Қазақша рефераттар

Хлоропластар - митохондриялар сияқты қос мембраналы органоид

Сабақтың тақырыбы

§16. Пластидтер — мембраналы органоид

Білімділік

Пластидтер мен мембраналы органоидтер туралы түсінік қалыптастыру, олардың маңызы мен қызметін түсіндіру.

Дамытушылық

Пластидтердің маңызын ашу, білімді жетілдіру, шығармашылық қабілеттерді дамыту және ойлау дағдыларын шыңдау.

Тәрбиелік

Ойын элементтері арқылы ойды еркін, ашық жеткізуге баулу; адамгершілік және эстетикалық тәрбие беру.

Сабақтың типі

Дәстүрлі

Сабақтың түрі

Аралас сабақ

Әдіс-тәсілдер

СТО элементтері, Блум таксономиясы, ауызша баяндау, сұрақ-жауап.

Көрнекіліктер

Кесте, сурет, муляж, электронды оқулық, интерактивті тақта.

Пәнаралық байланыс

География, химия.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу, назарды сабаққа аудару, сыныптың жұмысқа дайындығын қамтамасыз ету.

II. Үй тапсырмасын сұрау (Блум таксономиясы)

I топ: «Саркосома»

Митохондрия
  • Білу: «Митохондрия» атауы қандай мағына білдіреді?
  • Түсіну: Митохондрияны зерттеген ғалымдарды атаңдар.
  • Қолдану: Берілген суреттің мазмұнын анықтаңдар.
  • Синтез: Митохондрияның негізгі қызметін тұжырымдаңдар.

II топ: «Биобласт»

Митохондрия
  • Білу: Митохондрияның ішкі мембранасы қандай қызмет атқарады?
  • Түсіну: Митохондрияның құрамы қандай?
  • Қолдану: Митохондрияның өткізгіштері қандай?
  • Синтез: Митохондрияның пайда болуы туралы гипотезалар неше топқа бөлінеді?

III. Өткен сабақты пысықтау

«Митохондрия» тақырыбы бойынша видеоролик көрсету.

IV. Жаңа сабақ: Пластидтер

Пластидтер — әртүрлі заттардың синтезі жүретін, соның ішінде ең маңыздысы фотосинтез жүзеге асатын мембраналы органоид. Олар тек өсімдік жасушаларына тән және өсімдік жасушаларындағы зат алмасу үдерістерін жануар жасушаларынан ерекшелендіреді.

Пластидтердің негізгі типтері

  • Лейкопластар

    Түссіз (мөлдір) пластидтер.

  • Хлоропластар

    Жасыл пластидтер.

  • Хромопластар

    Қызыл–сары реңді пластидтер.

Әр пластид екі қабатты мембранадан тұратын қабықпен қоршалған. Зерттеушілердің пікірінше, пластидтер ұрық және түзуші ұлпа жасушаларындағы түссіз пропластидтерден дамиды. Барлық пластидтер бір бастаудан түзілетіндіктен, олар бір-біріне ауыса алады.

Пластидтердің өзара ауысуы (мысалдар)

  • Лейкопласт жарықта хлоропластқа айналады (мысалы, картоп түйнегінің жасылдануы).
  • Жарық жеткіліксіз болса, жапырақтың түсі ағарады (хлорофилл азаяды).
  • Күзде жапырақтың қызыл–сары түске боялуы пигменттердің арақатынасына байланысты.

Хлоропластар

Хлоропластар — митохондрия сияқты қос мембраналы органоид. Пішіні көбіне сопақша, өлшемі шамамен ұзындығы 5–10 мкм, ені 2–4 мкм.

Хлоропластың ішкі бөлігінде строма және жалпақ мембраналы тилакоидтер болады. Тилакоидтер қабаттанып, граналар түзеді (бір гранада 50-ге дейін тилакоид болуы мүмкін).

Хлорофилл тилакоид жүйесімен байланысты құрылымдарда орналасып, фотосинтез үдерісінің жүруіне мүмкіндік береді. Хлоропластар бөліну арқылы көбейеді.

Сандық дерек

  • Бір мезофилл жасушасында орта есеппен 40–50 хлоропласт болуы мүмкін.
  • Жапырақтың 1 мм2 ауданында 500 000-ға жуық хлоропласт кездеседі.

Хромопластар

Хромопластарда сары, қызыл, қоңыр және басқа да рең беретін пигменттер болады. Олар көбіне жемістерде, жапырақтарда және гүлді өсімдіктердің күлте жапырақшаларының жасушаларында кездеседі.

Негізгі пигменттері: каротин және ксантофилл. Пішіні әртүрлі болуы мүмкін: дөңгелек, үшбұрышты, ине тәрізді.

Эволюциялық тұрғыдан алғанда, пластидтердің дамуы мен өзгергіштігі өсімдіктердің бейімделу қабілетінде маңызды орын алады.

Лейкопластар

Лейкопластар ұрықтық ұлпалардың жасушаларында, спораларда, аналық гаметалардың цитоплазмасында, тұқымдарда, түйнектерде, тамырда және кейбір өсімдіктердің эпидермис жасушаларында кездеседі.

Олардың негізгі қызметі — крахмалды синтездеп, жинақтау. Крахмал қор заты ретінде глюкозадан, лейкопластарға келетін ферменттердің (мысалы, амилосинтетаза) әсерінен түзіледі.

Қорытынды түйін

Пластидтер — тек өсімдік жасушасында кездесетін органоидтер. Олар фотосинтезді қамтамасыз етеді, қор заттарын жинақтайды және өсімдік мүшелерінің түсін қалыптастыратын пигменттерді қамтиды.

V. Сабақты бекіту

1) «Алтын сандық»

I топ: «Саркосома»

  1. Хлоропластардың пішіні қандай?
  2. Хлоропластардың ұзындығы мен ені қандай?
  3. Хлоропластардың қабығы қандай?
  4. Бір гранада неше тилакоид болады?
  5. Хлорофилл қай жерде орналасады?

II топ: «Биобласт»

  1. Этиопластар дегеніміз не?
  2. Пластидтер қалай көбейеді?
  3. Жапырақтың 1 мм2 ауданында қанша хлоропласт болады?
  4. Хлоропластың басты қызметі неде?
  5. Тірі хлоропластардың құрамында ақуыздар мен липидтердің рөлі қандай?

2) «Не? Қайда? Қашан?»

  1. Ақуыздар мен липидтерден басқа, хлоропластар құрамына неше пигмент кіреді? Оларды атаңдар.
  2. Жоғары сатыдағы өсімдіктерде хлоропластардың пішіні қандай?
  3. Хлоропласт құрамындағы нуклеин қышқылдары мен рибосомалардың рөлі қандай?
  4. Фотосинтездің формуласы қандай?

VI–VIII. Қорытынды, бағалау, үй тапсырмасы

VI. Жаңа сабақты қорытындылау

Негізгі ұғымдарды қайталау: пластид типтері, құрылысы, қызметі және өзара ауысуы.

VII. Оқушы білімін бағалау

Жауаптардың толықтығы, дәлдігі және терминдерді дұрыс қолдануы бойынша бағалау.

VIII. Үйге тапсырма

Осы тақырыпты оқып келу және берілген сұрақтарға жазбаша жауап дайындау.