Қазақша рефераттар

Жазу құралдарын еркін ұстай білу дағдысын дамыту

Қазалы ауданы, Қызылорда облысы, №100 орта мектеп, Қазалы ауылы

Бейнелеу өнері және сызу пәнінің мұғалімі: Көшімбет Сұлтан

Оқушыларды көркем жазуға үйретудегі жазу парағы мен партаның рөлі

Жазу — адамның ой-пікірін, хабарын, мағлұматын таңбалар арқылы жеткізуді қамтамасыз ететін белгілер жүйесі. Жазудың пайда болуы адамдар арасындағы қарым-қатынаста уақыт пен кеңістік кедергілерін азайтып, ақпаратты сақтаудың және таратудың мүмкіндігін кеңейтті.

Көркем жазу ұғымы және тарихи сабақтастық

Көркем жазу (грек. kalligraphia, арабша хүсни-хат) — анық, әдемі, көркем әрі сапалы жазу мәдениетін білдіреді.

Ислам әлемінде көркем жазу өнеріне ерекше мән берілген. Құран мәтіндерін жазу, мемлекеттік маңызы бар құжаттарды рәсімдеу үшін арнайы әшекейлі жазу түрлері қолданылған. VII ғасырдан бастап кең тараған жазу үлгілерінің бірі куфи болды. Кейінірек араб жазуының насхи және насталиқ түрлері (X–XV ғғ.) өрістеп, әдеби және ғылыми мәтіндерді көшірумен айналысатын ірі каллиграфтар қалыптасты.

Араб мәдениеті тарихында белгілі ақындардың кітаптарын көшіріп, қолжазба күйінде халыққа таратқан хүсни-хатшылардың (көшіруші-шәкірттердің) еңбегі жоғары бағаланған. Кейінгі ғасырларда кітап басу ісінің дамуына байланысты көркем жазу көбіне сәндік-өрнектік салада шектеле бастады.

Оқытудағы маңызы

Көркем жазу қағидалары грамматика мен емлені оқытуда да басшылыққа алынады. Себебі жазудың көрнектілігі, әріптердің дұрыс байланысуы мен бірізділігі оқушының сауатты жазуына тікелей ықпал етеді.

Жазудың графикалық дағдыларын қалыптастыру мақсаты

Жазудың графикалық жақтарын үйретудегі негізгі мақсат — дыбысты әріппен дұрыс белгілеу, жазудың сыртқы түрін қалыптастыру, әріптердің әдемі жазылуын және тіркесу жолдарын меңгерту. Сонымен бірге әріп элементтерін сақтай жазу, шапшаң жазу, көшіріп жазу, естіп жазу, санаумен жазу, сөйлемді және тұтас мәтінді дұрыс, анық, таза жаза білу сияқты дағдыларды дамыту көзделеді.

Күрделілігі

Сауат ашу — баланың көптеген психикалық қызметтерінің жетілуін талап ететін күрделі ақыл-ой әрекеті. Ал жазу — психологиялық және физиологиялық тұрғыдан өте күрделі үдеріс, сондықтан жазу дағдысын игерудің көп компонентті психофизиологиялық құрылымы болады.

Нәтижесі

Дұрыс ұйымдастырылған жаттығулар оқушының зейінін тұрақтандырып, жазу сапасын арттырады әрі оқу кезіндегі шаршауды азайтады.

Жазуға үйретудің негізгі міндеттері

  • 1

    Фонематикалық естуді және сөздің дыбыстық құрамын талдай білу қабілетін дамыту.

  • 2

    Қолдың және саусақтардың ұсақ бұлшықеттерін дамыту.

  • 3

    Ішкі және сыртқы сөйлеуді, сөздік-логикалық ойлаудың бастапқы кезеңдерін дамыту.

  • 4

    Есте сақтау қабілетін дамыту.

  • 5

    Жазу құралдарын еркін ұстай білу дағдысын қалыптастыру.

  • 6

    Парақ кеңістігін бағдарлауды қалыптастыру; бұл үдерісте оқушы партасының рөлі ерекше.

Парта: денсаулық пен жазу сапасына әсер ететін негізгі фактор

Оқушының көркем жазуда жетістікке жетуі оның партасының дене бітіміне ыңғайлы әрі денсаулыққа зиян келтірмейтін етіп жасалуына тікелей байланысты. Партаны дұрыс таңдамау немесе дұрыс отырмау төмендегідей салдарға әкелуі мүмкін:

Аяқтың дұрыс қойылмауы

Екі аяқтың дұрыс орналаспауынан майтабандық қаупі артады.

