Қазақша рефераттар

Алкандардың құрылысы

Химия пәні бойынша сабақ жоспары (11-сынып)

Пән мұғалімі: Сыдықбекова Т. Н.

Оқу бөлімдері

  • §3.1 Алкандар
  • §3.2 Алкандардың құрылысы
  • Лабораториялық тәжірибе №1: Көмірсутек молекуласының модельдерін жасау
  • §3.3 Алкандардың табиғатта кездесуі және алынуы
  • §3.4 Алкандардың қасиеттері
  • §3.5 Циклоалкандар

Сабақтан үзінді

Тақырыбы: §3.1 Алкандар

Негізгі назар: гомологтық қатар, изомерия және номенклатура.

Сабақ мақсаты

Білімділік мақсаты

  • Алкандардың гомологтық қатары, изомериясы және номенклатурасы бойынша білімді толықтыру және жүйелеу.
  • Изомерлердің формуласын құрастыру; алкандардың гомологтарын ажырату.
  • Қосылыстың құрылымдық формуласы бойынша атауын анықтау және керісінше, атауы бойынша құрылымдық формула құрастыру.
  • Есеп шығару біліктілігі мен дағдыларын жетілдіру; зейін қою және есте сақтау қабілеттерін дамыту.
  • Сабақ уақытын тиімді бағалауға үйрету; еңбекқорлықты және пәнге қызығушылықты арттыру.

Білімділік міндеттері

  • Берілген материалды қабылдау мен есте сақтауды қамтамасыз ету.
  • Білімді қабылдау, қорытынды шығару және жүйелеуге көмектесетін әдіс-тәсілдерді меңгерту.
  • Білімді қайта жаңғырту тәсілдерін қолдануға бағыттау.
  • Оқу материалын өз бетінше ұғынуға, ұғымдар мен заңдарды және анықтамаларды түсінуге қолдау көрсету.

Мұғалімнің түсіндіруі: алкандарға кіріспе

Метан және қаныққан көмірсутектер

Қарапайым қаныққан көмірсутек — метан (CH4) — адамзатқа ерте кезден белгілі. Оны кейде кен газы немесе батпақ газы деп атаған.

Көміртек атомы гибридтелген күйде болады. Метанда көміртек атомының байланыс бұрышы 109°28′-қа тең, ал молекуланың кеңістіктік пішіні тетраэдрлік.

Байланыстардың түзілуі және σ-байланыс

Метан молекуласындағы C–H ковалентті байланыстары көміртек атомының орбиталі мен сутек атомының орбиталінің қаптасуы арқылы түзіледі. Барлық байланыстар σ (сигма) түріне жатады.

Сутек атомдарының ядролары тетраэдрдің төбелеріне бағытталып орналасады. Көміртектің валенттіктері сутек атомдарымен толық байланысқан көмірсутектер қаныққан көмірсутектер деп аталады; оларды парафиндер немесе алкандар деп те атайды.

Гомологтық қатар ұғымы

Органикалық химияда бір кластың қосылыстарын бір қатарға біріктіруге болады — бұл гомологтық қатар. Гомологтық қатар — қасиеттері ұқсас, ал құрылысы бойынша бір немесе бірнеше –CH2– тобына айырмашылығы бар органикалық қосылыстар жиынтығы. Осы қатардың жеке мүшелері гомологтар деп аталады.

Қолданылатын формулалар

Құрылымдық формула

Жазылу түрлері

Қысқартылған құрылымдық формула

Құрамы

Молекулалық (эмпирикалық) формула

Гомолиттік айырылу және радикалдар

Молекулада бір байланыс үзілсе, әрбір атомда жұптаспаған электрон қалады да, екі бөлшек түзіледі: сутек атомы және метил радикалы (·CH3). Бұл құбылыс гомолиттік айырылу деп аталады.

Екі метил радикалы қосылғанда метанның гомологы — этан (C2H6) түзіледі.

Изомерия: құрамы бірдей, құрылысы әртүрлі

Құрамы бірдей болғанымен, құрылысы әртүрлі заттар кездеседі. Мұндай қосылыстар изомерлер деп аталады.

Мысалы, бутан изомерлерінде атомдардың байланысу тәртібі әртүрлі болады — бұл құрылымдық изомерия.

Қосымша ұғымдар

Біріншілік, екіншілік, үшіншілік, төртіншілік көміртек атомдары (түсіндіру және қолдану).

Материалдар

§3.1

Алкандар

§3.2

Алкандардың құрылысы

§3.3

Кездесуі және алынуы

§3.4

Қасиеттері

§3.5

Циклоалкандар

Ескерту: Бұл бөлімде бастапқы мәтіндегі “жүктеу” сілтемелері көрсетілді. Нақты файлдарға апаратын URL мекенжайларын қосу үшін href мәндерін жаңартыңыз.