Баян бейнесін ашу
Поэма туралы қысқаша ой
«Батыр Баян» — қазақ поэзиясының Оқжетпестей биігі, құнды да асыл мұрасы. Мағжан Жұмабаев бұл поэма арқылы XVIII ғасырдағы ел тағдыры сынға түскен қилы кезеңді көркем тілмен бедерлеп, ұлт рухын көтеретін қаһармандық идеяны алға шығарады.
Поэманың өзегінде — қазақ пен қалмақ арасындағы аласапыран дәуір, ел азаттығы мен халық бостандығы жолындағы жанқиярлық күрес. Сол күрестің алдыңғы шебінде Абылай хан бастаған қолбасшылармен қатар, тарихта болған Баяндай батырдың тұлғасы айрықша көрінеді.
Сабақтың мақсаты
Бұл сабақ — әдеби ойталқы форматында ұйымдастырылатын, мәтінге терең үңіліп, кейіпкер бейнелерін сан қырынан ашуға бағытталған жұмыс.
Білімділік
- Поэмадағы Абылай, Баян, Ноян бейнелерін ашу.
- Кейіпкерлер мінезін әр қырынан талдап, екі түрлі көзқараспен бағалату.
- Ой айту мен тіл еркіндігіне баулу.
- Образ түрлерін айқындаудың бірнеше факторын меңгерту арқылы Батыр Баян бейнесін тереңдетіп ашу.
Тәрбиелік
- Оқушыларды Отанын сүюге, ұлтын мақтан етуге тәрбиелеу.
- Ақынның асқақ тұлғасы мен бай шығармашылығына қызығушылық пен сүйіспеншілік ояту.
- Адамгершілік қағидаларын өмірлік ұстаным етуге бағыттау, ерлік рухын қалыптастыру.
Дамытушылық
- Өз пікірін дәлелдеп айтуға, ізденіс арқылы логикалық ойлауды дамытуға жағдай жасау.
- Танымдық белсенділікті арттыру, өзгенің пікірін тыңдай білуге үйрету.
- Шығармашылықпен жұмыс істеу дағдыларын дамыту.
Поэманың көркемдік ерекшелігі
Тіл мен әуез
- Поэма сөздерінің әуезділігі.
- Мағжанға тән нәзік сыр, жұмсақ та сүйкімді үн.
- Романтикалық шешім, асқақ рух, өршіл сарын.
Тарихи арқау
- Тарихи сипаты мен аңыздық бояуы қатар өрілген.
- Ұлт-азаттық күрес пен халықтан шыққан батырлар идеясы жетекші орында.
- Абылай хан тұлғасы мен елдік мұрат үлгі ретінде ұсынылады.
Тарих — ғибрат. Ол халық рухына қуат беретін күш. Қаһармандық беттерді қайта танып, ұлт жадында жаңғырту — бүгінгі оқырман үшін де маңызды.
Поэмадағы Баянның ізі халыққа мәңгілік сәуле болып тарайды — бұл образ арқылы ақын ерлік пен жауапкершіліктің өлшемін ұсынады.
Кіріспе: мұғалім сөзі (сабақтың бағыт-бағдары)
Біз XX ғасыр басындағы қазақ поэзиясының ең көрнекті тұлғаларының бірі — Мағжан Жұмабаевтың «Батыр Баян» поэмасын оқып, мазмұнымен таныстық. Поэма XVIII ғасырдағы қазақ тарихының шешуші кезеңін, Отан үшін арпалысқан ауыр дәуірді суреттейді.
Бұл — ата мекенді басқыншылардан азат ету жолында Абылай хан, Қабанбай, Бөгенбай сынды қолбасшылар бастаған, ел болып жұмылған батыр бабаларымыздың жанқиярлық ерлік өнегесі айқын көрінетін уақыт.
Мағжан поэма арқылы қазақ азаматтарына әрі сын артып, әрі жауапты міндет жүктейді: елдік пен ерлікті, даналық пен адамдықты санада жаңғыртып, жүректе ұстауға шақырады. Сондықтан бүгінгі ойталқының өзегі — поэмада берілген образдарды талдап, олардың мәнін ашу.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Өткен сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын қысқаша еске түсіру.
- Оқушы қызығушылығын ояту, талқылауға бағыттау.
II. Жалпы сыныптық тапсырмалар
- Поэма сюжетіне арқау болған оқиғаны баяндау.
- Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын талдау.
- Негізгі ойталқы сұрағы: «Батыр Баян қандай бейне?»
Талқылау барысында оқушылар кейіпкерлерге баға берудің бір ғана жолмен шектелмейтінін байқап, әр образдың тарихи, психологиялық және көркемдік қырларын салыстыра отырып тұжырым жасауға үйренеді.
«Батыр Баян» — тек тарихи оқиға желісі емес, ұлттық мінездің, ерлік өлшемінің, рух биігінің көркем шежіресі. Осы мұраны тану — өткенді қастерлеу ғана емес, бүгінгі ой мен болмысқа бағыт табу.