Қазақша рефераттар

Музыкалық дыбыс

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Оқу мақсаты

Оқушыларға музыкалық дыбыстың түрлерін, ерекшеліктерін, сондай-ақ оның адам организміне пайдалы және зиянды әсерлерін түсіндіру.

Дамытушылық

Оқушыларды өз бетімен жұмыс істеуге үйрету, ой-өрісін кеңейту, пәнге қызығушылығын арттыру.

Тәрбиелік

Оқушыларды шапшаңдыққа, зейінділікке және алғырлыққа баулу.

Нәтиже (күтілетін)

  • Дыбыстың пайда болу жолын сипаттай алады.
  • Дыбыстың таралуына әсер ететін факторларды атайды.
  • Музыкалық дыбысқа қатысты мысалдар келтіреді.

Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1 Оқушылармен сәлемдесу.
  2. 2 Оқушыларды түгендеу.
  3. 3 Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы тақырып бойынша білімді нақтылау үшін сұрақтар:

1) Дыбыс дегеніміз не?

2) Дыбыс қайдан шығады?

3) Қатты шу адам ағзасына қалай әсер етеді?

Жаңа сабақ: дыбыс және музыкалық дыбыс

Дыбыстың анықтамасы

Дыбыс кең мағынасында — газ, сұйықтық немесе қатты күйдегі серпімді орта бөлшектерінің толқын түрінде таралатын тербелмелі қозғалысы. Ал тар мағынасында — адамдар мен жануарлардың арнайы сезу мүшесі арқылы субъективті түрде қабылданатын құбылыс.

Дыбыс қалай пайда болады?

Дыбыс көзінің тербелісін қоздыру көбіне соққы арқылы жүзеге асады (мысалы, қоңырау немесе ішектер). Кей жағдайларда автотербеліс режимі сақталады: мысалы, үрлемелі аспаптарда дыбыс ауа ағынының әсерінен пайда болады.

Табиғаттағы дыбыс көздері

Табиғатта дыбыс ауа ағыны қатты денелерді орай аққанда, құйындар түзілгенде және олардың денелерден бөлінуі кезінде пайда болады (мысалы, жел соққанда сымдар мен құбырлардан шығатын дыбыс). Өте төмен және инфратөмен жиіліктегі дыбыстар жарылыс, опырылыс сияқты құбылыстар кезінде туындайды.

Шу және оның әсері

Қазіргі уақытта адам организміне және техникалық жабдықтарға зиянды әсері бар өнеркәсіптік, көліктік және аэродинамикалық шу көздерін зерттеуге ерекше көңіл бөлінуде. Шу деңгейінің артуы шаршауды күшейтіп, зейін мен есту қабілетіне кері әсер етуі мүмкін.

Дыбыс қабылдағыштар

Дыбыс қабылдағыштар дыбыс энергиясын энергияның басқа түрлеріне түрлендіреді. Адам мен жануарлардың есту аппараты — табиғи дыбыс қабылдағыш. Техникада дыбысты қабылдау үшін электр-акустикалық түрлендіргіштер қолданылады: ауада — микрофон, суда — гидрофон, ал жер қыртысында — геофон.

Дыбыс толқынының таралуы

Дыбыс толқындарының таралуы ең алдымен дыбыс жылдамдығымен сипатталады. Газдарда және қатты денелерде қума толқындар тарайды: бөлшектердің тербелісі толқынның таралу бағытымен бағыттас болады. Ортаның біртекті болмауы дыбыстың шашырауына әсер етеді (мысалы, су көпіршіктері мен теңіз бетінің толқындануы кезінде). Сонымен бірге атмосфералық қысым, температура және желдің бағыты мен жылдамдығы да дыбыстың таралуын өзгертеді.

Сабақты бекіту

Тақырыпты бекітуге арналған сұрақтар:

  • 1) Музыкалық дыбыс дегеніміз не?

  • 2) Музыкалық дыбыс қалай пайда болады?

  • 3) Қандай музыкалық аспаптарды білесіңдер?

  • 4) Музыкалық дыбыстың қандай түрлері бар?

Қорытынды

Дыбыс көбіне тербелістің нәтижесінде пайда болады: соққы арқылы (қоңырау, ішектер) немесе автотербеліс есебінен (үрлемелі аспаптарда ауа ағыны). Табиғатта дыбыс желдің қатты денелерді орай ағуы, құйындардың түзілуі және бөлінуі кезінде туындайды. Дыбыстың таралуына орта қасиеттері мен ауа райы факторлары елеулі әсер етеді, ал шу деңгейінің артуы адамға да, техникаға да зиян келтіруі мүмкін.

Үй тапсырмасы

1-тапсырма

Әртүрлі аспаптарда ойнап, музыкалық дыбыстардың ырғағын бақылау.

2-тапсырма

Тақырып бойынша қосымша мәлімет жинау (дыбыстың таралуы, шу көздері, дыбыс қабылдағыштар туралы).