Есептік тобы
6-сыныпқа арналған қазақ тілі сабағы
Сабақтың тақырыбы: Сан есімнен өткенді қайталау
Мақсаты
- Сан есім бойынша алған білімді тереңдету және жинақтау.
- Әр оқушыны өз бетінше білім алуға дағдыландыру.
- Ұлттық тәрбие негізінде оқушы бойына адамгершілік қағидаларын, халықтың құнды тәлім-тәрбиесін сіңіру.
Психологиялық дайындық
Сабақты бастамас бұрын қысқа серпіліс жасап, зейінді шоғырландыру ұсынылады.
Үй тапсырмасын тексеру: «Сегіз аяқ» үзіндісі
Алыстан сермеп,
Жүректен тербеп,
Шымырлап бойға жайылған.
Қиядан шауып,
Қисынын тауып,
Тағыны жетіп қайырған –
Толғауы тоқсан қызыл тіл,
Сөйлеймін десең, өзің біл!
Топқа бөлу
Оқушылар сан есімнің түрлері бойынша топтарға бөлінеді.
1) Есептік топ
Нақты сан мөлшерін білдіретін сан есімдер.
2) Реттік топ
Ретін, кезегін білдіретін сан есімдер.
3) Жинақтық топ
Жинақ мағынасын білдіретін сан есімдер.
4) Болжалдық топ
Шамамен, жуық мөлшерді білдіретін сан есімдер.
5) Топтау топ
Топтап, бөліп көрсететін сан есімдер.
6) Бөлшектік топ
Бөлшек мағынасын білдіретін сан есімдер.
Ой қозғау: «Тойға шашу»
Оқушылар «шашу» сұрақтарын таңдап, тез әрі дәл жауап береді.
1) Күрделі сан есім қалай жасалады?
- а) қосарлану арқылы
- ә) тіркесу арқылы
- б) қосарлану және тіркесу арқылы
2) Атау септіктегі сан есімдер сөйлемде қандай мүше болады?
Талқылау арқылы мысал келтіріп дәлелдеңіз.
3) Сан есім сөздің қай тобына жатады?
- а) көмекші есім
- ә) атаушы есім
- б) одағай
4) Туынды сан есімді көрсет
- а) бір, он, жиырма, мың
- ә) үштік, төртінші, жүздеген
- б) он екі, алпыс үш, мыңдаған
Талдау сұрақтары және мәтінмен жұмыс
Абайдың сөзіне сүйеніп ойлан
«Жарлы болсаң, арлы болма», «Қалауын тапса, қар жанады», «Алтын көрсе, періште жолдан таяр» мақалдарын сынайтын Абайдың қай сөзі? Нешінші сөз?
Өлең үзіндісіндегі сан есім түрін анықта
Атадан алтау,
Анадан төртеу,
Жалғыздық көрер жайым жоқ.
Мағынасын түсіндір: сан есімді тап
Етектейін еріннен,
Екі елісі қалыпты.
Қиғаш қамыс құлақтан,
Бір тұтамы қалыпты.
Жалбыраған жалынан,
Жалғыз қарыс қалыпты.
Бір құлаштай құйрықтан,
Бір уыстай қалыпты.
Сергіту сәті
«Қара жорға» биі.
Білімді жан-жақты тексеру: «Бәйге»
Ойын бірнеше межеден тұрады. Әр меже оқушының білімін нақты дағдылар арқылы тексереді: сөз тіркесі, мақал-мәтел, ойлау және емле.
Бірінші меже: «Жалғастыр»
Берілген сөздерге өлшем-мағынасы бар тіркестерді жалғап жазыңыз: су, бұлт, тұз, өлең, қамыр, ет, шай.
Бір шымшым
…
Бір жайым
…
Бір шөкім
…
Бір қайнатым
…
Бір асым
…
Бір ұрттам
…
Бір шумақ
…
Екінші меже: «Мақал құра»
Сан есім қатысқан мақал-мәтелдерді құрастырыңыз немесе жалғастырыңыз.
Үшінші меже: «Ойла, ойлан, ойландыр»
Сан есімнің емлесін еске түсіріп, қателерді түзетіп, дәптерге дұрыс нұсқасын жазыңыз.
Қате нұсқалар (түзетуге арналған)
- Бір мың тоғызжүз алпысбес
- бес жүз – отыз бір
- 25 ке
- 12 – ден
- 5 сынып
- ҮІ - ғасыр
- жетіеу алма
- 1000 – даған
- сағат 5 терде
- 20 – дәптер
- 50 - 50 ден
- 11 ден
- 16 – желтоқсан
- ХХ том
- 2 інші
- он – оннан
- 100 шамалы
- отызға тарта
- екіжарты
- 90 - ға таман
- онбес жарым
- 1938 жыл
- 7 - інші маусым
Назар аударатын ережелер
- Күрделі сан есімдердің жазылуы (бөлек/бірге).
- Сандардың септік жалғауларымен жазылуы (сызықша және бос орын мәселелері).
- Рим цифрларының қолданылуы (ғасыр, том).
- Жыл, ай, күн атауларымен тіркесуі.
- Шамаластық мәнді тіркестердің (шамалы, тарта, таман) жазылуы.
Төртінші меже: «Кім жүйрік?»
Жылдам сұрақ-жауап немесе қысқа тапсырмалар арқылы білімді бекітіңіз.
Бесінші меже: «Құпия сөздің құлпын аш»
Жұмбақтардың жауабын табыңыз: жарық, уақыт, ой, ай мен күн.
1) Сандықтың ішіне нені тығып ұстай алмайсың?
Жауабы: …
2) Сен жоғалтсаң, мен іздеп таба алмайтын; мен жоғалтсам, сен іздеп таба алмайтын. Ол не?
Жауабы: …
3) Көппен бөліскен сайын көбейеді. Ол не?
Жауабы: …
4) Әпкесі бауырына қонаққа барады, бауыры одан тығылып қалады. Ол не?
Жауабы: …
Автор туралы мәлімет
Білім беру ұйымы
Оңтүстік Қазақстан облысы, Арыс ауданы, М. Шаханов атындағы жалпы орта мектебі.
Пән мұғалімі
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі: Полатова Айнұр Мүслімбекқызы.
Ескерту: толық нұсқасын жүктеу бөлімі бастапқы мәтінде көрсетілген.