Қос жынысты және дара жынысты гүлдер
Батыс Қазақстан облысы • Шыңғырлау орта мектебі
Биология пәні мұғалімі: Сарекенова Бибігүл
Сабақтың тақырыбы
Қос жынысты және дара жынысты гүлдер. Гүл формуласы.
Мақсаты
- Гүлдің құрылысы туралы білімдерін тексеру.
- Аналық пен аталықтың құрылысы және қызметімен таныстыру.
- Табиғатта гүлдерге қамқор болуға және оларды қорғауға тәрбиелеу.
Әдістер
Түсіндіру, өздік жұмыс, тест, сұрақ-жауап, көрнекілік.
Көрнекіліктер
Интерактивті тақта, суреттер, кестелер.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа әзірлік, оқушылардың назарын сабаққа бағыттау.
II. Үй тапсырмасын пысықтау
Үй тапсырмасы тест әдісімен тексеріледі.
| № | Сұрақ | Жауап |
|---|---|---|
| 1 | Жыныс мүшелері бар, бұтақтанбайтын, түрі өзгерген, қысқарған өркен. | Гүл |
| 2 | Жіпше мен тозаңқаптан тұрады. | Аталық |
| 3 | Гүл бөліктерінің сыртын қаптап тұрады. | Тостағанша |
| 4 | Аналықтың тозаңды қабылдайтын бөлігі. | Аузы |
| 5 | Ұрықтану тозаңданудан бұрын ба, әлде кейін бе? | Кейін |
| 6 | Белгілі ретпен орналасқан ұсақ гүлдер тобы. | Гүлшоғыр |
| 7 | Аталық және аналық жыныс жасушаларының қосылуы. | Зигота |
III. Жаңа сабақ
Сабақ сұрақ қоюдан басталады:
Сұрақ: Гүл деген не?
Жауап: Гүл — өсімдіктің генеративті мүшесі.
Өздік жұмыс: «Гүл бөлімдерінің қызметі» кестесін толтыру.
Кесте толтырылғаннан кейін сыныппен бірге талданады.
Гүл бөлімдері және қызметі
- Гүл сағағы
- Гүл табаны
- Тостағанша
- Күлте
- Аталық
- Аналық
Негізгі ұғымдар
Гүл — генеративті мүше. Сондықтан оның аталығы және аналығы болады.
Егер бір гүлде аталық пен аналық бірге орналасса, ол қос жынысты гүл деп аталады. Ал аталық пен аналық әртүрлі гүлдерде орналасса, ол дара жынысты гүл болады.
Мысал
Қызанақ — қос жынысты, себебі аталық пен аналық бір гүлде орналасқан.
Мысал
Тал — дара жынысты, себебі аталық және аналық екі бөлек гүлде орналасқан.
Бір үйлі және екі үйлі өсімдіктер
Бір үйлі
Аталық және аналық гүлдері бір өсімдіктің бойында орналасады. Мысал: жүгері.
Екі үйлі
Аналық гүлі бір өсімдікте, ал аталық гүлі екінші өсімдікте орналасады. Мысал: тал.
IV. Интерактивті тақтамен жұмыс
Тақтада берілген кестені толтыру: өсімдіктердің гүл формуласын жазу.
| Өсімдік атауы | Формуласы |
|---|---|
| Алма | … |
| Мақта | … |
| Көкнәр | … |
Ескерту: формулалар сабақта талдау арқылы нақтыланып жазылады.
V. Биологиялық диктант
Жазу барысында мұғалім гүлді талдауды ауызша айтады, ал оқушылар гүл формуласын жазады.
Итмұрын гүлі
Дұрыс гүл, қос жынысты, қос гүлсерікті. Тостағаншасы — 5, күлтесі — 5. Аталығы мен аналығы — көп.
Асбұршақ гүлі
Бұрыс гүл, қос жынысты, қос гүлсерікті. Тостағаншасы — біріккен 5.
Күлтесі: біреуі — желкен, екеуі — ескек, екеуі біріккен — қайықша. Сондықтан 1+2+(2) түрінде жазылады (кейде К3+(2) деп те берілуі мүмкін).
Аталығы — 10: тоғызы жіпшесінен біріккен (жақшаға алынады), бір аталығы бос: A(9)+1. Аналығы — біреу.
VI. Қорытынды бөлім
«Сұрақ — бізден, жауап — сізден» форматында ауызша сұрақтарға жауап беру.
- 1. Қос жынысты гүл деп қандай гүлдерді айтамыз?
- 2. Бір үйлі және екі үйлі өсімдіктердің айырмашылығы қандай?
- 3. Дара жынысты гүлдердің ерекшелігі неде? Неліктен оларды аталық және аналық гүлдер деп атайды?
- 4. Қос жынысты және дара жынысты гүлдердің айырмашылығын Венн диаграммасы арқылы салыстырыңыз.
VII. Оқушыларды бағалау
Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындауы және жауаптарының дәлдігі бойынша бағалау.
VIII. Үй тапсырмасы
- Қосымша материалдардан гүлдің суретін тауып, бөлме өсімдіктерінің аттарын жазыңыз.
- Талдауын жасап, гүл формуласын жазыңыз.
- Сөзжұмбақ құрастырыңыз.
- Параграфты оқып, сұрақтарға жауап беріңіз.