Орындық пен үстел арақашықтығы

Аралық дұрыс сақталмаса, бел омыртқасының қисаюына әкелуі мүмкін.

Үстел бетінің бұрышы

Үстел беті еденге параллель болса, оқу мен жазу кезінде көзге артық салмақ түседі.

Осы талаптар дұрыс орындалғанда жазудың сыртқы көрінісі жақсарып, әріптердің әдемілігі мен байланысуы артады, әріп элементтері тұрақты сақталады. Сонымен қатар бұл оқушының дене бітімінің қалыпты өсуіне анатомиялық және физиологиялық тұрғыдан оң әсер етеді.

Мектеп парталары және Эрисман партасының ерекшелігі

Мектеп парталары — сыныптағы негізгі жабдықтардың бірі. Қазіргі мектептерде партаның әртүрлі түрі қолданылғанымен, бастауыш сыныптарда ертеден белгілі Ф.Ф. Эрисман үлгісіндегі, отырғышы бірге орнатылған екі орынды парталар жиі кездеседі. Мұндай парталар мемлекеттік стандарттарға сай, балалардың орташа дене көрсеткіштеріне бейімделген өлшемдермен жасалады.

Құрылымы

  • Негізі ағаштан немесе металдан жасалады.
  • Екі бөліктен тұрады: үстел бөлігі және отырғышы.
  • Үстел беті мен отырғышы ашық, ақшыл түстермен боялады.

Үстел бетінің көлбеулігі

Үстел беті еденге шамамен 20–25° көлбеу орналасады. Бұл кітап оқу және жазу кезінде көз бен қолдың шаршамауына, жұмыс істеу қалпының дұрыс сақталуына қолайлы жағдай жасайды.

Өлшемдер және «дифференция» ұғымы

Үстелдің сыртқы шеті еденнен шамамен 52–79 см биіктікте болады.

Партаның дифференциясы — үстелдің оқушыға жақын жиегінің биіктігі мен отырғыш биіктігінің арасындағы аралық (әдетте 20–32 см). Бұл көрсеткіш оқушы үстелге білектерін қойып, денесін тік ұстап отырған кезде ыңғайлы болуы тиіс.

Егер дифференция дұрыс сақталмаса, омыртқа сүйектерінің қисаю қаупі артады. Отырған кезде оқушының көкірегінің үстел шетіне дейінгі арақашықтығы шамамен 3–5 см болғаны жөн.

Дұрыс отыру және жазу парағын орналастыру ережелері

Отыру қалпы

  • Дене тік, орындыққа терең отыру қажет.
  • Оқу және жазу кезінде бас сәл алға еңкейеді.
  • Көз бен қағаз аралығы 35–40 см болғаны дұрыс.
  • Арқа орындық арқалығына сүйенеді; бел омыртқа, сегізкөз және жауырынның төменгі бөлігі тіреліп тұруы керек.
  • Аяқтар аяқ қойғышқа тіреледі, иық деңгейі тең сақталады.

Қол мен қағаздың орналасуы

  • Білектер үстел бетіне шамамен 120–125° бұрыш жасап, шынтақтан саусаққа дейін тіреледі.
  • Жазу парағы үстелдің ортасына таман 125–130° бұрышпен орналастырылады.
  • Жазу барысында жазу аймағы азайған сайын парақ төменнен жоғары қарай біртіндеп жылжытылып отырады.
  • Парақтың алдыңғы жағына оқу құралдарын қоймау керек.

Оқу құралдарын орналастыру тәртібі

Сабаққа қатысты құралдар оң қолмен жазатын оқушы үшін партаның оң жақ жоғарғы бұрышына, сол қолмен жазатын оқушы үшін сол жақ жоғарғы бұрышына қойылғаны дұрыс.

Осы ережелер сақталса, оқушы сабақ кезінде еркін отырады, тез шаршамайды, көзі талмайды, зейіні тұрақталады. Нәтижесінде жазу көрнекі, анық әрі әдемі қалыптасады.

Қорытынды: әсем жазу — техника мен денсаулықтың үйлесімі

Оқушы дұрыс партада дұрыс отыруды үйреніп, жазу парағын сауатты орналастырған жағдайда әріптердің тіркесу жолдарын меңгеру, әріп элементтерін сақтай отырып шапшаң жазу, көшіріп жазу, естіп жазу, санаумен жазу, сөйлемді тұтас әрі таза жазу сияқты дағдылар жүйелі қалыптасады. Бұл тек жазу сапасын арттырып қана қоймай, оқушының дене бітімінің дұрыс өсіп-жетілуіне де оң ықпал етеді.