Әдептілік сөзін топтастыру
Тәрбие сағаты: «Әдептілік әліппесі» (2-сынып)
Бұл ашық тәрбие сағатының өзегі — әдептілік. Әдептілік — адамдардың өзара қарым-қатынас мәдениеті, жүріс-тұрыс пен сөйлеу әдебі, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің өмірлік ережелері. Бүгінгі бала — ертеңгі азамат. Сондықтан әр оқушы бойына жақсы қасиеттерді сіңіріп, теріс мінез-құлықтан аулақ болуды үйренуі керек.
Тақырыбы
Әдептілік әліппесі
Мақсаты
- Кішіпейілділікке, үлкендерді сыйлауға, көмектесе білуге тәрбиелеу.
- Жақсы қасиеттерді бойға сіңіріп, жаман әдеттен жирену сезімін дамыту.
- Ұнамды және ұнамсыз қылықтарды ажырата отырып, әдеп негіздерін қалыптастыру.
- Тіл байлығын, танымдық белсенділікті арттыру; сыпайылыққа баулу.
Көрнекілігі
Мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер жазылған плакаттар, тірек сызбалар.
Кіріспе әңгіме: әдептілік не үшін керек?
Мұғалімнің түсіндіруінше, әдептілік — адамды адам ететін қасиеттердің бірі. Әдеп ережесін сақтау арқылы қарым-қатынас жақсарады, ортада сыйластық пен жылылық орнайды.
Бүгінгі заман адамы «сегіз қырлы, бір сырлы» болып өсуі керек. Абайдың:
Әсемпаз болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң арқалан.
Сен де бір кірпіш дүниеге,
Кетігін тап та, бар қалан.
Кішіге мейірімді, досына қайырымды, еңбексүйгіш, шыншыл әрі қамқор бала өсе келе ата-анасының да, Отанының да мақтанышы болады.
Ойын: «Жалғастыр»
Тақырып: «Не істеуге болмайды?»
Мұғалім бастайды, оқушылар жалғастырады
- Үлкендердің алдынан кесіп өтуге болмайды.
- Кішкентай баланы жылатуға болмайды.
- Құстарды атуға болмайды.
- Қыз баланы ренжітуге болмайды.
- Сабақтан кешігуге болмайды.
- Сыныпта айғайлауға болмайды.
Қосымша нұсқалар (кеңейтілген)
- Үйге жүгіріп кіруге болмайды.
- Үлкен кісіні ренжітуге болмайды.
- Оқу құралдарын шашуға болмайды.
- Сыныпта ысқыруға болмайды.
- Құстың ұясын бұзуға болмайды.
Оқушылар оқыған өлеңдерден үзінділер
Өлең жолдары арқылы оқушылар әдептің күнделікті өмірдегі көріністерін атап, тәртіп пен ізеттің адамды көркем ететінін жеткізеді.
Ата-ананың тілегі — адам болып өскенің,
Адамдықтың тірегі — адал болып өскенің.
Әдептілік — әрқашанда керегің,
Әсемпаздық — әуре-сарсаң әлегің.
Кім үлкенді сыйласа, кім үлкенді тыңдаса,
Үлкен болған кезінде сыйлы болмақ өзі де.
Сыйлап сәлем беремін көршілерді көргенде,
Ізетпен бас иемін, үйге қонақ келгенде.
Атам маған қашан да кішіпейіл бол деген,
Ата сөзі санамда — мақтанбауды жөн көрем.
Қалдыратын ұятқа жалған сөзге төзбеймін,
Жеткізетін мұратқа тек шындықты көздеймін.
Әдептілік ережелері
Сабақ барысында әдепті оқушының күнделікті ұстанатын қарапайым да маңызды қағидалары жинақталды.
Сәлемдесу және алғыс
Әдепті бала әрқашан амандасады, көмегі үшін алғыс айтады, кетерде қоштасуды ұмытпайды.
