, әр бөлікке сіз үшін ең қымбат адамды/заттарды/құндылықтарды ретімен жазыңыз.
  2. 2 Ең аз қажет деп есептеген біреуін таңдап, жыртып тастаңыз; «ол болмаса өмірім қалай өзгерер еді?» деп елестетіңіз.
  3. 3 Осы әрекетті қалған құндылықтармен кезекпен қайталаңыз, әр қадамнан кейін өз реакцияңызды байқаңыз.
  4. 4 Тренинг соңында әсеріңізді бөлісіңіз.

Ескерту: бұл — ойын. Қатысушылардан оны шынайы өмірмен шатастырмай, қауіпсіз эмоционалдық шекте орындауды сұраңыз.

1-тапсырма: «Сіздің мінезіңіз қандай?» (жедел тест)

Мақсаты: мінез бен көңіл күй ерекшеліктерін жедел анықтау. Сұрақтарға тек «Иә» немесе «Жоқ» деп жауап беріледі.

Сұрақтар

  1. Сізге ащы, дәмдеуіштері көп тағам ұнай ма?
  2. Сіз өзіңізді ортада жақсы сезінесіз бе?
  3. Кейде қуаныштан ерекше көтеріңкі күйге түсесіз бе?
  4. Дастарқан басында қонақтарды қызықтыра аласыз ба?
  5. Басыңыз жиі ауыра ма?
  6. Кейде тіс жууды ұмытып кетесіз бе?
  7. Әрқашан бір шаш үлгісімен жүресіз бе?
  8. Басқатырғыштарды шешкенді ұнатасыз ба?
  9. Дене жаттығуларымен айналысасыз ба?
  10. Сізде меланхолиялық көңіл күй жиі бола ма?
  11. Тыныштықта жұмыс істегенді ұнатасыз ба?
Жауап Ұпайлар (1–11)
Иә 3, 2, 4, 3, 1, 4, 3, 1, 3, 1, 4
Жоқ 2, 1, 2, 2, 2, 1, 4, 4, 1, 4, 1

Нәтижені талдау

  • 20 ұпайдан төмен: тыныштықты, табиғатта серуендеуді ұнатасыз; шулы орындардан гөрі үйдегі жылы қарым-қатынасты қалайсыз.
  • 21–24 ұпай: адамдармен тез тіл табысасыз, алайда көңіл күй ауыспалылығы жиі болуы мүмкін.
  • 25 ұпайдан жоғары: ортада белсендісіз; әзіл-қалжың арқылы өзгенің көңіл күйін көтере аласыз.

2-тапсырма: «Мен және менің ата-анам» тесті

Тақырыптық кіріспе: Отбасы — баланың ең жақын әлеуметтену ортасы. Осы ортада өмірдің мақсаты, құндылықтар, өз-өзін ұстау және өзгелермен қарым-қатынас орнату туралы алғашқы түсініктер қалыптасады.

Нұсқаулық

Сұрақтарға «Иә», «Жоқ» немесе «Кейде» деп жауап беріңіз.

  1. Ата-анаңыз сіздің достарыңызды біле ме?
  2. Сіз ата-анаңызбен ашық сөйлесіп, жеке сұрақтар бойынша кеңес аласыз ба?
  3. Сізді ата-анаңыздың жұмысы қызықтыра ма?
  4. Достарыңыз үйіңізге жиі келе ме?
  5. Үйдегі өз міндеттеріңізді орындайсыз ба?
  6. Үйде жалығасыз ба, демалысты үйден тыс жерде өткізгенді жөн көресіз бе?
  7. Ата-анаңызбен ортақ қызығушылықтарыңыз немесе ортақ істеріңіз бар ма?
  8. Отбасылық мерекелерге дайындыққа қатысасыз ба?
  9. Туған күніңізде ата-анаңыздың үйде болғанын қалайсыз ба?
  10. Оқыған кітаптарыңызды ата-анаңызбен талқылайсыз ба?
  11. Телехабарлар мен фильмдерді ата-анаңызбен талқылағанды ұнатасыз ба?
  12. Ата-анаңызбен театрға, көрмеге, музейге барасыз ба?
  13. Өміріңізде ата-анаңызбен серуендеу, саяхатқа шығу жиі бола ма?
  14. Демалысты ата-анаңызбен өткізгенді қалайсыз ба?
  15. Сіздің ойыңызша, ата-анаңызбен өзара түсінбеушілік бар ма?

Ұпайлау

  • Иә2 ұпай
  • Кейде1 ұпай
  • Жоқ0 ұпай

Нәтижені түсіндіру

  • 10 ұпай және төмен: өзара түсінбеушілік айқын. Бірге тұрсаңыз да, бір-біріңізге «жат» болып көрінуі мүмкін. Алғашқы қадамды өзіңіз жасап көріңіз: ата-анаңыздың да жеке қызығушылығы, уайымы, жауапкершілігі бар адамдар екенін түсінуге тырысыңыз.
  • 11–20 ұпай: қарым-қатынас жаман емес, бірақ толық үйлесім емес. Кішкене күш салсаңыз, ата-анамен байланыс та қызықты әрі пайдалы бола алады.
  • 20 ұпайдан жоғары: өзара түсіністік жоғары. Ашықтық, сыйластық және қолдау бар; мұндай қатынас — отбасының маңызды тірегі.

Бекіту және кері байланыс

VI. Жаңа білімді бекіту (INSERT стратегиясы)

Не білдім?

Тақырып бойынша негізгі түсініктер мен анықтамалар.

Не үйрендім?

Жасөспірімдік шақтағы өзгерістердің себеп-салдарын түсіндіру.

Нені білгім келеді?

Кәсіби өзіндік анықталуға әсер ететін факторларды тереңдету.

Кері байланыс

Сабақ соңында пікір алмасу ұйымдастырылады және тақырыпты нығайтуға арналған қысқа видеоматериал ұсынылады («Ақыл жолы… Ізгіліктен үгіттер»).

Қорытынды

Сабақ барысында жасөспірім және ересек жас кезеңіндегі психологиялық ерекшеліктер талданып, рефлексияның тұлғалық дамудағы рөлі, сондай-ақ кәсіби өзіндік анықталудың маңызы айқындалды. Тренингтер студенттердің өзін тануына, сезімін бақылауына және құндылықтарды пайымдауына бағытталды.

Үй тапсырмасы

  1. Жоғары мектеп жасындағы оқушыларды зерттеу: оқу мен ақыл-ой әрекетінің ерекшеліктері.
  2. Оқу–кәсіби іс-әрекет: жоғары мектеп жасындағы негізгі әрекет түрі.
  3. Жоғары мектеп жасындағы танымдық қызығушылықтардың сипаттамасы.

Бағалау

Студенттердің белсенділігі, топтық жұмысқа қатысуы, жауаптарының дәлдігі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады. Қажет болған жағдайда материалдың толық нұсқасы қосымша ретінде ұсынылады.