Ішімдегінің бәрі тілімде, тілімдегінің бәрі түрімде
Ана тілі туралы
Ана берген туған тілім, ата берген құрал тілім. Ана сүті бой өсірсе, ана тілі ой өсіреді. Әрбір халық өз ана тілінде ғана бақытты. Ана тілі — бәріміздің анамыз, өйткені ол — ұлтымыздың анасы.
Ана тілің алпыс тілге татиды.
Туған ел — тұғырың, туған тіл — қыдырың.
Есте ұстайтын тұжырым
Тілін білмейтіндер емес, тілін білгісі келмейтіндер — мәңгүрт.
Тілдің құдіреті
Тіл — достықтың алтын көпірі, ұлттың сүйенетін тамыры. Тіл — өлшеусіз қазына, өрісі кең әлем. Тіл сүйексіз болса да, сүйектен өтеді: кейде бір ауыз сөз жараны тереңдетіп, кейде үміт сыйлайды.
Мәртебе
Тіл мәртебесі — ел мәртебесі.
Қауіп
Өзге тілде сөйлеу қауіпті емес, өзге тілде ойлау қауіпті.
Өткірлік
Тіл — қылыштан да өткір.
Тілі өлген ел — тірі өлген ел.
Тілдің жоғалуы — ұлттық жадының үзілуі, рухани сабақтастықтың әлсіреуі.
Сөз мәдениеті
Ой жүйрік болса, тіл де жүйелі болады. Ми ойлағанды тіл тындырады. Сөздің салмағын сезіну — адамның өз қадірін тануы: сөз қадірін білмеген — өз қадірін білмейді.
Тіл жүйрік емес, ой жүйрік.
Құр судан май шықпайды, құр сөзден мән шықпайды.
Құлаққа кірген суық сөз, көңілге барып мұз болады.
Еттен өткен таяқтан, сүйектен өткен сөз жаман.
Жүйелі сөздің өлшемі
- Жүйелі сөз — жүйесін табады, жүйесіз сөз — иесін табады.
- Жақсының сөзі — өлшеп-пішкендей, жаманның сөзі — түйеден түскендей.
- Ине көзінен сынаса, шешен сөзінен сынайды.
Тәрбие және жауапкершілік
Тәрбие тілден басталады. Басқа пәле — тілден. Бал тамған тілден у да тамуы мүмкін: сондықтан сөздің орны мен өлшемін білу — азаматтық жауапкершілік.
Сақтық
- Аңдамай сөйлеген — ауырмай өледі.
- Ашуың келсе — қолыңды тарт; айтпас жерде — тіліңді тарт.
- Жақсы байқап сөйлейді, жаман шайқап сөйлейді.
Өзін-өзі ұстау
- Көнектей басыңа шүмектей тілің жау.
- Аяғы жаман төрді былғайды, аузы жаман елді былғайды.
- Жатып сөйлеген жігітке жараспайды.
Ең берік қағида
Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ.
Қанатты нақылдар
Төмендегі сөздер — тілдің қуатын, сөздің салмағын және ойдың тереңдігін айқындайтын қысқа да нұсқа түйіндер.
Тіл — буынсыз, ой — түпсіз.
Тіл — ақылдың өлшемі.
Тіл қоса алады жер мен көктің арасын, тіл айырады анасының баласын.
Аузы құлып сандықты тіс ашпаса, тіл ашады.
Аталы сөзге арсыз ғана жауап қайтарады.
Біреу қасып айтады, біреу басып айтады, біреу жаны ашып айтады.
Найзалассаң — найзалас, тіл найзаңмен түйреме.
Өлеңді қосылып айтқан жақсы, сөзді тосып айтқан жақсы.
Сөз — көмек, тіл — құрал.
Сөз бергенге ерме, бөз бергенге ер.
Малға кедей — жарлы, тілге кедей — сорлы.
Тіземнен сүріндірсе сүріндірсін, тілімнен сүріндірмесін.
Қорытынды ой
Өз тілің — бірлік үшін, өзге тілің — тірлік үшін. Тілді құрметтеу — өзіңді, еліңді, тарихыңды құрметтеу.