Сыпайылық және кешірім
Әрдайым сыпайы болады. Біреуді байқамай ренжітіп алса, дереу кешірім сұрайды.
Қамқорлық
Көлікте үлкендерге орын береді, қажет болса, қарттарға және науқас адамдарға көмектеседі.
Қауіпсіздік пен тәртіп
- Көше тәртібін сақтау.
- Бағдаршам белгісіне бағыну.
- Тазалыққа мән беру.
- Оқу құралын ұқыпты ұстау.
Не істеу керек?
- Үлкендерді сыйлау керек.
- Ата-ананың тілін алу керек.
- Тәртіпті болу керек.
- Оқу құралдарын күтіп, таза ұстау керек.
- Сабақты жақсы оқу керек.
Мақал-мәтелдер және қысқа ой түю
Негізгі ой
«Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» — адам өзін тәрбиелеуді күн сайын жалғастыруы керек дегенді білдіреді: жақсы мінезді үлгі ету, жаман әдеттен аулақ жүру.
Аулақ жүріп жаман қылық, әдеттен,
Үйренеміз жақсы мінез, әдептен.
Әдеп туралы мақал-мәтелдер
- Әдепті бала — арлы бала, әдепсіз бала — сорлы бала.
- Әдептілік белгісі — иіліп сәлем бергені.
- Ашу — дұшпан, ақыл — дос.
- «Сіз» деген — әдеп, «біз» деген — көмек.
- Ұлық болсаң — кішік бол.
- Кішіден — ізет, үлкеннен — құрмет.
- Әдепті бала ата-анасын мақтатар, әдепсіз бала ата-анасын қақсатар.
- Әдепті бала кездессе — бас иіп сәлем берер, әдепсіз бала жолықса — кергіп өте шығар.
Сұрақ-жауап: «Сен маған, мен саған»
Оқушылар әдептілікке байланысты өмірлік жағдайларды талқылап, дұрыс әрекетті таңдауға үйренеді.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Мектептен үйге қарай жүгіріп келе жатып, алдыңнан үлкен кісі шықса, не істер едің?
- Өзіңнен үлкен адамдар әңгімелесіп отырғанда, сен қалай әрекет етуің керек?
- Үлкен кісілермен қалай сөйлесу керек?
- Үйге қонақ келгенде бала қандай әдеп сақтауы тиіс?
- Әдептілікті бізге кім үйретеді?
Оқушы пікірі: әдептілік анықтамасы
Әдептілік — үлкенді сыйлау, достарды және айналадағы адамдарды құрметтеу. Әдепті адам сый күтпестен, алдымен өзі өзгеге құрмет көрсете біледі.
Оқушы пікірі: кешірім де — әдеп
Әдептілік — ізет, инабат, сыйласым, құрмет, қамқорлық. Сонымен бірге бір-бірімізге кешірімді болу да әдептің белгісі. Теріс мінезді дер кезінде түзету қажет.
Көрініс және шағын тұжырымдар
Көрініс: «Байлық пен ақыл»
Көрініс барысында балалар «адамды байытатын не?» деген ойға келеді: материалдық байлықтан да маңыздысы — ақыл, тәртіп, ізет және адамгершілік.
Жедел бағалау сұрақтары
- Үлкен ағасына сәлем берген бала — әдепті.
- Кітап-дәптерін таза ұстайтын бала — ұқыпты.
- Жақсы оқитын, талабы биік бала — үлгілі.
Қорытынды
Әдептілік — тек сөз емес, күн сайын көрінетін іс. Әр адам кез келген ортада өзін тәртіппен ұстап, әдепті әрі әдемі сөйлей білуі керек. Әдепті адам жамандықты жақсылыққа бұрып, сабырмен ойлап, ақылын ісімен дәлелдейді.
Жас-кәріге «сіз» деген — жақсы үлгі іздеген.
Дос боламыз «біз» деген — ізетті ұл мен қызбенен.