Ұлттық білім - еркіндік пен таңдаудың көзі әрі дем берушісі
Физика мен астрономияны ұлттық педагогика тағылымдарымен ықпалдастыра оқыту
Физика және астрономия пәндерін ұлттық педагогика тағылымдарымен байланыстыра отырып оқыту — Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін жетілдірудегі өзекті бағыттардың бірі. Бұл тәсілдің түпкі мақсаты — заман талабына сай білім сапасын арттыру және қоғам мен мемлекеттің, сондай-ақ тұлғаның келешектегі маңызды қажеттіліктеріне жауап беретін білім жүйесінің барлық құрамдас бөліктерін нығайту.
Жаһандану жағдайындағы міндет
Жаһандану дәуірінде интеллектуалды азамат қалыптастыру жастардың дүниетанымын жаңғыртып, олардың жаңа тәсілмен ойлау қабілетін дамытуға, білімге деген қызығушылығын күшейтуге және отансүйгіштік қасиетін тереңдетуге бағытталады. Мәселе тек бәсекеге қабілетті кадр даярлаумен шектелмейді: білімді жас ұрпақты ел экономикасы мен мәдениетін ілгерілететін нақты қозғаушы күш ретінде орнықтыру да маңызды.
Сапалы білімге жетудің негізгі тетіктері
- Білім жүйесін әлемдік деңгейдегі инновациялық технологиялармен жарақтандыру.
- Білім мен ғылымның халықаралық стандарттарын меңгеру.
- Қоғам сұранысына жауап беретін білікті маман даярлау арқылы сапалы білімге қол жеткізу.
Интеграцияның мақсаты
Әлемдік білім беру кеңістігіне кірігу кезеңінде жастарға ұсынылатын білім мазмұнын ұлттық құндылықтармен, мәдениетаралық түсініктермен, ақпараттық жетістіктермен және тілдік байлықпен толықтыру қажет. Бұл ұлттық білім беру жүйесінің дамуын жеделдетіп, оның тиімді интеграциялануына мүмкіндік береді.
Сонымен қатар оқушылардың бойында елдің ұлттық экономикалық және әлеуметтік дамуына қатысты ұлттық таным негізін қалыптастырып, отбасының, достарының, жақын ортасының және жалпы қоғамның әл-ауқатына жауапкершілікпен қарау мәдениетін орнықтыру көзделеді.
Ұлттық білімнің құндылығы және әлеуметтік сұраныс
Ұлттық білім — еркіндік пен таңдаудың көзі, әрі адамның дамуына дем беретін қуатты ресурс. Білімге әлеуметтік тапсырыс беруші тек мемлекет қана емес: мүдделі мекемелер, қоғамға жанашыр, ойлы және іскер азаматтар да бұл үдеріске белсенді қатысуы тиіс.
Инновациялық қызмет және мұғалімнің жауапкершілігі
Білімді әлемдік деңгейге көтерудің тиімді жолдарының бірі — инновациялық қызмет. Сондықтан әр ұстаздың алдында пән мазмұнын жаңарту, шығармашылығын дамыту, кәсіби шеберлігін шыңдау, озық технологияларды меңгеру және күнделікті сабақта тиімді әдіс-тәсілдерді жүйелі қолдану міндеті тұр. Нәтижесі — тәуелсіз еліміздің ертеңі саналатын білімді, ұлттық болмысы берік ұрпақ тәрбиелеу.
Оқушыға әсері
- Пәнге қызығушылық пен белсенділікті арттырады.
- Тарауды пысықтау кезеңін сапалы өткізуге және материалды толық меңгеруге көмектеседі.
- Ойлауды дамытып, өзіндік пікір айтуға үйретеді.
- Құрғақ жаттаудан алыстатып, дербес ойлау мен әрекет етуге жетелейді.
Әдістемелік бағыт
Ұлттық педагогика мен ұлттық психология элементтерін орынды пайдалану физика және астрономияның әр тарауын оқытуда сабақ түрлерін түрлендіруге мүмкіндік береді. Әсіресе күрделі ұғымдарды күнделікті өмірмен, тұрмыстық тәжірибемен және этномәдени мысалдармен байланыстырғанда оқу мазмұны оқушыға жақындай түседі.
Ұлттық бұйымдар арқылы ұғымдарды нақтылау
Жекелеген тақырыптарды түсіндіру барысында ұлттық бұйымдар мен ұлттық ұғымдарды мысал ретінде қолдануға болады. Бұл тәсіл «физикалық дене» мен «зат» ұғымдарының айырмасын көрнекі түрде ашуға көмектеседі.
Мысалдар
| Ұлттық бұйым | Физикалық ұғым | Материал (зат) |
|---|---|---|
| Білезік | Физикалық дене | Күміс |
| Келі, келсап | Физикалық дене | Ағаш |
| Торсық | Физикалық дене | Былғары |
Заттың күйі: дәстүрлі тәжірибемен түсіндіру
«Заттың үш күйі» тақырыбын түсіндіруде халықтық тәжірибеден алынған мысалдар тиімді. Мәселен, кей өңірлерде қолданылған қорғасын құю дәстүрін талқылау арқылы қорғасынның қатты және сұйық күйлерін, балқу құбылысын, суынғаннан кейін қайта қатайуын нақтылап көрсетуге болады.
Уақыт ұғымы және жыл мезгілдері: көшпелі есептеу үлгісі
Уақытты физикалық шама ретінде оқыту барысында көшпелі қазақтардың уақытты кеңістікпен байланыстыра қабылдау тәжірибесіне назар аударуға болады. Олар жылды төрт маусымға бөліп, әр маусымды үш айға жіктеген. Сондай-ақ бес саусақты әртүрлі есептеулерге пайдаланған: әр саусақтағы буын саны мен саусақтардың салыстырмалы ұзындығы маусымдық өзгерістерді және күн ұзақтығының ауысуын бейнелеуге көмектескен.
Маусымдарды саусақ атауларымен сәйкестендіру
Көктем
Наурыз, сәуір, мамыр
Балаң үйрек
Жаз
Маусым, шілде, тамыз
Ортан терек
Күз
Қыркүйек, қазан, қараша
Шылдыр шүмек
Қыс
Желтоқсан, қаңтар, ақпан
Кішкене бөбек
Қорытынды ой
Физика және астрономияны ұлттық педагогика тағылымдарымен сабақтастыра оқыту — оқушының ғылыми сауаттылығын арттырумен қатар, ұлттық болмысқа сүйенген дүниетанымын кеңейтетін ықпалды тәсіл. Мұндай ықпалдасу білім мазмұнын өмірмен байланыстырып, оқытудың сапасын көтеруге және жауапкершілігі жоғары, ойы сергек ұрпақ тәрбиелеуге қызмет етеді.