Ұрпақ - болашақ

Сөзімді Абайдың жетінші қара сөзіндегі оймен бастағым келеді. Абай бала дүниеге келгенде бойында екі түрлі құштарлық болатынын айтады: бірі — тәннің құмары (ішу, жеу, ұйқы), екіншісі — жанның құмары (білсем, көрсем, үйренсем).

Сондықтан баланың «білсем, көрсем, үйренсем» деген талпынысын шектемей, дұрыс бағытта қолдап, үйретуіміз керек. Бұған тек ата-ана емес, қоршаған орта, қоғам және мектептің ықпалы да аса маңызды.

Қорытынды: Бала тәрбиесі — ата-ана, мектеп және қоғамның ортақ міндеті.

Бала тәрбиесі — барлық дәуірдің ойшылдары мен зиялыларын толғандырған ізгі мұрат. Қазақ халқының да ана сүтімен даритын тәлім-тәрбиесінің өзіндік мектебі бар. Салт-дәстүрді сәби шақтан бойына сіңіру арқылы ізгілікке, адамгершілікке баулу — қоғам үшін маңызды міндет.

Абай: «Балаға мінез үш алуан адамнан жұғады: бірінші ата-анасынан, екінші ұстазынан, үшіншісі құрбысынан» деген. Мұнда ең алдымен ата-ананың орны аталады. Сондықтан тәртіптің ең тамаша мектебі — отбасы.

Нақыл: «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» — ұрпақ тәрбиесі қоғамның болашағы.

Әр ата-ана баласының тәрбиелі, саналы, мәдениетті болып өсуін қалайды. Ол үшін тәрбиені ең алдымен өзімізден бастау қажет: баланың алдында орынсыз әрекеттерге бармай, дұрыс үлгі көрсету маңызды.

А.С. Макаренко: «Тәрбие баламен сөйлесумен, кеңес берумен ғана шектелмейді. Тәрбие — тұрмысты дұрыс ұйымдастыруда, адамға жеке басы арқылы үлгі көрсетуінде» деген.

«Ағашты қалай исең, солай өседі» дейді. Бала да — сол сияқты: түзу жолмен жүріп, білімді де саналы азамат болып өсуі біздің қолымызда.

К.Д. Ушинский: «Тәрбие дәрменсіз болмауы үшін ол халықтық болуы тиіс» деген. Бұл — әр ұлт өз дәстүрі мен салтын сақтап, сол рухта тәрбие беруге мән беруі қажет деген сөз.

Жас ұрпақты Отанын сүюге, ел үшін адал қызмет етуге, елжандылық пен ерлікке тәрбиелеуіміз керек. Баланың бойына ар-намыс, туған жер, ана тілі, салт-дәстүр және ата-баба ерлігіне сүйіспеншілік дарыту — басты міндет.

Джон Локк баланың жаны туғанда «ақ қағаздай» болады дейді: қандай жазу түссе, соған сай қалыптасады. Демек, тәрбие — өз қолымызда, оны уысымыздан шығармауымыз керек.

Айтылған ойлардың барлығы орынды. Егер тәрбиелеп отырған балаларымыз қоғамға пайдасын тигізіп, мектеп өміріне белсене араласып, көмегін аянамаса — ата-ана үшін одан асқан бақыт жоқ деп ойлаймын.

Ескелді би: «Адамның басшысы — ақыл, шолушысы — ой, жетекшісі — талап, қорғаушысы — сабыр... ең тәттісі — сыйластық» деген. Демек, өмірде сыйластықтан артық құндылық жоқ.

Ыбырай Алтынсариннің рухани-адамгершілік тәрбиесіне қатысты ұстанымы да маңызды: баланы жақсылыққа, қайырымдылыққа, мейірімділік пен ізгілікке тәрбиелеуді мақсат ету керек.

Қай ата-ана баласының бақытты болғанын қаламайды? Ақан сері: «Мен үш қасиетімді мақтан тұтам: жалған айтпадым, жақсылықты сатпадым, ешкімнен ештеңені қызғанбадым» деген. Осы үш қасиет — адамды адам ететін тірек.

Жеке тұлғаны қалыптастыру үшін баланың жан дүниесіне сезіммен қарап, әр ісіне мақсат қоюға, жоспарлауға, орындауға, өзіне талап қоя білуге баулу қажет. Мұндай қасиеттер жас кезден қалыптасса, өмірдің кедергілеріне төтеп бере алады.

Түйін: Ата-ана үшін ең үлкен бақыт — баласының адамгершілігі мен бақытты ғұмыры.