Ақындықтан биік қойылған қазақ азаматының тұлғасы қалай болу керек деп ойлайсыздар
Тақырыбы: «Мен — қазақ елінің азаматымын»
Бұл мәтін — 10–11 сынып оқушыларына арналған тәрбиелік дөңгелек үстелдің мазмұны. Ондағы негізгі ой — Тәуелсіз Қазақстан азаматы ретінде Отанға сүйіспеншілікті, ана тіліне құрметті күшейту және өскелең ұрпақтың рухани-мәдени жауапкершілігін тереңдету.
Мақсаты
- Оқушылардың бойында Отанға деген ұлтжандылық сезімді ояту.
- Ана тілінің қоғамдағы орнын көтеріп, қызметін кеңейту.
- Мәдениеті өркендеген елдің болашағына сенімді бекіту.
- Тіл байлығын және рухани байлықты дамыту.
Қатысушылар
10–11 сынып оқушылары
Есте қалар ой
«Отаншылдық рухы бізге ауадай қажет». — Н. Ә. Назарбаев
Көрнекіліктер мен ұрандар
Мақал-мәтел
«Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол».
Тәуелсіздік туралы ұран
«Мәңгілік мақтан, дауылпаз дастан — Қазақстан! Жасай бер, жаса, Тәуелсіз ел — Қазақстан!»
Радио жаңалығы: 1991 жылғы 16 желтоқсан
Дыбыс хабарламасы
«Тыңдаңыздар! Тыңдаңыздар! Тыңдаңыздар! Бүгін қазақ елінің егемендігі туралы акт қабылданды. Біздің Тәуелсіздігімізді алғашқы болып Түркия мемлекеті таныды. Бұл күн — 1991 жылы 16 желтоқсан».
Жүргізушінің сөзі
Бұл күн — ұлт санасында отарлық ауыртпалықтан арылып, жаңа таңмен бірге еркін елдің азаматы болып оянудың символы. Ұлт тағдыры сыналар сәтте әрдайым жастардың үні анық естіледі. Сол себепті «Мен — қазақ елінің азаматымын» тақырыбын талқылау үшін дөңгелек үстелге жиналу — бүгінгі буынның азаматтық ұстанымын айқындайтын қадам.
Талқылау сұрақтары және пікірлер
1) Қоғам қайраткерлері мен ақын-жазушылар ұлт болмысын қалай қадірледі?
Жұлдыздың пікірі
Фариза Оңғарсынова ұлттық намысты жоғары қойған тұлға ретінде айтылады. Кеңес дәуірінде Германиядан келген аудармашыларға өлеңдерін аудартудан бас тартқаны жөнінде дерек айтылады. Сондай-ақ қонақта қазақтың ұлттық тағамы — қазы-қартаға ерсі көзқарас білдіріп, мысқылдағандарға: «Салт-дәстүрімді сыйламаған адамдар арқылы байымай-ақ қояйын», — деп кесімді жауап бергені ұлттық қадір-қасиетті қорғаудың үлгісі ретінде бағаланады.
Серіктің пікірі
Мұхтар Шахановтың азаматтық ұстанымы ерекше аталады. «Естелік кітаптан» кейін шетел ақыны Джон Эшберидің: «Құдайым әр ақынға өз ұлтына Мұхтар Шахановтай қызмет етуді жазсын», — деген ойы келтіріледі. Бұл пікір ұлтқа адал қызмет етудің биік өлшемін көрсетеді.
Түйін
Мұхтар Шаханов — азаматтықты ақындықтан биік қоятын тұлға ретінде сипатталады.
2) «Ақындықтан биік» азамат тұлғасы қандай болуы керек?
Бұл сұрақ төңірегінде оқушылар (Арай, Назерке, Салтанат) өз ойларын ортаға салады: азаматтың өлшемі — біліммен ғана емес, елге деген адалдықпен, тілге құрметпен, намыс пен жауапкершілікпен айқындалады.
3) «Ана тілін сүймейді, басқа тілде сөйлегенді ұнатады» дегенді қалай түсінеміз?
Бұл ойға байланысты Меруерт, Нұржан, Айтбек, Болатбек пікір білдіреді. Негізгі бағыт — өзге тілді білу құндылық болғанымен, ана тілді менсінбеу ұлттың рухани тірегін әлсірететіні айтылып, тіл — мәдениет пен болмыстың өзегі екені алға тартылады.
Жат елде жүргенде жігер берген белгі
Әсияның оқыған сөзі
«Мен жат елде, миллиард қытай арасында жүргенімде төсегімнің басында қазақтың көк туы мен Елбасының суреті тұрды. Сол сурет мені Қазақстанға жетеледі. Мен арманыма жетіп, Тәуелсіз елдің азаматы атандым».
Осы оқиғадан кейін өз елінде жүрген оқушылар (Айжан, Гүлжайна, Азамат) ой бөлісіп, тәуелсіздіктің қадірін сезіну — күнделікті әрекеттен басталатынын атап өтеді.
Ана тілі — рухтың тірегі
Дәйексөздер
«Ананың тілі, ананың тілегі, ананың махаббаты — тілі жетпес бір жатқан теңіз емес пе?!» — Б. Бұлқышев
«Ана тілін білмеген — ақылы жоқ желікбас. Ана тілін сүймеген — халқын сүйіп жарытпас». — Б. Сарноғаев
Көркем бөлім
Кеш барысында ұлтжандылықты сездіретін өлеңдер оқылады (Жұлдыз, Еламан, Данияр). Сонымен қатар «Қазақ елі» әні орындалады (Әні — Батырбаев).
Өзге ұлт өкілдерінің құрметі — ортақ жауапкершілік
Қазақ елін, жерін, тілін сүюдің үлгісі болатын өзге ұлт өкілдері тарихта аз емес. Қазақстанда өмір сүрген диаспора өкілдерінің таңдаулы тұлғалары — Г. Бельгер, А. Осман, Н. Лушникова, З. Ахметова сияқты азаматтардың қазақ болмысын құрметтеп, тіліміздің жанашыры болуы әрбір қазақ азаматына әрі мақтаныш, әрі терең ой салады.
Қорытынды: тобықтай түйін
Көк байрағы желбіреп, мәдениеті өркендеген тәуелсіз мемлекетте өмір сүру — зор мәртебе. Әрбір азамат өз елін, жерін, тілін мақтан етуге ғана емес, оны қорғап, дамытуға да міндетті.
С. Торайғыровтың өлеңі
«Мен — қазақ, қазақпын деп мақтанамын,
Ұранға “Алаш” деген атты аламын.
Сүйгенім — қазақ өмірі, өзім қазақ,
Мен неге қазақтықтан сақтанамын?!» — С. Торайғыров